Кіріспе

Мысырдың 20-шы династиясының перғауыны Неферкаре Сетепенре Рамсес IX (алғашқыда Амон хер хепшеф Хаемвасет деп аталған) (б.з.д. 1129–1111 жылдары билік еткен) Мысырдың 20-шы династиясының сегізінші перғауыны болды. Ол осы әулеттің Рамсес III және Рамсес XI-ден кейінгі үшінші ұзақ билік еткен патшасы еді. 1984 жылы GM журналындағы Юрген фон Беккераттың ұсынған дәлелдеріне сүйене отырып, ол I Ахет күнінің 21-і күні таққа отырды деп саналады. Соңғы археологиялық мәліметтерге сәйкес, Рамсес IX өзінің билігінің 19-шы жылы I Перет айының 27-ші күнінде қайтыс болды. Сондықтан ол 18 жыл, 4 ай және 6 күн билік жүргізді. Оның тақ аты Неферкаре Сетепенре, "Ренің жаны әдемі, Ре таңдаған" дегенді білдіреді. Рамсес IX, Рамсес III-нің ұлы Ментуеркхепшефтің ұлы деп есептеледі, себебі Ментуеркхепшефтің әйелі Тахат, 20-шы династияның соңында қолданылған КВ10 қабірінің қабырғаларында "Патша анасы" деген маңызды атаққа ие болды; 20-шы династияның басқа ешбір патшасының анасы осы есіммен белгілі емес. Осылайша, Рамсес IX, Рамсес III-нің немересі болған.

Қабір тонау

Оның билігі ең көп 16 және 17 жылдарда өткен қабір тонау істерімен танымал, олар Аббот папирусында, Леопольд II папирусында, БМ 10054 папирусында және БМ 10053 және БМ 10068 папирустарының бет жағында тіркелген. Рамзес VI қабірін тонау туралы айтылған, мерзімі көрсетілмеген Папирус Майер В да оның билігі тұсында жасалған болуы мүмкін. Осы істер барысында Батыс Тебан некрополіндегі бірнеше патшалық және ақсүйектер қабірлері тоналғаны анықталды, соның ішінде 17-ші династияның патшасы Собекемсаф II қабірі де тоналған. Шығыс Фиваның немесе Карнақтың қала әкімі Пасер өзінің қарауындағы Батыс Фиваның қала әкімі Павераны, некрополь қауіпсіздігіне жауапты болғандықтан, осы тонау толқынында кінәлі немесе Патшалар аңғарының қабір тонаушыларынан қорғау міндетін орындамаған деп айыптады. Павера тергеу комиссиясының жұмысына белсенді қатысты және бұл болжамды болғанымен, дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты Павераға ешқандай қылмыс тағылмады. Пасер есептің нәтижесінен кейін көп ұзамай із-түссіз жоғалды.

Жобалар

Билік құрған алтыншы жылы ол өзінің титулын Төменгі Нубиядағы Амара-Уэст қаласына жазды. Оның құрылыс жұмыстарының көп бөлігі Төменгі Мысырдағы Гелиополис күн ғибадатханасының орталығында шоғырланған, оның билігінің ең маңызды монументальді ескерткіштері осы жерде орналасқан. Дегенмен, ол Карнақтағы Амон-Ре ғибадатханасының жетінші пилонының солтүстік қабырғасын да безендірді. Соңында, оның есімі Батыс Мысырдағы Дахла оазисінде және Қанандағы Гезерде табылды, бұл Азиядағы Мысырдың ықпалының қалдығын көрсетеді; оның билігі кезінде Жаңа Патшалық империясының Қанандағы және Сириядағы иеліктерінің көп бөлігі Теңіз халықтарына бұрыннан-ақ жоғалып кеткен еді. Ол Рамсес II, Рамсес III және Рамсес VII сияқты алдыңғыларын құрметтегенімен де белгілі. Сондай-ақ, ол Төменгі Мысырға ерекше назар бөлді және Гелиополисте маңызды ескерткіш салды.

Отбасы

Рамзес IX-тің екі ұлы болғандығы белгілі: Хелиополисте "есік қақпасына патшаның есімдері мен ханзада және бас жұбы Небмаатренің есімдері жазылған мәтіндер қайтадан жазылды, ол, әрине, оның ұлы болған". Рамзес IX-ның екінші ұлы, Монтуерхопшеф С, бәлкім осы патшаның тақ мұрагері, бірақ әкесінен бұрын қайтыс болды, Патшалар аңғарындағы Сетирхепсеф Б-нің бұрынғы KV19 қабірін иеленді. Бірақ таққа Рамзес X отырды, оның Рамзес IX-қа қатысты туыстығы белгісіз. Рамзес X, Рамзес IX-тың ұлы болуы мүмкін, бірақ бұл болжам әлі дәлелденбеді. Патшалар аңғарындағы ең әдемі безендірілген қабірлердің бірі болған KV19 қабірін Сетирхепсеф В таққа отырғанда тастап кеткен. Монтуерхопшеф ханзадасының сол жердегі бір бейнесінде "оның белдігінде Рамзес IX-тың аты жазылған" және бұл ханзаданың әкесінің кім екенін анықтайды. Рамзес IX-тың қабірі, KV6, ежелгі заманнан бері ашық, бұл туралы қабір қабырғаларында римдік және грек жазуларының болуы куәлік етеді. Бұл 19 және 20 династиялардың "шприц" туннельдері дәстүріндегі ұзақ тоннель және Патшалар аңғарындағы Рамзес II қабірінің тікелей қарсысында орналасқан; бұл факт Рамзес IX-тың осы ұлы фараонға жақын болуы үшін соңғы бейітінің орнын таңдауына әсер еткен болуы мүмкін. Рамзес IX-тың бас ханымы Мысыр жазуларында нақты анықталмаған, бірақ ол, әрине, Бакетвернел болған.

Жерлеу және қайта ашу

1881 жылы Рамзес IX-тың мумиясы (№ 5209) Дейр-эль-Бахриден табылған (DB320) Фива бас діни қызметкері Пинеджем II-нің әйелі Несхонның екі табытының бірінің ішінде табылды. Бұл фараонның мумиясы Графтон Эллиот Смитпен зерттелмеген және оның 1912 жылғы Корольдік мумиялар каталогына енгізілмеген. Масперо мумияны ашқанда, 5-ші жылға жататын, Несхон ханымның аты жазылған бинт табылды, бұл, әдетте, Сиамун патшаның тұсында жасалған. 7-ші жылға жататын тағы бір мата мумияны «Ра Хаемвасет» деп атады, бұл Рамзес Хаемвасет Мериамұн (IX) немесе Рамзес Хаемвасет Мериамұн Нетерхекайнұ (XI) болуы мүмкін. Бірақ, патшалық қазынадан Неферкаре Рамзес IX-тың піл сүйегі табылды және Рамзес XI, мүмкін, Фивада емес, Төменгі Египетте жерленген болса, «онда бұл [корольдік] мумия, ең болмаса, Рамзес IX-тың өзі болуы мүмкін». Патшаның шамамен 50 жасында қайтыс болғаны есептеледі (бірақ мумиялардың жасын дұрыс анықтау өте қиын), оның мумиясының қол-аяқтары сынған, мойны сынған және мұрны зақымдалған, мұрны жоқ. 2021 жылдың сәуір айында оның мумиясы 17 басқа патша мен 4 патшайымның мумияларымен бірге Египет мұражайынан Египет өркениетінің ұлттық мұражайына «Фараондардың Алтын Шығаруы» шарасы аясында көшірілді.

Қазіргі әдебиетте

Норман Мейлердің "Ежелгі кештер" романы Рамзес IX билік құрған дәуірде өмір сүрген кейіпкерлердің, оның ішінде Рамзес IX-тың өзінің көзқарасынан айтылады. Романның көп бөлігі, бірақ толығымен емес, б.з.д. 1123 немесе 1122 жылғы бір ұзақ кешті қамтиды, сол кеште кейіпкерлер (Рамзес IX-ты қоса) өткен оқиғаларды әңгімелейді. Кітаптың негізгі мазмұны Рамзес II билігіне арналған, бұл оқиғаның болған түнінен шамамен 150 жыл бұрын өтті; ал Кадеш шайқасы (б.з.д. 1274 жыл) осы шағын оқиғаның орталық құбылысы болып табылады.