Кіріспе

Кванттық механикада пайдалы операторлар Құрылыс операторлары және анигиляция операторлары – кванттық механикада, әсіресе кванттық гармоникалық осцилляторларды және көп бөлшектік жүйелерді зерттеуде кеңінен қолданылатын математикалық операторлар. Анигиляция операторы (әдетте белгіленеді) берілген күйдегі бөлшектердің санын бірге кемітеді. Құрылыс операторы (әдетте белгіленеді) берілген күйдегі бөлшектердің санын бірге арттырады және ол анигиляция операторының серік операторы болып табылады. Физика мен химияның көптеген салаларында толқындық функциялардың орнына осы операторларды қолдану екінші кванттау деп аталады. Оларды Пол Дирак енгізді. Құрылыс және анигиляция операторлары әртүрлі бөлшектердің күйлеріне әсер ете алады. Мысалы, кванттық химияда және көп денелер теориясында құрылыс және анигиляция операторлары көбінесе электрондық күйлерге әсер етеді. Олар сондай-ақ кванттық гармоникалық осциллятордың көтеру операторларына да сілтеме жасауы мүмкін. Соңғы жағдайда, көтеру операторы осциллятор жүйесіне энергия квантын қосу арқылы құрылыс операторы ретінде түсіндіріледі (төмендету операторы үшін де осыған ұқсас). Оларды фонондарды бейнелеу үшін де пайдалануға болады. Осы операторларды пайдаланып Гамильтониандар құрудың артықшылығы – теория кластерлік ыдырау теоремасын автоматты түрде қанағаттандырады. Бозондар үшін құрылыс және анигиляция операторларының математикасы кванттық гармоникалық осциллятордың көтеру операторлары үшін бірдей. Мысалы, бірдей бозондық күймен байланысты құрылыс және анигиляция операторларының коммутаторы бірге тең, ал қалған коммутаторлар нөлге тең. Алайда, фермиондар үшін математика өзгеше, коммутаторлардың орнына антикоммутаторлар қолданылады.

Нормалдастыру

Зей Фурье түрлендірулері үшін симметриялық конвенция арқылы импульстік кеңістікте нормалауға қол жеткізеді, ал Тонг пен Пескин және Шредерлер кең таралған асимметриялық конвенцияны пайдаланады. Әрқайсысы сәйкесінше алады. Средницки сондай-ақ Лоренц инвариантты өлшемін өзінің асимметриялық Фурье өлшемімен біріктіріп, нәтижесінде алады.