Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1917 жылдан 1991 жылға дейінгі Кеңес заңдары
Soviet law from 1917 1991
Кеңес Одағының заңдары – 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін Кеңес Одағында (КСРО) қалыптасқан заң жүйесі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген коммунистік мемлекеттерде, оның ішінде Моңғолияда, Қытай Халық Республикасында, Шығыс Еуропаның Варшава шарты елдерінде, Кубада және Вьетнамда кеңес заң жүйесінің өңделген түрлері қолданылды.
The Law of the Soviet Union was the law as it developed in the Soviet Union (USSR) following the October Revolution of 1917. Modified versions of the Soviet legal system operated in many Communist states following the Second World War—including Mongolia, the People's Republic of China, the Warsaw Pact countries of eastern Europe, Cuba and Vietnam.
Кеңестердегі құқық ұғымы
Кеңес заңдары революцияға дейінгі Ресей заңдары мен марксизм-ленинизмге негізделген. Революцияға дейінгі әсерлерге Византия заңы, моңғол заңы, орыс православиелік канон заңы және батыс заңы кірді. Батыс заңы 1864 жылы Александр II-нің сот реформасына дейін, революциядан бес он жыл бұрын көбінесе болған жоқ. Осыған қарамастан, заң үстемдігі және заң алдындағы теңдік жақсы білінетін ұғымдар емес еді, патша әлі де заңмен шектелімеген, ал "полиция шексіз билікке ие болды". Марксизм-ленинизм заңды қоғамның негізі мен үстіндегі құрылымының моделіндегі үстіңгі құрылым ретінде қарастырды. "Капиталистік" заң "буржуазиялық үстемдіктің құралы және буржуазиялық құндылықтардың көрінісі" болды. Заң "сыныптық үстемдікті сақтаудың" құралы болғандықтан, сыныпсыз қоғамда заңның жойылуы сөзсіз. Мысалы, пайда табушылық контрреволюциялық қызмет деп түсіндіріліп, өлім жазасына кесілуі мүмкін еді. Кеңес авторлары жеке меншікті және азаматтық бостандықтарды қорғап, халықаралық құқық үстемдігінің негізін дамыта отырып, жаңа социалистік құқықтық мемлекет құрылғанын мәлімдеді. 1928–1931 жылдары "кулактарды" жер аудару Кеңес Одағының Азаматтық кодексінің талаптарына сәйкес жүзеге асырылды. 1960 жылы Кеңес Одағының қылмыстық кодексінің жаңа редакциясы жарық көрді. Жаңа Қылмыстық кодекс 1960 жылғы кеңестік үлгіні алмастырды.
Soviet law was rooted in pre revolutionary Russian law and Marxism Leninism. Pre revolutionary influences included Byzantine law, Mongol law, Russian Orthodox Canon law, and Western law. Western law was mostly absent until the judicial reform of Alexander II in 1864, five decades before the revolution. Despite this, the supremacy of law and equality before the law were not well known concepts, the tsar was still not bound by the law, and the "police had unlimited authority." Marxism Leninism viewed law as a superstructure in the base and superstructure model of society. "Capitalist" law was a tool of "bourgeois domination and a reflection of bourgeois values." Since law was a tool "to maintain class domination", in a classless society, law would inevitably disappear. For example, profiteering could be interpreted as a counter revolutionary activity punishable by death. Soviet authors claimed that a new socialist rule of law was created, protecting personal properties and civil liberties, and developing the basis of an international rule of law. The deportation of the 'Kulaks' in 1928–31 was carried out within the terms of Soviet Civil Code. The year 1960 saw a new edition the Soviet criminal code. The new Criminal Code replaced the Soviet analogue of 1960.
Сот құрылымы
Кеңестік қылмыстық және азаматтық істер "негізінен ұсынылған талаптар мен қорғаныстың шындығын ресми тергеу" болып табылатын сот отырыстарын қамтыды. Бұл тұрғыдан кеңестік заң Франция және Германия сияқты еуропалық елдердің азаматтық заңдарына өте ұқсас болды. Сот алқасы 5 жылдық мерзімге тағайындалған кәсіби судьядан және 2,5 жылдық мерзімге халықтан сайланған екі халық қазысынан (қоғамдық судьялар) тұрды. Сот процесі демократиялық елдердегі заң үстемдігіне негізделген қылмыстық процеске қарағанда бейресми болды. Судьялар алдымен айыпталушы мен куәгерлерді, содан кейін прокурор мен қорғаушыны айыптамадағы дәлелдерді растау үшін тексерді. Айыпталушы мен құрбан болған тарап бір-бірінен немесе куәгерлерден сұрақ қоя алатын болды. Айыпталушы кінәсіз деп есептелді, бірақ бұл ортақ құқық мағынасында емес. Сот көпшілік дауыспен шешім қабылдады. Айыпталушы немесе прокурор жоғары сотқа шағымдануға құқылы болды, ол үш кәсіби судьядан тұрады және фактілер мен заңды қарастырады. Прокурор шағымданған жағдайда, жоғары сот үкімді жоққа шығарып, істі қайта қарауға қайтара алатын еді. Апелляциялық соттың шешімі "соңғы" болғанымен, жоғары соттар оны "қадағалау" ретінде қарауға құқылы болды. Бұл жағдайда айыпталушы немесе оның адвокаты пікір білдіруге құқылы болды, бірақ жеке қатыса алмады. Оның ішінде [өмір] және [еркіндік] құқығы, сөз бостандығы және заң алдындағы теңдік; сондай-ақ әлеуметтік, мәдени және экономикалық құқықтар, мәдениетке қатысу құқығы, тамаққа, жұмысқа және білімге құқық кіретін. Кеңестік адам құқықтары туралы түсінік халықаралық құқықтан мүлдем өзгеше болды. Кеңес заң теориясына сәйкес, "адам құқықтарының иесі жеке тұлғаға қарсы талап етуге құқылы үкімет болып табылады". Кеңес мемлекеті адам құқықтарының бастауы ретінде қарастырылды. Сондықтан кеңестік заң жүйесі заңды саясаттың бір құралы ретінде, ал соттарды үкімет мекемелері ретінде қарастырды. Бұл заңдар кеңестік заң теорияшылары, мысалы Андрей Вышинский сияқты "буржуазиялық моральдың" көрінісі ретінде қарастырылды. Владимир Лениннің пікірінше, социалистік соттардың мақсаты "террорды жою емес, оны негіздеу және принципті түрде заңдастыру" болды. Кеңес Одағы кейіннен 1973 жылы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімге (және 1966 жылғы Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық келісімге) сияқты адам құқықтарын қамтитын заңдық міндеттемелерге қол қойды, бірақ олар коммунистік үкімет астында өмір сүретін адамдарға кеңінен белгілі болған жоқ немесе қол жетімді болған жоқ, сондай-ақ коммунистік билік өкілдері оларды қапатарға алмады. Сергей Ковалев Кеңес Одағындағы "барлық негізгі азаматтық және саяси құқықтарды тізбектейтін Конституцияның 125-бабын" еске алды. Бірақ ол және басқа тұтқындар оны заңдық негіз ретінде пайдалануға тырысқанда, олардың прокуроры "Конституция сіздер үшін емес, американдық қара нәсілділер үшін жазылған, олар совет азаматтарының өмірі қаншалықты бақытты екенін білсін үшін" деген аргумент келтірді. Қылмыс заң бұзушылық ретінде емес, совет мемлекеті мен қоғамына қауіп төндіретін кез келген әрекет ретінде анықталды. Мысалы, пайда табуға ұмтылыс өлім жазасына кесілетін контрреволюциялық қызмет ретінде қарастырылуы мүмкін. Кейбір кеңестік заңгерлер тіпті "қылмыстық репрессия" кінәсіздік болмаған жағдайда да қолданылуы мүмкін деп мәлімдеді. Украинаның құпия полициясының бастығы Мартин Латсис былай түсіндірді: "Айыпталушының кеңестерге қарсы қарумен немесе сөзбен көтерілгеніне қарамастан, оның қылмыстық ісіндегі дәлелдерді қараудың қажеті жоқ. Оның қай сыныпқа жататынын, қай ортадан шыққанын, білімі мен мамандығын сұраңыз. Міне, осы сұрақтар айыпталушының тағдырын анықтайды. Қызыл террордың мәні мен мәні де осында". Ашық сот процестерінің мақсаты "қылмыстың болуын немесе болмауын көрсету емес – бұл тиісті партия органдарымен алдын ала шешілді – азаматтарды оқыту үшін саяси агитация мен пропаганда үшін тағы бір платформаны ұсыну болды (мысалы, Мәскеу соттарын қараңыз). Қорғаушы адвокаттар, партия мүшелері болуға тиіс, клиенттерінің кінәлі екенін қабылдауға міндетті болды".
Soviet criminal and civil cases involve trials that were "primarily[ ]official investigation[s] of the truth of the claims and defenses presented". Soviet law was very similar in this respect to civil law of European countries like France and Germany. The trial court consisted of a professional judge with a 5 year term and two assessors (lay judges) from the population with a 2.5 year term. The proceedings were informal compared to criminal procedure in democratic countries based on the rule of law. The judges first questioned accused and witnesses, then the procurator and defense counsel to corroborate the evidence in the indictment. The accused and the victim could question each other or the witnesses. The accused was presumed innocent, though not in the common law sense. The court decided by majority vote. The accused or the procurator could appeal decisions to a higher court consisting of three professional judges that reviewed the facts and the law. If the procurator appealed, the higher court could set aside the judgment and remand the case. Although the decision of the appeals court was "final", higher courts could review them as "supervision". Here, the accused or his/her counsel could submit briefs, but they could not appear in person. including the right to [life] and [liberty], freedom of expression, and equality before the law; and social, cultural and economic rights, including the right to participate in culture, the right to food, the right to work, and the right to education. The Soviet conception of human rights was very different from international law. According to Soviet legal theory, "it is the government who is the beneficiary of human rights which are to be asserted against the individual". The Soviet state was considered as the source of human rights. Therefore, the Soviet legal system regarded law as an arm of politics and courts as agencies of the government. which were considered as examples of "bourgeois morality" by Soviet law theorists such as Andrey Vyshinsky. According to Vladimir Lenin, the purpose of socialist courts was "not to eliminate terror but to substantiate it and legitimize it in principle". The Soviet Union later signed legally binding human rights documents, such as the International Covenant on Civil and Political Rights in 1973 (and the 1966 International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights), but they were neither widely known or accessible to people living under Communist rule, nor were they taken seriously by the Communist authorities. Sergei Kovalev recalled "the famous article 125 of the Constitution which enumerated all basic civil and political rights" in the Soviet Union. But when he and other prisoners attempted to use this as a legal basis for their abuse complaints, their prosecutor's argument was that "the Constitution was written not for you, but for American Negroes, so that they know how happy the lives of Soviet citizens are". Crime was determined not as the infraction of law, but as any action which could threaten the Soviet state and society. For example, a desire to make a profit could be interpreted as a counter revolutionary activity punishable by death. Some Soviet legal scholars even said that "criminal repression" may be applied in the absence of guilt. Martin Latsis, chief of Soviet Ukraine's secret police explained: "Do not look in the file of incriminating evidence to see whether or not the accused rose up against the Soviets with arms or words. Ask him instead to which class he belongs, what is his background, his education, his profession. These are the questions that will determine the fate of the accused. That is the meaning and essence of the Red Terror." The purpose of public trials was "not to demonstrate the existence or absence of a crime – that was predetermined by the appropriate party authorities – but to provide yet another forum for political agitation and propaganda for the instruction of the citizenry (see Moscow Trials for example). Defense lawyers, who had to be party members, were required to take their client's guilt for granted "