Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1898–1945 жылдардағы Оңтүстік Қытайдағы француз анклавы.
1898–1945 French enclave in South China
Гуанчжоуванның жалға алынған аумағы, ресми түрде Territoire de Kouang Tchéou Wan, Қытайдың Жанцзян қаласының жағалауында Францияға жалға берілген және Француз Индокитайы арқылы басқарылған аумақ болды. Аумақтың астанасы Форт-Байард, қазіргі Жанцзян қаласы еді. 1943 жылдың ақпан айында жапондықтар бұл аумақты басып алды. 1945 жылы Жапонияның капитуляциясынан кейін Франция Гуанчжоуванды Қытайға ресми түрде қайтарды. Бұл аумақта халық саны Қытайдың басқа жағалау аймақтарындағыдай қарқынды өспеді, 20 ғасырдың басында 189 000 адамды құраса, 1935 жылы 209 000-ға жетті. Өнеркәсіп салаларының ішінде кеме қатынасы және көмір өндіру болды.
The Leased Territory of Guangzhouwan, officially the Territoire de Kouang Tchéou Wan, was a territory on the coast of Zhanjiang in China leased to France and administered by French Indochina. The capital of the territory was Fort Bayard, present day Zhanjiang. The Japanese occupied the territory in February 1943. In 1945, following the surrender of Japan, France formally relinquished Guangzhouwan to China. The territory did not experience the rapid growth in population that other parts of coastal China experienced, rising from 189,000 in the early 20th century to just 209,000 in 1935. Industries included shipping and coal mining.
География
Жалға алынған аумақ Лейчжоу түбегінің шығысында, Гуанчжоу маңындағы, сол кезде Кванчжоуань деп аталатын шығанақтың жанында, қазір Жанцзян порты деп аталады. Шығанақ Макси өзенінің сағасын құрайды, қазір ол Чжанцзян су жолы деп белгілі. Макси өзені ірі әскери кемелерге дейін ішкі аймаққа дейін жүзуге қолайлы. Францияға жалға берілген аумаққа шығанақтағы аралдар кірді, олардың ұзындығы 29 км, ені 10 км және ең аз су тереңдігі 10 метрді құрады. Бұл аралдар сол кезде тамаша табиғи қорғаныс ретінде танылды, ал негізгі аралдар Дунхай Дао болды. Оңтүстік-шығыстағы кішкентай Наочжоу аралында маяк салынды. Аумақтың ішкі шекарасы 1899 жылдың қараша айында бекітілді; Макси өзенінің сол жағалауында Франция Гаочжоу префектурасынан (Коу Чоу Фу) шақырымдық жолақты, ал оң жағалауында Лейчжоу префектурасынан (Лей Чоу Фу) шақырымдық жолақты алды. Жалға алынған аумақтың жалпы жер көлемі болды. Форт-Байард қаласы (Жанцзян) порт ретінде дамыды.
The leased territory was situated on the east side of the Leizhou Peninsula , near Guangzhou, around a bay then called Kwangchowan, now called the Port of Zhanjiang. The bay forms the estuary of the Maxie River (, ), now known as the Zhanjiang Waterway The Maxie is navigable as far as inland even by large warships. The territory leased to France included the islands lying in the bay, which enclosed an area 29 km long by 10 km wide and a minimum water depth of 10 metres. The islands were recognized at the time as an admirable natural defense, the main islands being Donghai Dao. On the smaller Naozhou Island farther to the southeast, a lighthouse was constructed. The limits of the territory inland were fixed in November 1899; on the left bank of the Maxie, France gained from Gaozhou prefecture (Kow Chow Fu) a strip of territory by , and on the right bank a strip by from Leizhou prefecture (Lei Chow Fu). The total land area of the leased territory was The city of Fort Bayard (Zhanjiang) was developed as a port.
Француздық оккупация және ерте дамуы
Квангчуан 1898 жылғы 29 мамырдағы келісімге сәйкес француздарға 99 жылға немесе 1997 жылға дейін жалға берілді (британдықтар Гонконгтың Жаңа аумақтарында жасағандай), Қытай 1900 жылғы 5 қаңтарда «жеңілдіктер үшін күрес» кезінде ратификациялады. Колония «сауда тұрғысынан маңызды емес, бірақ стратегиялық жағынан қолайлы» деп сипатталды; Францияның күш-жігерінің көп бөлігі француз Индокитайының материктік бөлігін басқаруға жұмсалды, ал Қытайдағы олардың басты мәселесі сауданы дамыту емес, рим-католик миссионерлерін қорғау болды. Кванчжоу Ван, Индокитайдың құрамдас бөлігі болмаса да, іс жүзінде Тонкиндегі француз резиденті жоғары тұрғанның (өзі де француз Индокитайының генерал-губернаторы, Ханойда орналасқан) билігіне бағындырылды; француз резиденті жергілікті әкімшілер арқылы өкілдік етті. Алған аумаққа қоса, Францияға шығанақты теміржол арқылы жарым аралдың батыс жағындағы қала мен портымен байланыстыру құқығы берілді; алайда, олар теміржол салу үшін жерді иеленуге тырысқанда, провинциялық үкімет күштері қарулы қарсылық көрсетті. Осының нәтижесінде Франция үш іргелес префектурадағы эксклюзивті кен өндіру құқығын талап етіп алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін француздар 1921–1922 жылдарғы Вашингтон теңіздік конференциясында жалға алынған аумақты Қытайға қайтаруға уәде берді, бірақ бұл уәде 1945 жылға дейін орындалмады, ол кезде аумақ француз билігінде болмайтын еді. 1931 жылға қарай Кванчжоу Ван халқы 206 000 адамға жетті, бұл колонияның 245 адам/км² халық тығыздығын құрады; онда тұрғандардың барлығы дерлік қытайлар, ал 266 француз азаматы мен төрт еуропалық тіркелді. Өнеркәсіп салаларына кеме қатынасы және көмір өндіру кірді. Порт контрабандистер арасында да танымал болды; 1928 жылы американдық коммерциялық ұшақтарды экспорттауға тыйым салу алынғанға дейін Кванчжоу Ван Маниладан Қытайға әскери ұшақтарды тасымалдаған кантондық контрабандистер үшін де аялдама ретінде пайдаланылды, ал АҚШ деректерінде кем дегенде бір есірткі контрабандисінің аталған жерден опий мен Құрама Штаттарға контрабандалық жолмен өткізілетін қытай эмигранттарын алғаны туралы мәлімет бар.
Kwangchouwan was leased to the French for 99 years, or until 1997 (as the British did in Hong Kong's New Territories) according to the Treaty of 29 May 1898, ratified by China on 5 January 1900, during the "scramble for concessions". The colony was described as "commercially unimportant but strategically located"; most of France's energies went into their administration of the mainland of French Indochina, and their main concern in China was the protection of Roman Catholic missionaries, rather than the promotion of trade. Kwangchow Wan, while not a constituent part of Indochina, was effectively placed under the authority of the French Resident Superior in Tonkin (itself under the Governor General of French Indochina, also in Hanoi); the French Resident was represented locally by Administrators. In addition to the territory acquired, France was given the right to connect the bay by railway with the city and harbour situated on the west side of the peninsula; however when they attempted to take possession of the land to build the railway, forces of the provincial government offered armed resistance. As a result, France demanded and obtained exclusive mining rights in the three adjoining prefectures. The return of the leased territory to China was promised after the First World War by the French at the Washington Naval Conference of 1921–1922, but the promise was not fulfilled until 1945, by which time the territory had already ceased to be under French rule. By 1931, the population of Kwangchow Wan had reached 206,000, giving the colony a population density of 245 persons per km2; virtually all Chinese, and only 266 French citizens and four other Europeans were recorded as living there. Industries included shipping and coal mining. The port was also popular with smugglers; prior to the 1928 cancellation of the American ban on the export of commercial airplanes, Kwangchow Wan was also used as a stop for Cantonese smugglers transporting military aircraft purchased in Manila to China, and US records mention at least one drug smuggler who picked up opium and Chinese emigrants to be smuggled into the United States from there.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Француз Индокитайының бір бөлігі ретінде Кванчжоу Ван, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Индокитай колониясының қалған бөлігімен бірдей тағдырға ұшырады. 1940 жылғы 30 тамызда Жапониямен келісімге қол қойылғанға дейін, Франция "Алыс Шығыстағы жапондық мүдделердің ерекше статусын" мойындады, бұл Индокитайдағы жапондық әскери оккупацияның бастапқы қадамы болды. Шілде айының басында жапондық теңіз жаяу әскерлерінің шағын тобы қарсылықсыз Форт-Байардқа қонды және портта бақылау бекетін құрды. Алайда, Француз Индокитайының қалған бөлігіндегідей, Франция құлдырағаннан кейін аумақтың азаматтық басқаруы Виши Франциясының шенеуніктерінің қолында қалды. 1941 жылдың қарашасында, Маршал Петан тағайындаған генерал-губернатор Жан Деку Кванчжоу Ванға ресми сапар жасады. 1943 жылдың ақпан айының ортасында, жапондықтар Виши үкіметін Кванчжоу Ван шығанағының қорғанысын күшейту қажеттігі туралы хабардар еткеннен кейін, біржақты түрде қосымша әскерлерді қондырып, әуежайды және аумақтың басқа да стратегиялық маңызды нысандарын басып алды. Осыдан бастап Кванчжоу Ван де-факто жапондық әскери оккупация астына көшті, ал француздық азаматтық басқару біртіндеп тек сыртқы көрініс қалды. Әкімші наразылық білдіріп, қызметтен кетті, ал оның орнына жергілікті Виши жақтасы Адриан Рокес тағайындалды. Сол жылдың мамыр айында Рокес жергілікті жапондық әскери билігімен келісімге қол қойды, онда француздық билік жапондықтармен толық ынтымақтастыққа уәде берді. 1945 жылдың 10 наурызында, жапондықтар, күні бұрын Индокитайдағы француз гарнизондарына жасаған шабуылдарынан кейін, Форт-Байардтағы шағын француздық колониялық гарнизонын қарусыздандырып, тұтқынға алды. Жапондықтар капитуляциялауға жақын, қытай күштері Кванчжоу Ванға кең ауқымды шабуыл жасауға дайын тұрды, бірақ соғыс аяқталғандықтан шабуыл жоспарланбады. Жапондықтар Кванчжоу Ванды оккупациялап тұрған кезде, Француз Республикасының Уақытша үкіметінің дипломаты және Қытай Республикасының Сыртқы істер министрінің орынбасары Куо Чанг Ву, Кванчжоу Ванды жалға алу аумағын қайтару туралы Француз Республикасының Уақытша үкіметі мен Қытайдың Ұлттық үкіметі арасындағы конвенцияға қол қойды. Қыркүйек айының соңында жапондық оккупациялық әскерлер аумақтан кетуімен бірге, француз және қытай үкіметтерінің өкілдері билікті беру рәсімін жүргізу үшін Форт-Байардқа барды. Француз туы 1945 жылдың 20 қарашасында соңғы рет төмен түсірілді. Гонконгты жапондықтар басып алған кезде, Кванчжоу Ван Хайнань мен Гонконгтан қашып, Тайландқа, Солтүстік Америкаға және Бос Қытайға қашып бара жатқан азаматтар үшін қашу жолындағы маңызды аялдама болды. Танымал адвокат Патрик Ю өзінің естеліктерінде жапондық әскери офицердің оған осылай қашуға көмектескенін айтты. Алайда, 1943 жылдың ақпан айында жапондықтар аймақты басып алғаннан кейін қашу жолы жабылды.
As an adjunct of French Indochina, Kwangchow Wan generally endured the same fate as the rest of the Indochina colony during World War II. Even before the signing of the 30 August 1940 accord with Japan in which France recognized the “privileged status of Japanese interests in the Far East” and which constituted the first step of the Japanese military occupation of Indochina, a small detachment of Japanese marines had landed at Fort Bayard without opposition in early July and set up a control and observation post in the harbor. However, as in the rest of French Indochina, the civilian administration of the territory was to remain in the hands of officials of Vichy France following the Fall of France; in November 1941, Governor General Jean Decoux, newly appointed by Marshal Pétain, made an official visit to Kwangchow Wan. In mid February 1943, the Japanese, after having informed the Vichy government that they needed to strengthen the defence of Kwangchow Wan Bay, unilaterally landed more troops and occupied the airport and all other strategic locations in the Territory. From then on, Kwanchow Wan was de facto under full military Japanese occupation and the French civilian administration was gradually reduced to a mere façade. The Administrator resigned in disgust and Adrien Roques, a local pro Vichy militant, was appointed to replace him. In May of the same year, Roques signed a convention with the local Japanese military authorities in which the French authorities promised to cooperate fully with the Japanese. On 10 March 1945, the Japanese, following up on their sudden attack on French garrisons throughout Indochina the night before, disarmed and imprisoned the small French colonial garrison in Fort Bayard. Just prior to the Japanese surrender, Chinese forces were prepared to launch a large scale assault on Kwangchow Wan; however, due to the end of the war, the assault never materialised. While the Japanese were still occupying Kwangchow Wan following the surrender, a French diplomat from the Provisional Government of the French Republic and Kuo Chang Wu, Vice Minister of Foreign Affairs of the Republic of China, signed the Convention between the Provisional Government of the French Republic and the National Government of China for the retrocession of the Leased Territory of Kouang Tchéou Wan. Almost immediately after the last Japanese occupation troops had left the territory in late September, representatives of the French and the Chinese governments went to Fort Bayard to proceed to the transfer of authority; the French flag was lowered for the last time on 20 November 1945. During the Japanese occupation of Hong Kong, Kwangchow Wan was often used as a stopover on an escape route for civilians fleeing Hainan and Hong Kong and trying to make their way to Thailand, North America and Free China; Patrick Yu, a prominent trial lawyer, recalled in his memoirs how a Japanese military officer helped him to escape in this way. However, the escape route was closed when the Japanese occupied the area in February 1943.
Қайту
Аумақ 1945 жылғы 18 тамызда француздар мен қытайлықтардың кездесуінен кейін ресми түрде Қытайға қайтарылды.
The territory was formally returned to China on 18 August 1945 after a meeting between the French and Chinese.
Француз тілі
Форт-Байарда француз тілі мектебі, École Franco Chinoise de Kouang Tchéou Wan, және Банк де л'Индакинаның филиалы ашылды. Бұған қоса, француз отарлау кезінде салынған Рим-католик шіркеуі бүгінге дейін сақталған.
A French language school, École Franco Chinoise de Kouang Tchéou Wan, as well as a branch of the Banque de l'Indochine, were set up in Fort Bayard. In addition, a Roman Catholic church constructed during the French occupation is still preserved today.