Кіріспе
Қытай демократиялық белсенділер тобы – Тяньаньмэнь аналары (天安门母亲) – 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғынға байланысты үкімет саясатын өзгертуге ұмтылған қытай демократиялық белсенділер тобы. Топтың жетекшісі – зейнеткер университет профессоры Дин Цзилин, оның жасөспірім ұлы наразылықтар кезінде мемлекеттік әскерлер тарапынан атып өлтірген. 1989 жылдың қыркүйек айында Дин және оның күйеуі Цзян Пейкун 19 жастағы ұлы 1989 жылдың 4 маусымында қаза тапқан Чжан Сяньлингпен кездескен кезде бұл топ құрылды. Топқа қаза болғандардың ата-аналары, достары және туыстары кіреді. Науқан жүргізумен қатар, топ оқиға туралы ақпаратты, соның ішінде интернет арқылы, жұртшылыққа таратумен айналысады. Дин өз қызметі үшін "өлгендердің қорғаушысы" деп аталады.
The Tiananmen Mothers (天安门母亲) is a group of Chinese democracy activists promoting a change in the government's position over the 1989 Tiananmen Square protests and massacre. It is led by Ding Zilin, a retired university professor whose teenage son was shot and killed by government troops during the protests. The group – comprising the parents, friends and relatives of victims of the massacre – formed in September 1989 when Ding, along with her husband Jiang Peikun, met another mother, Zhang Xianling, whose 19 year old son was also killed on June 4, 1989. As well as campaigning, the group also disseminates information about the events to the public, including through the internet. For her efforts, Ding has been hailed as an "advocate for the dead".
Өмірбаян
Пекиндегі студенттік белсенділердің үлкен тобы (жақын жердегі адамдармен бірге) сол кездегі Халықтық азаттық армиясының бас әскери қолбасшысы Дэн Сяопиннің бұйрығымен атылды. Бұл оқиға 1989 жылдың жазында, 4 маусым күні кешкі күн батқан шамасында болды. Пекин қаласының дәрігерлері алғашқы күннен бастап-ақ, ауыр жарақат алған науқастарды түні бойы, тіпті түскіге дейін дерлік барлық мамандықтан тұратын ауруханаларға жеткізілгенін еске алады.
Талаптар
Қытай үкіметі наразылықтарды қазіргі таңда "контрреволюциялық көтеріліс" деп қарастыруда. Ресми рұқсатсыз өткізілген "Тяньаньмэнь аналары" тобы, наразылыққа қатысты Қытай үкіметіне бес талап қойды: 2006 жылы үкімет алғаш рет бір құрбан болған отбасыға 70 мың юань төледі. Бұл қадамды Зилин құптады, бірақ үкіметтің позициясының өзгеруінің күмән келтірді.
Қоғамға жүгіну
"Тяньаньмэн аналары" үкіметке қарсылық танытып, көптеген рет жария түрде үндеу жасады. Олар Ұлттық халықтық конгреске, Қытай халықтық саяси консультативтік кеңесіне, сот жүйесіне және халыққа наразылық білдірді. Топ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесімен және шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарымен байланыс орнатып, үкіметтен Тяньаньмэн оқиғасын қайта қарауды талап ететін бейнеүндеу жариялады. Он жылдық мерейтойында, үкіметтің күшті цензурасы салдарынан оқиға туралы естеліктер уысып бара жатқанша, бұрын босатылған Цзян Цишенг он бес адаммен бірге Қытайдың қалаларында шамдар жағып, тыныш еске алуға шақыратын хат жазды. Ол іс-шараны ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды, "мамырдың төртінші күнінің батыл рухын ұжымдық түрде еске алу үшін мыңдаған шамдарды жағыңыз" деп халыққа үндеу жасайтын жарнама парақшаларын шам бағаналарына іліп қойды. Осының нәтижесінде наразылық білдіру туралы бірнеше өтініш берілді, бірақ үкіметтік органдар оларды қабылдамады. Цзян мерейтойға аз ғана уақыт қалғанда тұтқындалды; 1999 жылғы 1 қарашада сотта өзін қорғап, сөз бостандығын пайдаланғанын және үкіметтің "контрреволюциялық" терминін "Төрттік топ" және Мәдени революциядан кейін қайта қарағанын еске алды. Олар саяси құқықтарын жүзеге асырып отырғанын және қандай да бір заңсыз әрекетке қатыспағанын мәлімдеді. 2009 жылы ұйым үкіметті оқиғаға байланысты "табуны бұзуға" шақырды. Сарапшылардың пікірінше, "Тяньаньмэн аналары" сияқты топтардың қысымы нәтижесінде, аянтқа орнатылған ескерткіш тақта сияқты, қудалау кезінде қаза болғандарды мойындау болуы мүмкін, бірақ мұндай өзгерістерге көп уақыт керек.
Тұтқындалу
2004 жылдың наурызында Динг Зилин, 19 жастағы ұлын жоғалтқан Чжан Сяньлинг және 30 жастағы күйеуін жоғалтқан Хуан Цзиньпин ұсталды. Шенеуніктер алғаш ұстауды жоққа шығарды, бірақ кейіннен олар шетелдік күштердің ықпалымен жасалған заңсыз қызметтерге қатысқандықтары үшін ұсталғанын мәлімдеді. Олар осы аптаның соңында босатылды, бірақ наразылықтың 15 жылдығына дейін тығыз бақылауда қалды. Әйелдер адвокаттардың айтуынша, үй қамауында ұсталған. Олардың барлық қоңыраулары бақыланады және оларға басқа белсенділермен, шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарымен және адам құқықтары ұйымдарымен сөйлеспеу ескертілді.
Газет жарнамасының даулылығы
2007 жылдың 4 маусымында "Ченду кешкі жаңалықтары" газеті "4 маусым құрбандарының қайсар аналарына құрмет" деген бір беттік жарнама жариялады. Газет өкілдері бұл жарнамаға қатысты сұрақтарға жауап беруден бас тартты. Кейіннен жарнаманы орналастырған адамның 6/4 күнінің маңыздылығын білмей, оны кенде болған апатқа байланысты деп ойлағандығы анықталды. Осы оқиғадан кейін газеттен үш редактор жұмыстан шығарылды.