Кіріспе

Жоғары орта ғасырдың музыкалық стилі

Ars antiqua, сондай-ақ ars veterum немесе ars vetus деп аталады, қазіргі ғалымдардың шамамен 1170 және 1310 жылдар аралығындағы жоғары орта ғасырлардағы Еуропаның ортағасырлық музыкасын атау үшін қолданатын термин. Бұл Нотр-Дам полифония мектебінің кезеңін (бірнеше, бір уақытта орындалатын, тәуелсіз мелодиялық желілерді пайдалану) және одан кейінгі жылдарда мотеттің бастапқы дамуын қамтиды, ол әртүрлі хорлық музыкалық композиция болып табылады. Әдетте, ars antiqua термині қасиетті (шіркеу) немесе полифониялық музыкамен шектеледі, трубадурлар мен труверлердің дүниелік (дінге қатысы жоқ) монофониялық әндері оған кірмейді. Көбінесе ars antiqua термині 13 ғасырдағы және одан аздап бұрынғы барлық еуропалық музыканы білдіру үшін қолданылады. Ars antiqua термині ars nova терминіне (мағынасы "жаңа өнер", "жаңа техника" немесе "жаңа стиль") қарсы қолданылады. Ars antiqua-дан ars nova-ға өту нақты анықталмаған, соңғы түсіндірмелерге сәйкес бұл өту 13-14 ғасырлар аралығында болған кенеттен революция емес, біртіндеп даму ретінде сипатталады.

Тарих

Орта ғасырлардағы «ars antiqua» терминінің алғашқы қолданылуы, Якобтың «Speculum Musice» еңбегінде және Иоганн де Мурис (дәл «ars antiqua» терминін қолданған жалғыз автор) еңбектерінде кездеседі, бұл атау Кёльндік Франконың шамамен 1250–1310 жылдардағы кезеңіне қатысты. Алайда, бұл шектеулі қолданыс қазіргі заманғы зерттеулерде сирек кездеседі. «Ars antiqua» дәуірінің композиторларының көпшілігі авторсыз болып саналады. Леонин (12 ғасырдың соңы) және Перотин (шамамен 1180–1220) – Нотр-Дам мектебінен аты белгілі екі композитор. Ал, кейінгі кезеңде мотеттер жазған Петрус де Крусе есімі сақталған небары бірнеше автордың ішінде. Музыка теориясы саласында «ars antiqua» кезеңінде бұрынғы тәжірибеге қарағанда бірнеше маңызды жетістіктерге қол жеткізілді, олардың көпшілігі ырғақ пен оның нотациясына қатысты. Ерте ортағасырлық музыка дәуірінде нотация әндердің биіктігін ғана көрсететін, ал ырғағын көрсетпейтін. 13 ғасырдың бірінші жартысындағы ең белгілі музыка теоретигі Иоганн де Гарландия «De Mensurabili Musica» (шамамен 1240) еңбегінің авторы, ол ырғақтық режимдерді анықтап, толыққанды түсіндірді. Сәл кейінгі кезеңдегі неміс теоретигі Кёльндік Франко әртүрлі пішіндес ноталардың әрқайсысының өзгеше ырғақтық мәні бар нотация жүйесін алғаш рет сипаттады («Ars cantus mensurabilis», шамамен 1280), бұл жаңалық еуропалық музыканың келешек тарихына зор әсер етті. 13 ғасырға жеткен жазба музыканың көп бөлігі Гарландия анықтаған ырғақтық режимдерді қолданады. «Ars antiqua» стилі 14 ғасырдың алғашқы екі онжылдығында күрт жоғалып кеткенімен, оның соңғы қорғаушысы Жак Лиеждік (немесе Яков Лиеждік) болды. Ол «Speculum Musicae» (шамамен 1320) еңбегінде «сыйсыз және бұзылған» «ars nova»-ға қарсы күшті шабуыл жасап, орта ғасырдан бергі кез келген музыка сыншысына тән стильде ескі стильді қорғады. Жак үшін «ars antiqua» – «musica modesta», ал «ars nova» – «musica lasciva» еді, ол музыканың шамадан тыс еркелеу, өзгергіш, ұятсыз және сезімтал түрі деп санайтын.