Кіріспе

Рикотта (riˈkɔtta) – итальяндық сүт ірімшігі, басқа ірімшіктер жасаудан қалған қой, сиыр, ешкі немесе итальяндық су бұқасы сүтінің сарысуынан дайындалады. Басқа сарысу ірімшіктері сияқты, ол казеин ірімшік жасау үшін қолданылғаннан кейін қалған белоктарды – әсіресе альбумин мен глобулинді – ұйыту арқылы жасалады. Рикотта ақуызын алу үшін сарысуды қосымша ашыту арқылы қышқылданғанша (бөлме температурасында 12-24 сағатқа қалдыру арқылы) ұстау керек. Содан кейін қышқылданған сарысуды қайнауға дейін қыздырады. Төмен pH және жоғары температура ақуызды денатурациялап, оны ұсақ түйіршіктерге айналдырып, ұйытады. Салқындатқаннан кейін сұйықтықты жіңішке матадан өткізіп, түйіршіктерді қалдырады. Рикотта түйіршіктерінің түсі кремі тәрізді ақ, ал дәмі сәл тәтті. Майлылығы қолданылған сүтке байланысты өзгереді. Осы күйінде ол кейбір жаңа ірімшіктерге ұқсас, бірақ одан әлдеқайда жеңіл. Ол тез бұзылады. Дегенмен, рикотта ұзақ сақтауға болатын егделенген түрлерде де жасалады.

Тарих

Италия түбегінде рикотта өндірісі қола дәуіріне дейін барып жетеді. Біздің заманымыздан бұрынғы екінші мыңжылдықта сүт қайнатуға арналған керамикалық ыдыстар, яғни сүт қазандықтары жиі кездесе бастады және олар түбекке тән еді. Бұл ыдыстар сүтті жоғары температурада қайнату және қайнап кетуіне жол бермеу үшін жасалған. Осы қазандықтарда жасалған қышқылмен ұйытылған сырлар, әдетте, толық сүттен дайындалған. Дегенмен, біздің заманымыздан бұрынғы бірінші мыңжылдықта пепсинмен ұйытылған сыр өндірісі жаңа сыр өндірісінен басымдық алды. Этруск элитасының қабірлерінен табылған қола сыр сырғыштары аристократияның қатты сырларды ұнататынын көрсетеді. Сыр сырғыштар ежелгі Рим ас үйлерінде де кеңінен қолданылған. Пепсинмен ұйытылған сыр өндірісінің артуы нәтижесінде, қосымша өнім ретінде көп мөлшерде тәтті сарысу алынды. Содан кейін сыр өндірушілер сарысу мен сүттің қоспасын пайдаланатын жаңа рецепт жасап, бүгінгі танымал дәстүрлі рикоттаны дайындауға кірісті. Сарысудағы ақуыздың мөлшері жалпы сүт ақуызының салмағынан 1% төмен. Сәйкесінше, рикотта өндірісіне көп мөлшерде сүт қажет. Өндіріс процесі сарысу ақуызын сарысу ерітіндісінен ұйыту үшін жылу мен қышқылды пайдалануды қамтиды. Сарысу ерітіндісі бастапқы сыр өндірісінде болғаннан әлдеқайда жоғары температурада, қайнауға жақын қыздырылады, себебі сарысу – бұл сырдың қалдығы.

Жаңа түрлер

Рикотта ди буфала кампана және рикотта-романа – Италияда өндірілетін және Еуропалық Одақтың қорғалған атау тегі туралы ережелерімен қорғалатын ерекше сорттар. Рикотта ди буфала кампана, қорғалған буфало моцарелласы – моцарелла ди буфала кампана өндірісінен қалған сарысудан жасалады. Рикотта-романа қой сүті сарысуынан жасалады.

Жасы жеткен нұсқалар

Жаңа пісірілген рикоттаны ұзақ сақтау үшін қосымша өңдеуден өткізуге болады. Осы өңдеу әдістеріне тұздау, пісіру, түтіндету және қосымша ашыту кіреді. Рикотта салата – сырдың сығылып, тұздалып, кептіріліп, пісірілген түрі. Ол сүттей ақ және тығыз болып, қырқып немесе жаңқалап алу үшін қолданылады. Рикотта салатасы дөңгелектерде сатылады және олардың беті нәзік тоқу үлгісімен безендірілген. Ricotta infornata жасау үшін үлкен жұмсақ рикотта пешке қойылады, ол қоңыр, сәл күйген қабық пайда болғанша пісіріледі, кейде тіпті құмдай қоңыр түске дейін. Ricotta infornata көбінесе Сардиния және Сицилияда танымал, сондай-ақ оны рикотта ал форно деп те атайды. Ricotta affumicata, Ricotta infornata-ға ұқсас, жұмсақ рикотта түтін қондырғышқа қойылып, сұр қабық пайда болғанша және дуб немесе каштан ағашының, ал кейде Фриулидегідей, шыршы ағашының және шөптердің күйген иісі сіңгенше түтіндетіледі. Рикотта форте, сондай-ақ рикотта сканта деп те аталады, сиыр, ешкі немесе қой сүтінен қалған рикоттадан жасалады. Оны шамамен бір жыл бойы пісіреді, осы уақыт ішінде тұз қосылып, әр екі-үш күнде бір рет араластырылады, бұл қалыптың өсуін болдырмауға көмектеседі. Нәтижесінде, өте күшті және иісті дәмге ие, жұмсақ және кремообразды қоңыр паста пайда болады. Ол Лечче провинциясының оңтүстік бөлігінде өндіріліп, шыны ыдыстарда сатылады. Оны нанға жағып, пастаға томат соусымен араластырып, немесе көкөніс тағамдарына қосады.

Жалпы аспаздық қолданыстар

Солтүстік Италиядағы маскарпоне сияқты, рикотта да көптеген итальяндық десерттердің, мысалы, сырлы торттар мен канолидің сүйікті құрамына кіреді. Түрлі дәмді печеньелердің де құрамында рикотта болады. Рикоттаны тегіс етіп араластырып, қант, корица, апельсин гүлінің суы, клубника және кейде шоколад қыршақтары сияқты қосымшалармен бірге десерт ретінде ұсынуға болады. Бұл негізгі қоспа (көбінесе цитрус жемістері мен фисташка қосылған) сицилиялық канолидің ішін толтыру үшін және Палермоның кассатасында торт тілімдерімен қабатталып қолданылады. Жұмыртқа мен пісірілген дәнділермен араластырылып, содан кейін пісірілген рикотта неаполитандық пастиераның да негізгі құрамы болып табылады, ол Италияның көптеген "Құрбандық тойына арналған пирогтарының" бірі. Рикотта сонымен қатар дәмді тағамдарда да жиі қолданылады, оның ішінде паста, кальцоне, стромболи, пицца, маникотти, лазанья және равиоли бар. Ол сондай-ақ дәстүрлі жұмыртқа немесе тунец салаттарында майонездің орнына және соусты қоюлату үшін де қолданылады.

Италиядан басқа ұқсас ірімшіктер

Америка Құрама Штаттарында американдық рикотта көбінесе сиыр сүтінен жасалады, ал итальяндық рикотта әдетте қой, сиыр, ешкі немесе итальяндық су бұқасы сүтінен дайындалады. Екі түрі де май және натрийге аз, итальяндық нұсқасы табиғи түрде тәтті, ал американдық сәл тұзды және ылғалды. Швейцарияның оңтүстігінде осыған ұқсас рикотта жасалады, бірақ оны маскарпа деп атайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл таулардағы негізгі тағам болған. Елдің қалған бөлігінде шәрізден жасалған ұқсас ірімшіктер (Ziger, Sérac) өндіріледі. Францияда рикотта рекуит деп белгілі, оны сиыр, қой немесе ешкі сүтінен жасауға болады. Дайындау атауы мен әдісі өндірілетін аймаққа қарай өзгереді: Гасконияда оны Греуил, Бреуил немесе Серу, Баск елінде Зенбера, Прованста Брусс, Корсикада Брокчу және Альпта Серак деп атайды. Мальтада итальяндық рикоттаға ұқсас, иркотта деп аталатын дәстүрлі сиыр сүтінен жасалған ірімшік бар, бірақ ол көбінесе қалған сарысу емес, жаңа сүттен жасалады, бұл оған итальяндық нұсқасына қарағанда сәл қаттырақ, сынық текстура береді. Дегенмен, иркотта итальяндық рикотта сияқты мальтиялық тағамдарда қолданылады, раволи және пирог сияқты дәмді тағамдардың, сондай-ақ каноли және торт сияқты тәтті тағамдардың негізгі құрамы болып табылады. Бұл сонымен қатар жергілікті пісірілген нанның (pastizz) екі дәстүрлі толтыруының бірі, екіншісі - жұмсақ бұршақ. Тунис шаһары Бежадан шыққан ригута рикоттаға жақын, бірақ ол әрқашан жаңа және жұмсақ болып, ескірмейді. Ол тек Сицило Сарда қой сүтінің сарысуынан жасалады. Ригута тунис тағамдарының көптеген дайындамаларының негізі болып табылады. Испан тілінде рикотта рекесон деп аталады. Оны пісіру үшін тұздауға немесе тәттілендіруге болады. Мексикаға оны испандықтар әкелді, бірақ ол фреска кезосы сияқты кеңінен қолданылмайды. Ол кейде tlacoyos және tacos dorados ішін толтыру үшін қолданылады, ал орталық-батыс аймақта (Халиско, Мичоакан және Колима) тостадаларға немесе болильоларға жағылады немесе бұршақпен бірге беріледі. Португалия мен Бразилияда осыған ұқсас өнім requeijão деп аталады. Балқанда румындық urdă, македондық urda (урда) және болгарлық izvara (извара) кез келген ірімшіктен алынған сарысуды қайта өңдеу арқылы жасалады. Urdă жаңа рикоттаға ұқсас, өйткені оның дайындалу технологиясы бірдей. Алайда, румындық urdă итальяндық рикоттаның кейбір түрлері сияқты пеште пісірілмейді немесе түтінделмейді. Urdă румын шопандары тарапынан ғасырлар бойы өндіріліп келеді және румындар оны румынның дәстүрлі өнімі деп санайды. Грецияда рикоттаға өте ұқсас ірімшіктер бар - қой немесе ешкі сүтінен жасалған антотирос (ανθότυρο) және маноури (μανούρι). Сол сияқты, Кипрде анари (αναρή) осы сүт түрлерінен жасалады.