Александр Фадеев: кеңес жазушысы және саяхатшысы

Кіріспе

Кеңес жазушысы және саясаткері (1901–1956)

Александр Александрович Фадеев (Алекса́ндр Алекса́ндрович Фаде́ев; 24 желтоқсан 1901 [ескі стиль бойынша 11 желтоқсан 1901] – 13 мамыр 1956) – Кеңес жазушысы, Кеңес жазушылар одағының құрылушыларының бірі және 1946 жылдан 1954 жылға дейін оның төрағасы болды.

Өмірбаян

Фадеев Кимры қаласында, Тверь губерниясында дүниеге келген. 1908 жылдан 1912 жылға дейін Чугуевка, Приморье өлкесінде тұрған. 1918 жылы большевиктер партиясына қосылып, Ресей азамат соғысы кезінде жапон интервенттері мен Ақ әскерге қарсы партизан қозғалысына қатысқан. 1927 жылы «Талқандау» (сондай-ақ «Он тоғыз» деп те аталады) романын жариялады, онда жас партизандарды бейнелеген. 1930 жылы «Соңғы Удеге» романының бірінші бөлігін шығарды, оны өмірінің соңына дейін аяқтаумен айналысты (екінші томды қамтитын басылым 1940 жылы жарық көрді). Бұл романда Фадеев «өте қарапайым халықтың тайпалық коммунизмден 20 ғасырдың күрделі ұжымдық ұйымына секіріп өтуін, арадағы тарихи кезеңдерді – отбасы, жеке меншік, құлдық, феодализм, капитализм және социализмді өткізіп жіберуін» көрсетуді ниеттенген. [ ] «Соңғы Удегелер» романы Фадеевтің ең жақсы жазылған бөлімдерін қамтиды, ал оның осы романды аяқтаудың орнына әдеби басқаруға күш салуы – үлкен қайғылы оқиға. 1945 жылы ол Екінші дүниежүзілік соғыстың нақты оқиғаларына негізделген «Жас гвардия» романын жазды, ол нацистерге қарсы күрескен «Жас гвардия» атты жер асты КВЖҰ ұйымы туралы айтады. Осы романы үшін Фадеевке Сталин сыйлығы табысталды (1946). 1948 жылы кітап негізінде «Жас гвардия» советтік фильмі шықты, ол 1964 жылы кітаптағы қателіктерді түзету үшін қайта өңделді. Фадеев Иосиф Сталиннің жақтасы болды, оны «әлем таныған ең ұлы гуманист» деп жариялады. 1940 жылдары ол Жадановщинаны, Кеңес Одағының көрнекті жазушылары мен композиторларына қарсы сын мен қуғын науқанын белсенді түрде қолдады. Дегенмен, ол Михаил Шолоховтың досы болды. Фадеев танымал актриса Анжелина Степановаға (1905–2000) үйленді. Ақын Маргарита Алигермен болған қарым-қатынасынан Маша Энзенбергер дүниеге келді (1943). Өмірінің соңғы жылдарында Фадеевтің жүйке жүйесі нашарлап, ұзаққа созылған ішімдікке берілуі күшейді. Кейбір дереккөздер бұл себепті Хрущев отыны кезінде сталинизмді айыптауынан туды деп мәлімдейді. Соңында ол Переделкинодағы дачасында өзін-өзі атып өлтірді, және өзінің бұрынғы және жаңа партия басшыларына деген жағымсыз көзқарасын көрсететін хат қалдырды. Фадеев хатында Сталинді «сатрап» деп атады. Оның өзін-өзі өлтіруіне досы Михаил Шолоховтың айыптауы себеп болды; сонымен қатар, ол 20-шы партия съезінде совет әдебиетінің нашарлығына кінәлі деп танылды. Өлім хатында Фадеев ең жақсы совет авторларын «физикалық жойған» сталинистерге шабуыл жасап, «бізді [жазушыларды] балалар деңгейіне түсірді; олар бізді жойды; бізге идеологиялық қауіп төндірді және мұны «партиялық рух» деп атады» деді. Ол совет басшылығының жаңа мүшелерін, оларды «әдебиетті насихаттаудағы қарапайымдық пен білімсіздікті, сондай-ақ өзін-өзі сендіруге ұятты үлесін» көрсеткен білімсіз адамдар деп айыптады. Фадеевтің өлімі оның көршісі Борис Пастернакқа эпиграмма жазуға себеп болды. Ол Мәскеудегі Новодевичье бейіштесіне жерленген.

Fadeyev was born in Kimry, Tver Governorate. From 1908 to 1912, he lived in Chuguyevka, Primorsky Krai. He joined the Bolshevik Party in 1918 and took part in the guerrilla movement against the Japanese interventionists and the White Army during the Russian Civil War. In 1927, he published the novel The Rout (also known as The Nineteen), in which he described youthful guerrilla fighters. In 1930, he published the first part of the novel The Last of the Udege, on which he continued working the rest of his life (an edition containing the second volume, all he was able to complete, was published in 1940.) In it, Fadeyev intended to show "that an extremely primitive people may experience a leap from tribal communism to the complex collective organization of the twentieth century, skipping over the intervening historical stages: family, private property, slavery, feudalism, capitalism and socialism. [ ] Uneven though it is, The Last of the Udegs contains some of Fadeyev's best pages, and the fact that he spent his energies on literary administration rather than on the completion of this novel is a minor tragedy." In 1945, he wrote the novel, The Young Guard (based upon real events of World War II) about the underground Komsomol organization named Young Guard, which fought against the Nazis in the occupied city Krasnodon (in the Ukrainian SSR). For this novel, Fadeyev was awarded the Stalin Prize (1946). In 1948, a Soviet film The Young Guard, based on the book, was released, and later revised in 1964 to correct inaccuracies in the book. Fadeyev was a champion of Joseph Stalin, proclaiming him "the greatest humanist the world has ever known". During the 1940s, he actively promoted Zhdanovshchina, a campaign of criticism and persecution against many of the Soviet Union's foremost writers and composers. However, he was a friend of Mikhail Sholokhov. Fadeyev married a famous stage actress, Angelina Stepanova (1905–2000). He fathered Masha Enzenberger from an alliance with the poet Margarita Aliger (1943). In the last years of his life, Fadeyev developed a nervous condition, exacerbated by the prolonged abuse of alcohol. Some sources claim that this was mostly due to the denunciation of Stalinism during the Khrushchev Thaw. He eventually committed suicide by shooting himself in the heart at his dacha in Peredelkino, leaving a suicide note which made clear his negative attitude to both the old and the new leaders of the Party. Fadeyev referred to Stalin as a "satrap" in the note. His suicide occurred after he was denounced by his friend Mikhail Sholokhov; he was also blamed for the poor state of Soviet literature at the 20th Party Congress. In his suicide note, Fadeyev attacked the Stalinists who had "physically exterminated" the best Soviet authors, and said that they had "brought us [writers] down to the level of children; they destroyed us; they threatened us ideologically and called this 'the Party spirit'". He attacked the new members of the Soviet leadership, claiming that they were uneducated people who manifested "primitivism and ignorance along with a disgraceful share of self assurance" in their attempts to promote Soviet literature. Fadeyev's death occasioned an epigram by Boris Pasternak, his neighbor. He is buried in the Novodevichy Cemetery in Moscow.

Мұра

Өзінің естеліктерінде Надежда Мандельштам Фадеевтің Осип Мандельштамды соңғы тұтқындалуы алдында көңілділікпен қоштасқандай көрінгенін сипаттағаннан кейін былай деп жазды: "Люба [Эренбург] маған Фадеевтің суық және қатыгез адам болғанын айтты – бұл эмоционализммен және қажетті сәтте көз жасын төгу қабілетімен толық үйлесімді. Лиубаның айтуынша, бұл идиш тілінде жазатын жазушыларды атып тастаған кезде анық байқалды. Ол кезде де, олардың тұтқындалуына және жойылғанына ресми келісім бергеннен кейін, жылап-сықтап қоштасу орын алды – тіпті идиш тілінде жазатын жазушылар, Мандельштамнан өзгеше, оның достары болғанмен де". Корней Чуковский Фадеевтің өзін-өзі өлтіргенінен кейін күнделігіне мынадай жазба жазды: "Мен қымбат Александр Александровичке өте ашығам: оның барлық қабаттарының астында биік тұратын, шынайы генийдің орыс үлгісін сезінуге болатын еді, бірақ, құдай-ау, қанша қабат болды! Сталиндік дәуірдің барлық жалғандығы, оның ақымақтық зұлымдықтары, қорқынышты бюрократиясы, сыбайлас жемқорлығы мен бюрократиялық кедергілері оның бойында ынталы серіктес тапты. Әдебиетті "көз жасына дейін" жақсы көрген, оны ең қауіпті, ең арсыз суларға бағыттап, адамгершілікті құпия полицияның тәсілімен біріктіруге тырысқан, негізінен адал адам. Міне, оның мінез-құлқындағы зигзагтардың себебі, соңғы жылдары мазаланған ар-ұжданы. Ол жеңіліске ұшырау үшін тумаған, ол басшы болуға, жазушылардың тағдырын шешуге үйренген еді, сондықтан әдебиет маршалы лауазымынан бас тарту оған қорлық болды. Оның достары оның "Металлургиясы" құнды емес екенін, соңғы бірнеше жылда жазған мақалалары – қорқақтыққа, тұмандылыққа және нормативтік талаптарға толы – оқырман қауымның көзінде оны төмендететінін, биліктің қалауынша "Жас гвардияны" қайта өңдеудің арсыздық екенін айтуға батылмады. Ол ар-ұжданы таза, талантты және сезімтал болғанмен, лайлы, шіріген сазға батып, ар-ұжданын шарапқа батырып алды.

In her memoirs, Nadezhda Mandelstam, after describing Fadeyev's seemingly affectionate farewell to Osip Mandelstam just before his final arrest, wrote: "Liuba [Ehrenburg] has told me that Fadeyev was a cold and cruel man – something quite compatible with emotionalism and the ability to shed a tear at the right moment. This became very clear, according to Liuba, at the time of the execution of the Yiddish writers. Then also it was a case of tearful farewell embraces after he had signified his formal agreement to their arrest and liquidation – even though the Yiddish writers, unlike Mandelstam, were his friends." And Korney Chukovsky wrote the following in his diary entry after Fadeyev's suicide:I feel very sorry for dear Alexander Alexandrovich: one could sense a man of stature, a Russian brand of natural genius under all the layers — but, good lord, what layers there were! All the lies of the Stalinist era, all its idiotic atrocities, all its horrific bureaucracy, all its corruption and red tape found a willing accessory in him. An essentially decent human being who loved literature “to tears” had ended by steering the ship of literature into the most perilous, most shameful of waters and attempting to combine humaneness with the secret police mentality. Hence the zigzags in his behavior, hence the tortured conscience of his final years. He wasn't born to be a loser; he was so accustomed to being a leader, the arbiter of writers' fates, that having to withdraw from the position of literary marshal was agony for him. None of his friends was willing to tell him that his Metallurgy was worthless, that the articles he had been writing during the past few years — cowardly, turbid, and full of normative pretensions — could only lower him in the eyes of the reading public, that reworking The Young Guard to suit the powers that be was shameful. Conscientious, talented, and sensitive as he was, he was floundering in oozy, putrid mud and drowning his conscience in wine.

Жинақталған басылымдар

Собрание сочинений, 7 том. Мәскеу, 1969–71 жылдар.

Көркем әдебиет

Против течения [Ағымға қарсы]. Мәскеу, 1924; "Амгунский полк" деп қайта басылды, Мәскеу, 1934 ж., "Амгунский полкінің тууы" деп қайта басылды, Мәскеу, 1934 ж. Разлив [Топан су]. Мәскеу, 1924 ж. Разгром. Мәскеу, 1927; "Разгром / The Rout", редакторы Роджер Кокрелл, Лондон, Бристоль классикалық баспасы, 1995; Р. Д. Чаркес аударған "Он тоғыз", Лондон, Мартин Лоуренс, 1929; қайта басылған Вестпорт, Коннектикут, Hyperion Press, 1973; сондай-ақ О. Горчаков аударған "The Rout", Мәскеу, Шетел тілдері баспасы, 1957 ж. "Удеге тайпасының соңғы өкілі" [Удеге тайпасының соңғы өкілі]. Мәскеу, 1930–1941 жж. Молодая гвардия. Мәскеу, 1946; Виолет Датт аударған "Жас гвардия", Мәскеу, Прогресс, 1958; қайта басылған Мәскеу, Радуга баспасы, 1987 ж. Черная металлургия [Қара металлургия]. Мәскеу, 1951–1956 жж.

Мемуарлар, хаттар және әдеби сын

Ленинград блокада күндерінде: Күнделік. Мәскеу, 1944; Р. Д. Чаркес аударған "Ленинград блокада күндері", Лондон, Хатчинсон, 1946; Вестпорт, Коннектикут, Гринвуд Пресс, 1971. "Отыз жылдан астам": "Әдебиет және өнер туралы таңдамалы мақалалар, сөздер және хаттар", С. Преображенский редакторы, 2-ші басылым, Мәскеу, 1959. "Хаттар" 1917–1956. 2-ші басылым, Мәскеу, 1959.