Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз Коммунистік партиясының бұрынғы жетекшісі (1900–1964)
Former leader of the French Communist Party (1900–1964)
Морис Торез (mɔʁis tɔʁɛz, moʁ ; 28 сәуір 1900 – 11 шілде 1964) – француз саясаткері және 1930 жылдан өліміне дейін Француз Коммунистік партиясының (PCF) ұзақ жылдар бойы жетекшісі болды. Ол сонымен қатар 1946–1947 жылдары Франция Премьер-Министрінің орынбасары лауазымын атқарды.
Maurice Thorez (mɔʁis tɔʁɛz, moʁ ; 28 April 1900 – 11 July 1964) was a French politician and longtime leader of the French Communist Party (PCF) from 1930 until his death. He also served as Deputy Prime Minister of France from 1946 to 1947.
Соғысқа дейінгі кезең
Нойелл-Годо қаласында, Па-де-Каледе дүниеге келген Торез 12 жасында көмір шахтасында жұмыс істеді. 1919 жылы Француз жұмысшыларының интернационалының (SFIO) бөлімшесіне қосылды және саяси қызметі үшін бірнеше рет түрмеге қамалды. 1920 жылы SFIO-дағы жарылыс 1920 жылдың желтоқсанында Француз коммунистік партиясының (PCF) құрылуына әкелді, ал Торез 1923 жылы партия хатшысы, 1930 жылы партияның бас хатшысы болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді. Бас хатшы болып тағайындалғаннан кейін, оны Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин және Кеңес Одағының коммунистік партиясы қолдады. 1932 жылы Торез Жаннет Вермершпен байланыс жасады; олар 1947 жылы үйленгенге дейін үш ұлдары болды және өмірінің соңына дейін бірге өмір сүрді. Торез 1932 жылы депутаттар палатасына сайланды және 1936 жылы қайта сайланды. 1934 жылы Коминтерн директивасы бойынша ол коммунистер, социалистер және радикалды социалистердің одағы – Халықтық фронтты құруға көмектесті. Франция Ұлы депрессияның салдарынан қиын жағдайда болғандықтан, Халықтық фронт халықтың күшті қолдауын алды және 1936 жылғы сайлауда жеңіске жетті. Торездің басшылығымен коммунистердің қолдауымен социалист Леон Блум Халықтық фронт үкіметінің премьер-министрі болды және фронттың әлеуметтік заңнамалық бағдарламасының көп бөлігін жүзеге асыруға қол жеткізді. Осы арада Торез 1936 жылғы сайлаудан бастап Коммунистік партияның қарқынды өсуіне жетекшілік етті.
Thorez, born in Noyelles Godault, Pas de Calais, became a coal miner at the age of 12. He joined the French Section of the Workers' International (SFIO) in 1919 and was imprisoned several times for his political activism. After the 1920 split in the SFIO led to the formation of the French Communist Party (PCF) in December 1920, Thorez became party secretary in 1923 and, in 1930, general secretary of the party, a position he held until his death. After he took office as secretary general, he was supported by Soviet leader Joseph Stalin and the Communist Party of the Soviet Union. In 1932 Thorez became the companion of Jeannette Vermeersch; they had three sons before marrying in 1947, and remained married until his death. Thorez was elected to the Chamber of Deputies in 1932 and reelected in 1936. In 1934, following a Comintern directive, he helped form the Popular Front, an alliance between Communists, Socialists, and radical Socialists. The Front, because of strong popular support as France was reeling from the impact of the Great Depression, won the 1936 election. With the support of the Communists under Thorez, the socialist Léon Blum became Prime Minister of a Popular Front government and managed to enact much of the Front's social legislation programme. Meanwhile, Thorez presided over massive growth of the Communist Party, beginning with the elections of 1936.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылғы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін және одан кейін Польшаға жасалған кеңестік шабуылға қатысқаннан кейін, Коммунистік партия француз соғысына қарсы болды және осылайша тыйым салынды: Коммунистік партия нацистердің идеологиясын қолдамады, бірақ олардың арасындағы ұқсастықтарға назар аударылды. Партия Германияның агрессиясын КСРО-дан аудару үшін, оны Ұлыбритания мен Францияға бағыттап, Германиямен Кеңес Одағының тактикалық келісімін қолдады. Нацистерге қарсы күреске бөгет келтіргені үшін партияның басылымдарына тыйым салынды және көптеген партия мүшелері қамауға алынды. Торрездің өзінің паспорты алынып тасталды. Одан кейін ол әскерге шақырылды. 1941 жылдың маусымында Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін Француз Коммунистік партиясы неміс оккупациясына қарсы күресетінін ашық түрде мәлімдеді (оған дейін де Коммунистік партия 1940 жылдың 11 қарашасында мыңдаған студенттер мен жұмысшылардың оккупацияға қарсы демонстрациясын ұйымдастырды, ал 1941 жылдың мамырында Норд және Па-де-Кале департаменттерінде 100 000 шахтердің ереуілін ұйымдастырды). Осы кезеңде Торездің өзі жазған және оның атынан жазылған мақалалар партияның жасырын газеті Humanité Clandestine-де жиі жарияланды. Осы хаттардың әрқайсысына «Морис Торез, Францияның бір жерінде» деген қол қойылды. Соғыстан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана партия мұның жалған екенін және Торез соғыс жылдарының барлығында Мәскеуде болғанын мойындады. Оның болмауы кезінде ПКФ және партияның қарсылық қозғалысы «Франс Тирлерс и Партизанс» істерін оның жанындағы Жак Дюкло басқарды. 1944 жылы генерал Шарль де Гольдің «Еркін француз күштері» Францияны азат еткеннен кейін Торез кешірім алды. Азаттықтан кейін Сталин Торезге Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ПКФ-ты революциялық емес жолмен билікке жеткізуді бұйырды. Нұсқаулар билікті басқа жерлердегідей күштеп басып алмау, сонымен қатар соғыстағы коммунистік партизандар қаруларын тапсыру туралы болды, себебі партия соғыстан кейінгі үкіметтерде күшті күшке айналады деп есептеді, өйткені ол жақын арада заңды түрде жеңіске жетеді деп ойлады.
Following the Molotov–Ribbentrop Pact of 1939 and the subsequent Soviet participation in the invasion of Poland, the Communist Party was against the French war effort and so was outlawed: the Communist Party did not support what the Nazis stood for but points of similarity were stressed. The Party supported the Soviet Union's tactical treaty with Germany in order to direct German aggression away from the USSR and toward Great Britain and France. For impeding the fight against the Nazis, the Party's publications were banned and many Party members were interned. Thorez himself had his passport revoked. Shortly thereafter, he was drafted. Following the German invasion of the Soviet Union in June 1941, the French Communist Party openly declared it would violently resist the German occupation (though even before this the Communist Party organized a demonstration of thousands of students and workers against the occupation on 11 November 1940, and in May 1941 organized a strike of 100,000 miners in the Nord and Pas de Calais departments). During this time, articles written by and ghostwritten for Thorez appeared frequently in the party's underground newspaper, Humanité Clandestine. Each of these letters was signed 'Maurice Thorez, somewhere in France'. It was not until several years after the war that the party admitted that this was false, and that Thorez had been in Moscow for the entire war. In his absence, the affairs of the PCF and of the Francs Tireurs et Partisans, the party's resistance movement, in France were organised by his second in command, Jacques Duclos. When General Charles de Gaulle's Free French Forces liberated France in 1944, Thorez received a pardon. After the Liberation, Thorez was ordered by Stalin to lead the PCF immediately after the Second World War to a non revolutionary road to power. The instructions were not to seize power as had been done elsewhere, but have the reluctant wartime Communist partisans surrender their weapons, and the party would become a powerful force in the post war governments since it thought that it would soon win legally.
Соғыстан кейінгі
1944 жылдың қарашасында Торез Кеңес Одағындағы жер аударылуынан Францияға оралды, ал 1945 жылы оның азаматтығы қайта жаңартылды. ПКФ Екінші дүниежүзілік соғыстан Франциядағы нацистерге қарсы күрес қозғалысындағы рөлінің арқасында, әсіресе 1941 жылдан кейін, Францияның ең ірі саяси партиясы ретінде шықты. Торез Депутаттар палатасына қайта сайланды және Төртінші Республика кезеңінде (1946–1958) бірнеше рет қайта сайланды.
In November 1944, Thorez returned to France from his exile in the Soviet Union, and in 1945 his citizenship was restored. The PCF emerged from the Second World War as the largest political party in France based on its role in the anti Nazi resistance movement during the occupation of France, at least after 1941. Thorez was again elected to the Chamber of Deputies and reelected throughout the Fourth Republic (1946–1958).