Кіріспе

Заң аудармасы – заңдық ортада және заңдық мақсаттар үшін қолданылатын тілдің аудармасы. Заң аудармасы заң саласында ғана қолданылатын аударманың ерекше түрі дегенді білдіруі мүмкін, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді. Заң – мәдениетке тәуелді сала болғандықтан, заң аудармасы тілдік тұрғыдан әрқашан түсінікті болуы міндетті емес. Аудармадағы түсініксіздікті, мүмкіндігінше, латын заң терминологиясын қолдану арқылы азайтуға болады, бірақ батыс емес тілдердегі пікірталастар нақты терминдердің бастауын және алдыңғы тәжірибені қарастырады, мысалы, жапон заң талқылауларындағы белгілі бір қытай иероглифтерінің қолданылуы сияқты. Түсініксіздік, мысалы, келісімшарт бойынша қымбатқа түсетін келіспеушіліктерге алып келуі мүмкін. Сондықтан заң аудармасын көбінесе арнайы заң аудармашылары жасайды. Аударманың құқықтық күшіне қатысты дауларды болдырмау үшін мәтіннің "нақты" екенін, яғни өз шарттары бойынша заңды күші бар екенін, немесе ол тек "қолайлы аударма" екенін көрсету қажет, ол заңды күшіне енбейді. Соттар тек нақты мәтіндерді қолданады және дауласушы тараптардың құқықтары мен міндеттерін анықтауда "қолайлы" аудармаларға сүйенбейді.

Бастапқы мәтін және мақсатты мәтін

Заң мәтіндерінің көпшілігі нақты және техникалық болып келеді, заңды міндетті құқықтар мен міндеттерді дәл анықтауға бағытталған. Сондықтан, бастапқы мәтіндегі және аудармадағы осы құқықтар мен міндеттердің нақты сәйкестігі маңызды. Заң аудармашылары аудармадағы мәтінде белгіленген құқықтық құқықтар мен міндеттерді түсініп, дәл аударудан бөлек, бастапқы мәтіннің (СТ) және мақсатты мәтіннің (ТТ) құқықтық жүйелерін де ескеруі керек, олар бір-бірінен айқын ерекшеленуі мүмкін. Бұл қиындық тудырады, себебі аудармашы заң саласында жан-жақты білімге ие болуымен қатар, бір тілде әртүрлі заң жүйелерінің болуын да білуі тиіс. Бұл күрделілікті көрсететін мысал – мәтінде диалектіні көрсету. Мұндағы негізгі мәселе – транскрипцияланған материал жай ғана сөйлеу тілінің жазба нұсқасы емес, сонымен қатар ол транскриптордың жазуға жауапты болған тілі және сөйлеушіден өзге біреу транскрипциялаған тіл, транскриптордың сөйлеу тілін түсіну деңгейіне қарамастан. Кез келген транскрипция, қаншалықты толық болса да, сөйлеудің интерпретациясы екенін және қандай ақпаратты қосуға немесе қалдыруға болатынын таңдауды қамтитынын есте ұстаған жөн. Осы себепті, сөйлеу тілін жазба түрінде дұрыс бейнелеу үшін транскрипцияның түрін стратегиялық түрде таңдау қажет.

Екі тілді заң сөздіктері

Заң аудармашылары көбінесе арнайы екі тілді немесе көп тілді заң сөздіктерін пайдаланады. Сақтық таныту қажет, өйткені кейбір екі тілді заң сөздіктерінің сапасы төмен болуы мүмкін, ал оларды қолдану қате аудармаларға алып келуі мүмкін. Екі тілді заң сөздіктері көбінесе заң терминологиясының сөзбе-сөз аудармаларының емес, аударма жасау үшін анықтамалық материал ретінде қолданылады. Заң мәтінін бір тілден екінші тілге аудару заң мамандары үшін қиындық тудырады, себебі мағынаны сақтайтын мәтіндерді аударуда белгілі бір еркіндік бар, міндетті түрде бірдей семантикалық құрылымды ұстану қажет емес. Сарапшылар арасында заң тілін тек кәсіби пайдалану үшін шектеуге немесе, әсіресе екі тілді заң жүйесі бар елдерде, оны кеңейтіп, халықтың түсінуін қамтамасыз ету туралы пікір таластар болып жатыр.