Кіріспе

Үндістанның классикалық билерінің бірі – Сатрия, немесе Сатрия Нрития, – Үндістанның маңызды классикалық биі. Бұл билер бүгінде Сатраның тірі дәстүрлерінің бөлігі болып табылады, Сатра – бұл Экасарана Дхарма дініне жататын, Шанкардев құрған индуизм ағымының ізбасарларының қауымдастықтары. Билерде көбінесе Кришна, сондай-ақ Вишнудың Рама сияқты басқа да аватаралары туралы тақырыптар көтеріледі.

Тарих

Саттрия – Үндістанның классикалық биі, оның тамыры Үндістанның ежелгі драма және музыка мәтіндеріне, әсіресе Бхарата Мунидің Натия Шастрасына тіреледі. Оның алғашқы толық жинағы б.з. дейінгі 200-200 жылдар аралығында жасалған, бірақ бағалаулар б.з. дейінгі 500-500 жылдар аралығында әртүрлі. Натия Шастра мәтінінің ең көп зерттелген нұсқасы 36 тарауға бөлінген, шамамен 6000 шумақтан тұрады. Мәтінде Танадава биінің (Шива) теориясы, раса теориясы, бхава, мінез-құлық, ишараттар, актерлік техника, негізгі қадамдар, тік тұру поздары сипатталған – бұлардың барлығы Үндістанның классикалық билерінің құрамына кіреді. Бұл ежелгі мәтін би және сахна өнерінің рухани идеяларды, ізгіліктерді және қасиетті жазбалардың мәнін білдіру формасы екенін айтады. Ассамдағы би өнерінің тарихы ежелгі заманға дейін жетеді, мұны шаивизм және шактизм дәстүрлеріне қатысты мыс тақта жазулары мен мүсіндері дәлелдейді. Саттрияның қазіргі түрі 15 ғасырдың Шанкарадевасына байланысты, ол ежелгі мәтіндерді пайдаланып биді жүйелендірді және Кришнаға деген құштарлықты білдіретін қауымдық діни өнер түрі ретінде драма мен экспрессивті биді (нритта және нритя) енгізді. Саттрия биінің ғибадатханалар мен монастырлардағы ерекшелігі – би ешқандай құдайдың алдында емес, би залының (намгар) шығыс (күн шығыс) бұрышындағы Маникут деп аталатын жерге қойылған Бхагавата Пурананың көшірмесінің алдында орындалады. Сангит-Натак Академиясы 2000 жылы Саттрия биін Үндістанның ресми классикалық биі ретінде мойындады. Бүгінде саттрия билері әлемдік сахналарда қойылуда.

Репертуар

Үнді классикалық биінің басқа мектептері сияқты, Саттрия классикалық би түріне қажетті принциптерді қамтиды: Натья Шастра, Абхиная Дарпана және Шәрнгадеваның Сангита Ратнакара сияқты би мен драматургияның трактаттары; Шәрнгадеваның Сангита Ратнакарасы оның Бхакти Ратнакарасын толықтырады, ол Упанишадтарды, Бхагавад Гитаны, Йога мен Веданта тақырыптарын, зорлық-зомбылықсыздық (ахимса), шыншылдық (сатья) және басқалар сияқты этикалық құндылықтарды қадағалайды, осылайша Саттрияға діни негіз қалайды. Шанкардева үшін діни құндылықтар, этика, өмірдің қуаныштары мен өнер өте тығыз байланысты болды, және ол индуисттік монастырьлардың басшыларынан өзінің қызмет мерзімі ішінде кем дегенде бір пьеса жазуды, өлмес бұрын сұрады. Саттрия репертуарында (марг) ниритта (таза би, жеке орындау), ниря (эмоционалды би, жеке орындау) және натья (драмалық қойылым, топтық) бар. Барлық негізгі классикалық үнді билері сияқты, бұл үш орындау санаты: Нритта орындау - бидің абстрактілі, жылдам және ырғақты жағы. Нритя - бидің баяу және экспрессивті жағы, ол сезімдерді, әсіресе рухани тақырыптарды жеткізуге тырысады. Нритяда өнер көрсету өнеріне әңгіме айту, сөздерді ыммен және дене қозғалысымен музыкалық ноталарға қосып үнсіз білдіру кіреді. Репертуардың бұл бөлігі сезімдік ләззат алудан гөрі көрерменнің эмоциялары мен санасын қозғауға бағытталған. Сатрия биінің қол қимылдары (мудралар), аяқ қозғалысы (падалар), позалары, ырғақтары, суретшілерді оқыту және басқа да аспектілері Натья Шастрада және басқа да классикалық индуистік би мәтіндерінде сипатталғандарға жақын, және Одиши, Катхакали, Бхаратанатьям және Оңтүстік және Солтүстік Үндістанда таралған басқа да классикалық билерге ұқсас. Саттрияның кейбір негізгі элементтері мен ерекшеліктері көршілес Манипур штатында кездесетін манипури биіндегі элементтермен сәйкес келеді. Саттрия-нрития - қол және бет-әлпет арқылы мифтік және діни оқиғаларды баяндайтын би драмасының жанры. Саттрияның негізгі билік бірлігі мен жаттығуы - Мати аххара, Натья Шастрадағыдай 64-ке тең, бишілер жаттығу кезінде үйренетін негізгі жиынтықтар. Ахаралар Ора, Саата, Жалак, Ситика, Пак, Жап, Лон және Хар болып бөлінеді. Бір қойылым екі стильді біріктіреді, біреуі еркектік (Паурашик Бханги, энергетикалық және секірулермен), ал екіншісі әйелдік (Стри Бханги, Лася немесе нәзік). Дәстүрлі түрде Саттрияны монастырларда бхокоттар (еркек монахтар) күнделікті рәсімдердің бір бөлігі ретінде немесе арнайы мерекелерді атап өту үшін орындады. Бүгінде, бұл практикадан басқа, Саттрия сахнада сатраларға қатыспайтын ерлер мен әйелдермен мифологиядан асып түсетін тақырыптарда да орындалады. Саттрияда хореографиялық пьесалар - Бхагавата Пурана, эпостар және ассамдық ғалымдардың шығармалары сияқты индуистік мәтіндерде кездеседі. Саттрия биінде пьесаға тән киімдер де қолданылады. Кришна Нритя мен Надубанги Нритяның киімі Кришна Иесінің киіміне сәйкес сары және көк түсті. Сутрахар Нритияның да арнайы ақ киімі және түрбан бар. Саттрия биінде дәстүрлі ассамдық зергерлік бұйымдары қолданылады. Зергерлік бұйымдар ерекше техникамен кеса солн (шикі алтын) түрінде жасалады. Суретшілер маңдайларына Копали, Мути Хару және Гам Хару (білезіктер), Мата Мони (еркек бишілер үшін), Голпата, Зулбири (музыкалық аспап доль пішіндес), Бена (жаз ай пішіндес салға), Джетипата (кесіртке пішіндес), Дугдуги (жапырақ пішіндес), Сенпата (бүршік пішіндес), Дхансира (шарық дәнінің жіптері) және Локапаро (көгершін дизайны) сияқты түрлі мойын әшекейлерін киеді. Құлақ аспаны ұқсас үлгіде жасалады, сондай-ақ Thuka Suna және Keru бишілер киеді. Биші әйелдер шаштарына ақ гүлдер қояды.

Стильдер

Саттрия өнері Сутрадхара (немесе Сутра бханги), кейіпкерге тән Бханги, Прабеш, Нрития және Жхумура сияқты түрлі стильдерде орындалады. Сутрадхара – бұл әңгіме айтатын және Вайшнавизмнің рухани құндылықтарын толыққанды классикалық форматта: нритта, нритя және натья арқылы көрсететін стиль. Сутрадхара (немесе Сутрахари) стилінің ерекшелігі – жергілікті тілде тыңдаушыларға түсіндірме беру. Анкия Нат – Саттрияның бір актілі пьесаларынан тұратын қосалқы түрі. Бұл шығармалар арнайы жазылған, бірақ оларда баллада, би және драма элементтері бар. Саттрияның кейіпкерлік стильдерінің әрқайсысының киім үлгілері өзгеше, және олар Радха, Кришна және гопилердің өмірінің түрлі кезеңдері мен іс-әрекеттеріне назар аударады.