Кіріспе

Мұрынның немесе қуыстардың қатерлі емес ісіктерінің өсуі. Нақты себебі белгісіз. Мұрын полиптері ежелгі египеттіктер дәуірінен бері сипатталған.

Белгілері мен симптомдары

Полиптердің белгілеріне мұрынның бітілуі, синусит, иіс сезудің жоғалтылуы, мұрыннан қалың шырыш бөлінуі, беттегі қысым, мұрын арқылы сөйлеу және ауыздан тыныс алу жатады. Мұрын полиптерінің ең айқын белгісі – мұрын жолдарының бітіп қалуы. Созылмалы риносинусит – бұл кем дегенде 12 аптаға созылатын синустың қабыну белгілерімен сипатталатын жиі кездесетін медициналық жағдай. Оның себебі белгісіз, ал микроорганизмдердің атқаратын рөлі әлі анықталмаған. Оны мұрын полипозымен немесе одан без мұрын полипозы жоқ жағдайда жіктеуге болады. Кистоздық фиброз (КФ) балаларда мұрын полиптерінің ең көп кездесетін себебі болып табылады. Сондықтан, 12-ден 20 жасқа дейінгі мұрын полипі бар кез келген баланы КФ-қа тексеру қажет. КФ-мен ауыратын адамдардың жартысында кең полиптер пайда болып, мұрынның бітіп қалуына және күшті емдеуді қажет етеді. Аспиринге немесе НҚҚҚ-ға (стероид емес қабынуға қарсы препараттарға) сезімталдықтан туындаған мұрын полипі бар адамдардағы негізгі механизм арахидон қышқылының метаболизмімен байланысты. Аспирин және НҚҚҚ сияқты циклоксигеназа ингибиторларының әсері липоксигеназа жолы арқылы заттардың өзгеруіне алып келеді, бұл қабынуға себеп болатын заттардың өндірісін арттырады. Тыныс жолдарында бұл қабынуға қарсы заттар астма белгілеріне, мысалы, үскірікке және мұрын полиптерінің пайда болуына әкеледі.

Диагностика

Мұрын полиптерін мұрынның ішінде физикалық тексеру кезінде көруге болады және көбінесе симптомдарды бағалау барысында анықталады. Тексеру кезінде полип мұрын жолында көрінетін масса түрінде пайда болады. Кейбір полиптерді алдыңғы риноскопия арқылы көруге болады (мұрынды мұрын көзқарасымен және жарықпен қарау), бірақ көбінесе олар мұрынның тереңінен табылады және мұрын эндоскопиясы арқылы қарау қажет. Мұрын полиптерінің ауырлығын анықтау үшін бағалау жүйелерін жасауға әрекеттер жасалған. Ұсынылған сатылану жүйелері эндоскопиялық тексеруде көрінетін полиптердің мөлшерін және КТ суретінде зардап шеккен қуыстардың санын ескереді. Бұл сатылану жүйесі толыққанды расталмаған, бірақ болашақта аурудың ауырлығын білдіру, емге жауапты бағалау және емді жоспарлау үшін пайдалы болуы мүмкін. Дегенмен, антрохоанальды полиптер балаларда жиі кездеседі, бұл жастағы полиптердің үштен бірін құрайды. Этмоидты полиптер көбінесе кішкентай және көптеген болады, ал антрохоанальды полиптер әдетте жалғыз және ірі болады.

Гистология

Гистологиялық зерттеуде мұрын полиптері гиперпластикалық ісінген (артық сұйықтық) дәнекер тінінен, кейбір серозды-қорықты бездері мен қабынуды көрсететін жасушалардан (көбінесе нейтрофилдер мен эозинофилдер) тұрады. Полиптерде дерлік ешқандай нейрон жоқ. Сондықтан полипті құрайтын тіндерде сезімталдық болмайды және полиптің өзі ауыртпайды.

Емдеу

Мұрын полиптерін емдеудің бірінші қадамы – жергілікті стероидтар. Полиптерге жасалатын синустық хирургияның негізгі мақсаттарының бірі – полиптер пайда болатын синустардың, атап айтқанда, этмоидтық синустардың аймақтарына стероидтардың жеткізілуін қамтамасыз ету. Осы аймақтарға операциядан кейін стероидтарды енгізу үшін арнайы ұзын мұралықтар жасалған. Хирургия шамамен 45-тен 60 минутқа дейін созылады және жалпы немесе жергілікті анестезия астында жүргізіледі. Эндоскопиялық синустық хирургиядан туындайтын асқынулар сирек, бірақ қан кету және көзге немесе миға қоса, айналадағы басқа құрылымдардың зақымдануын қамтуы мүмкін. Көптеген дәрігерлер операция алдында ауызға қабылданатын стероидтарды тағайындауды ұсынады, бұл шырыш қабығының қабынуын азайтуға, операция кезінде қан кетуді азайтуға және полиптерді анықтауға көмектеседі. Операциядан кейін полиптердің қайталануын кешіктіру немесе болдырмау үшін мұрынға стероидты спрейлер профилактикалық түрде қолдану керек. Адамдар операциядан кейін де полиптердің қайталануымен күреседі. Сондықтан мұрын полиптерін емдеу үшін медициналық және хирургиялық емдеудің үйлесімділігімен үздіксіз бақылау ұсынылады.

Эпидемиология

Созылмалы риносинусит салдарынан пайда болатын мұрын полиптері халықтың шамамен 4,3%-ын құрайды. Мұрын полиптері әйелдерге қарағанда ерлерде жиірек кездеседі және жас ұлғайған сайын көбейеді, 40 жастан кейін күрт өседі. Созылмалы риносинуситпен ауыратын адамдардың 10%-дан 54%-ына дейін аллергиясы болады. Аспиринге сезімтал адамдардың шамамен 40%-дан 80%-ы мұрын полипозын дамытуы мүмкін. Кистоздық фиброзбен ауыратын адамдардың 37%-дан 48%-ында мұрын полиптері анықталады.