Кіріспе

Экономикалық термин

Дезинфляция – инфляция деңгейінің төмендеуі, яғни уақыт өте келе елдің жалпы ішкі өніміндегі тауарлар мен қызметтердің жалпы баға деңгейінің өсу қарқынының баяулауы. Бұл рефляцияға қарама-қарсы. Егер инфляция деңгейі бастапқыда жоғары болмаса, дезинфляция дефляцияға алып келуі мүмкін – тауарлар мен қызметтердің жалпы баға деңгейінің төмендеуіне. Мысалы, егер бір айдағы жылдық инфляция деңгейі 5% болса, ал келесі айда 4% болса, бағалар 1% төмендеген, бірақ әлі де 4% жылдық қарқынмен өсуде. Егер ағымдағы деңгей 1% болса және келесі айда 2% болса, бағалар 3% төмендеген, ал жылдық қарқынмен 2% азаюда.

Себептері, сипаттамалары және мысалы

Экономистер арасында инфляцияның себебі – ел экономикасында қолданысқа берілген ақша мөлшерінің артуы деген жалпы пікір қалыптасқан. Инфляция экономиканың жалпы сұраныстың шамадан тыс болуынан "қыздыруы" салдарынан да пайда болуы мүмкін (бұл сұраныс инфляциясы деп аталады). Дезинфляцияның себептері керісінше: ақша айналымының өсу қарқынының төмендеуі немесе экономикалық циклдің тарылуы (рецессия). Рецессия кезінде кәсіпкерлер арасындағы бәсекелестік күшейеді, сондықтан саудагерлер жоғары бағаны тұтынушыларына көтере алмайды. Ал дефляция бағалардың түсуімен сипатталады.

Дефляциядан ажыратылған дезинфляция

Егер дезинфляция инфляция деңгейі нөлге жеткенше жалғаса берсе, экономика дефляциялық кезеңге енеді, өндірілетін барлық тауарлар мен қызметтердің жалпы бағасы төмендейді. Мұның мысалы 2008 жылдың қазан айында АҚШ тұтыну бағасы 1,01%-ға төмендегенде (дефляция) болды, бірақ жалпы жылдық инфляция 4,94%-дан 3,66%-ға дейін төмендеді (дезинфляция). Сол кезде дефляция мен дезинфляция арасындағы айырмашылық қарастырылып отырған уақыт аралығында – айлық немесе жылдық негізде болды. Жыл ішінде бағалар 3,66% өсті, ал ай ішінде 1,01% төмендеді. Дефляция – инфляция нөлден төмен түскеннен кейін болатын жалпы баға деңгейінің тұрақты төмендеуі, нәтижесінде ақшаның және басқа ақшалай заттардың нақты құны тұрақты өседі. Дефляция кезінде ақша және басқа ақшалай заттардың құны инфляция кезіндегідей арзандамайды, керісінше, үнемі қымбаттайды. Дефляция – теріс инфляция. Дезинфляция – инфляцияның төмендеуі. Дезинфляция кезінде бағалар әлі де өседі, бірақ бұл өсімнің қарқыны төмендейді. Жалпы баға деңгейі әлі де өседі, бірақ бұл өсім баяу болғандықтан ақша мен басқа ақшалай заттардың нақты құнының жойылуы жалғасады, бірақ бұл жойылудың қарқыны төмендейді. Инфляцияның төмендеуі дефляция емес, дезинфляция. Дефляция дегеніміз жалпы баға деңгейі мүлдем өспейді, тіпті үнемі төмендейді, ал ішкі функционалдық валюта – ақша және басқа ақшалай заттардың құны үнемі артады. Дефляция ақшаның және басқа ақшалай заттардың нақты құнын арттырады. Дезинфляция әдетте инфляциясы төмен экономикаларда жоғары инфляциядан кейін болады және бастапқыда дефляциямен шатастырылады. Дезинфляция кезінде мұнай, отын, тауарлар, жылтық мүлік және азық-түлік сияқты маңызды бағалар төмендейді, бірақ жалпы баға деңгейі әлі де өседі, бірақ бұл өсім қалыпты төмен инфляциядан әлдеқайда баяу болады. Жылдық инфляция деңгейі төмендеп, төмендеп бара жатқанда, ол бір-екі айға жылдық нөлдік деңгейге жетеді. Егер жалпы баға деңгейі одан әрі жылдық нөлден төмен түсе берсе, экономика инфляциядан дефляцияға ауысады: дезинфляция кезіндегідей жалпы баға деңгейінің баяу өсуі ғана емес, жалпы баға деңгейінің жылдық нөлден төмен тұрақты төмендеуі, нәтижесінде ақшаның және басқа ақшалай заттардың нақты құны артады – инфляцияға немесе теріс инфляцияға керісінше.