Кіріспе

Қабатталған көкөністер, соус және еттен жасалған тағам. Муссака (/m//uː/'/s//ɑː//k//ə/, /UKalso/,/m//uː//s//ə/'/k//ɑː/, /USalso/,/m//uː//s//ɑː/'/k//ɑː/) – баклажан (бақша) немесе картоп негізіндегі тағам, көбінесе Балқан және Таяу Шығыс елдерінде кездеседі, көптеген жергілікті және аймақтық нұсқалары бар. Қазіргі грек нұсқасын 1920 жылдары Николаос Целементес жасаған. Көптеген нұсқаларының үстіңгі қабаты сүтке негіделген соустан жасалады, ол жұмыртқа (костарт) немесе ұнмен (бешамель соусы) қоюлатылады. Грекияда бұл тағам қабаттап дайындалады және әдетте ыстық күйінде беріледі. Целементес православиелік ораза күндеріне арналған вегетариандық нұсқасын да ұсынған. Румынияда да еттің орнына саңырауқұлақтар немесе қуырылған пияз бен күріш қоспасы қолданылатын вегетариандық нұсқасы бар. Египет, Түркия және Таяу Шығыстың басқа елдеріндегі нұсқалары мүлдем өзгеше. Египетте месса'аа етпен қатар вегетариандық немесе вегандық та болуы мүмкін; қандай жағдайда болса да, негізгі ингредиенті – қуырылған баклажан. Түркияда муссака жұқақ кесілген және қуырылған баклажандардан, томат негізіндегі ет соусында ыстық немесе бөлме температурасында беріледі. Сауд Арабиясында ыстық күйінде жейді, ал басқа араб елдерінде көбінесе суық, бірақ кейде ыстық та жейді.

Атаулары мен этимологиясы

Муссаканың ағылшын тіліндегі атауы грек тілінен (μουσακάς) және басқа Балқан тілдерінен қабылданған, бәрі де Осман түрік тілінен алынған, ал ол өз кезегінде араб тілінен (مصقعة, ) қабылданған. Бұл сөз ағылшын тілінде алғаш рет 1862 жылы «mùzàkkà» деп жазылған.

Грекия

Көптеген нұсқалары негізінен қуырылған баклажан (патлықан) және помидорға негізделген, әдетте ұсақталған етпен, көбінесе қой етімен. Грек нұсқасында ет пен баклажан қабаттары болады, олардың үстіне бешамель ("ақ") соусы құйылып, пісіріледі. Қазіргі грек нұсқасын француздық білімі бар грек аспазы Николаос Целементес 1920 жылдары жасаған. Оның рецепті үш қабаттан тұрады, олар соңғы пісіру үшін біріктірмей, бөлек пісіріледі: төменгі қабат – зәйтүн майында қуырылған кесілген баклажан; ортаңғы қабат – майдаланған қой еті, ұсақталған немесе пюреленген помидор, пияз, сарымсақ және дәмдеуіштермен (корица, бұйраш және қара бұрыш); және жоғарғы қабат – бешамель соусы немесе тұзды крем. Бұл негізгі рецепттің түрлі нұсқалары бар, кейде үстіңгі соусы жоқ, кейде басқа көкөністермен. Мұндай нұсқаларға баклажан кесінділерінен басқа, қуырылған кабақ кесінділері, жартылай қуырылған картоп кесінділері немесе қуырылған саңырауқұлақтар кіруі мүмкін. Целементестің аспаздық кітабында ораза күні (вегетариандық) нұсқасы бар, онда ет пен сүт өнімдері жоқ, тек көкөністер (ет фаршының орнына ұнтақталған баклажан қолданылады), помидор соусы және нан ұсақ-түйектері қолданылады. Болгарияда, бұрынғы Югославияда және Румынияда баклажанның орнына картоп, шошқа немесе сиыр еті фаршы қолданылады, ал жоғарғы қабат әдетте сүт немесе йогурт пен шикі жұмыртқа қоспасынан, кейде аз мөлшерде ұн қосылып жасалады. Сондай-ақ үш қабатты нұсқасы бар: төменгі қабатта ұнтақталған шошқа мен сиыр еті, ортаңғы қабатта картоп кесінділері, ал жоғарғы қабат әдетте кремнен тұрады. Әр қабат өздігінен пісіріліп, ыдысқа қабатталып, үстіңгі жағы қоңыр болғанша пісіріледі. Әдетте румын нұсқасы картоппен немесе баклажанмен немесе капустамен жасалады. Қабаттар көкөністерден басталады, содан кейін ет қабаты (әдетте шошқа еті), содан кейін көкөністер, ыдыс толғанша. Кейде нан ұсақ-түйектері, кейде кесілген помидорлар мен ұсақталған ірімшік қолданылады. Содан соң ыдысқа помидор соусы құйылады. Сондай-ақ, көкөністердің орнына макаронды пайдаланатын макарондық нұсқасы да бар. Вегетариандық "ораза" нұсқасы еттің орнына саңырауқұлақтар немесе қуырылған пияз бен күріш қоспасын қолданады. Балқанның қалған бөлігінде жоғарғы қабат көбінесе крем болып табылады: бұл нұсқаны Ұлыбританияда Элизабет Дэвидтің "Жертеңіздік тағамдары" кітабы арқылы таныстырылып, қазірге дейін дәстүрлі түрде дайындалады. Оның үстіне көбінесе сыр немесе нан ұсақ-түйектері себіледі.

Левант

Левант аймағында муссака – негізінен қызанақ пен баклажаннан дайындалатын пісірілген тағам, ол сицилиялық капонатаға ұқсас және бұршақ қосылуы да мүмкін. Оны мезе ретінде суық немесе ыстық күйінде ұсынуға болады.

Мысыр

Мысырлық муссака қуырылған баклажан қабаттарынан, томат соусына батырылып, содан кейін пешке пісіріледі. Пісіру алдында баклажан қабаттарының арасына дәмделінген, пісірілген майлы ет қосылады. Тағамды ыстық күйінде де беруге болады, бірақ дәмді жақсарту үшін көбінесе бір-екі күнге салқындатылады.

Түркия

Түрік мусакасы қабатталмайды. Оның орнына, жұқалап кесілген баклажан қуырылып, көк бұрыш, сарымсақ және пияз қосылған томат негізіндегі ет соусымен беріледі. Оны көбінесе палау және қатықпен жейді. Зucchini (кабақ мусакасы), морковь (сәбіз мусакасы) және картоп (картоп мусакасы) түрлері де бар.