Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Экономикада рента – барлық шығындар мен қалыпты табыс ескерілгеннен кейін қалған артық құн, яғни ресурстан алынған өнімді сату бағасы мен оның өндіру және дайындау шығындары арасындағы айырмашылық, соның ішінде қалыпты табыс та бар. Бұл ұғым көбінесе экономикалық рента деп аталады, бірақ жағажай кеңістігі немесе минералдар сияқты табиғи ресурстарға қатысты болса, оны ресурстық рента деп жиі айтады. Оны жоғары немесе үстеме пайда ретінде де қарастыруға болады. Іс жүзінде ресурстық рентаны анықтау және өлшеу (немесе жинау) қиынға түседі. Кез келген уақытта рентаның мөлшері ақпараттың қолжетімділігіне, нарық жағдайларына, технология деңгейіне және ресурстарға қол жеткізуді және басқаруды реттейтін меншік құқықтары жүйесіне байланысты болады.
In economics, rent is a surplus value after all costs and normal returns have been accounted for, i. e. the difference between the price at which an output from a resource can be sold and its respective extraction and production costs, including normal return. This concept is usually termed economic rent but when referring to rent in natural resources such as coastal space or minerals, it is commonly called resource rent. It can also be conceptualised as abnormal or supernormal profit. In practice, identifying and measuring (or collecting) resource rent is not straightforward. At any point in time, rent depends on the availability of information, market conditions, technology and the system of property rights used to govern access to and management of resources.
Жалға алудың түрлері
Жалға алу, оның қалай құрылғандығына байланысты, түрлі түрлерге бөлінеді. Жалпы алғанда, үш түрлі жалға алуды ажыратуға болады, олар бірге де кездесуі мүмкін: дифференциалдық, тапшылық және кәсіпкерлік жалға алу. Дифференциалдық рента (сондай-ақ сапалық немесе Рикардо рентасы деп аталады) ұқсас тауарлардың немесе факторлардың (мысалы, өндіріс аландарының) сапасының айырмашылығынан туындайды. Бірдей сапалы көмірді өндіретін екі компанияны қарастырайық. Көмірдің нарықтық бағасы 50 доллар/тонна. X компаниясы көмірді өндірудің өте оңай болатын өндіріс алаңында жұмыс істейді. Оның шығындары (қалыпты пайданы қоса алғанда) 20 долларды құрайды. Y компаниясы көмірді өндірудің салыстырмалы түрде қиын болатын жерде жұмыс істейді. Оның шығындары (қалыпты пайданы қоса алғанда) 30 доллар/тоннаны құрайды. X компаниясы ресурстың қолжетімділігі артық болғандықтан, көбірек ресурстық рентаны "жасайды". Тапшылық рентасы – бүгін бір бірлік ресурсты өндіру арқылы болашақ ұрпаққа тигізілетін шекті мүмкіндік құны. Тапшылық рентасы – шектеулі ресурсты өндірудің қоғамға тигізетін екі шығынның бірі. Екіншісі – шекті өндіру құны, өндіріс қызметінде жұмсалған ресурстардың мүмкіндік құны. Тапшылық рентасы – шектеулі ресурсты "тозудың" құны, өйткені өндірілген ресурстың пайдасы болашақ ұрпақтарға қолжетімді емес. Тиімділікке қол жеткізіледі, егер ресурстың бағасы, қоғам бүгін осы ресурстан алуға дайын пайдаға тең болса, ол шекті өндіру құны мен тапшылық рентасының қосындысына тең болады. Кәсіпкерлік рента (сондай-ақ квази-рента немесе Шумпетер рентасы деп аталады) кәсіпкерлік шеберлікке немесе басқарушылық инвестицияларға байланысты жинақталуы мүмкін. Компания жарнамаға, қызметкерлерді оқытуға және т.б. инвестициялар жасауы мүмкін. Бұл инвестициялар жоғары бағаға (бренд) немесе төмен шығындарға (жақсы технология) әкелуі мүмкін. Бір тас лобстерді өндіруге кететін шығындарды (яғни еңбекақы, торлар және т.б., сонымен қатар қалыпты пайданы қоса алғанда) 3 доллар делік. Егер тас лобстер нарықта 5 долларға сатылса, онда ресурстық рента 2 долларды құрайды. Бірақ, балықшы тас лобстерді аулау шығындарын 3 доллардан 2 долларға дейін төмендетуге қол жеткізді делік. Бұл оның кәсіпкерлік шеберлігі мен еңбек және капиталды тиімді пайдалануының нәтижесі болуы мүмкін. Ресурстық рента 2 доллардан 3 долларға дейін артады.
Rent can be categorised into different kinds depending on how it is created. In general one can distinguish three different kinds of rent, which can also occur together: differential, scarcity, and entrepreneurial rent. Differential rent (also called quality or Ricardian rent) arises because of differences in the quality of similar goods or inputs (e. g. production sites). Consider two companies that extract coal of identical quality. The market price of coal is $50/t. Company X operates at a production site where it is very easy to extract coal. Its costs (including normal returns) amount to $20/t. Company Y operates at a site where it is relatively difficult to extract coal. Its costs (including normal returns) amount to $30/t. Company X will ‘create’ more resource rent because of the more accessible resource. Scarcity rent The marginal opportunity cost imposed on future generations by extracting one more unit of a resource today. Scarcity rent is one of two costs the extraction of a finite resource imposes on society. The other is marginal extraction cost the opportunity cost of resources employed in the extraction activity. Scarcity rent is the cost of "using up" a finite resource because benefits of the extracted resource are unavailable to future generations. Efficiency is achieved when the resource price the benefit society is willing to pay for the resource today is equal to the sum of marginal extraction cost and scarcity rent. Entrepreneurial rent (also called quasi rent or Schumpeterian rent) can accrue due to entrepreneurial skills or managerial investments. A company may invest in advertising, training of employees, and so forth. These investments can result in a higher price (brand) or lower costs (better technology). Consider the “production” of rock lobster where the costs to produce one rock lobster (i. e. paying for labour, the nets, and the like, and including normal profit) amount to $3. Assume the rock lobster is sold for $5 on the market. Resource rent here amounts to $2. However, assume the fisher has managed to decrease the costs for catching rock lobster from $3 to $2. This could be due to his/her entrepreneurial skills and more efficient use of labour and capital. Resource rent increases from $2 to $3.