Джон Мильтонның «Самсон ағонасты» трагедиясы (1671). Грек мифологиясы негізінде жазылған, қаһарман Самсонның тағдыры мен күресін көрсетеді. Әдебиет тарихындағы маңызды туынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Милтонның трагедиясы (1671)
Tragedy by John Milton (1671)
«Самсон Агонистес» (грекше Σαμσών ἀγωνιστής, «Самсон – палуан») – Джон Милтонның трагедиялық пьесасы. Ол 1671 жылы Милтонның «Жұмақ қайта қалпына келтірілгені» атты туындысымен бірге жарық көрді, сол томның бетінде көрсетілгендей: «Жұмақ қайта қалпына келтірілгені / Өлең / IV кітапта / Оған қоса / Самсон Агонистес». «Самсон Агонистес» «Жұмақ қайта қалпына келтірілгенімен» шамамен бір уақытта жазыла бастағаны, бірақ одан кейін аяқталғаны қабылданған. Бұл, басылым күніне жақын болған болуы мүмкін, бірақ нақты мәлімет жоқ.
Samson Agonistes (from Greek Σαμσών ἀγωνιστής, "Samson the champion") is a tragic closet drama by John Milton. It appeared with the publication of Milton's Paradise Regained in 1671, as the title page of that volume states: "Paradise Regained / A Poem / In IV Books / To Which Is Added / Samson Agonistes". It is generally thought that Samson Agonistes was begun around the same time as Paradise Regained but was completed after the larger work, possibly very close to the date of publishing, but there is no certainty.
Өмірбаян
Милтон 1640 жылдары жазылған жазбасында трагедияларға арналған әртүрлі тақырыптарды ойластыруға кірісті. Көптеген идеялар Самсон тақырыбымен байланысты болды, оларға ол Самсон персофорус немесе Гибрист ("Самсон отты немесе Самсон зұлым"), Самсонның Рамат Лехиде үйленуі және Дагоналия (Самсонның Құдайды ақтауындағы қасиетсіз рәсімдер) сияқты атаулар берді. Ол таңдаған атау Самсонды жауынгер немесе атлет ретінде көрсетеді, ал пьеса Paradise Regained жинағына қосылып, 29 мамыр 1671 жылы Джон Старки басып шығарды. Бұл шығарманың қашан жазылғандығы белгісіз, сондықтан ол ағылшын азаматтық соғысы туралы Милтонның идеяларымен толтырылған ерте туынды болуы мүмкін, немесе ол Реставрацияға қатысты көңілсіздігін қамтитын кейінгі туынды болуы мүмкін. Ертерек жазу мерзімін анықтайтын дәлелдер оның ерте туындылары мен революцияға сеніміне негізделген, ал кейінірек жазу мерзімін анықтайтын дәлелдер пьесаны оның кейінгі туындыларымен, мысалы, Жоғалған жұмақпен және Қоғамдастықтың құлдырауы туралы пікірлермен байланыстырады. 1671 жылы бұл шығарма жаңа тақырыппен басылып, грек трагедиясы және Аристотельдің «Поэтикасы» туралы алғы сөзбен жарық көрді. Тақырыпта Милтон бұл туындыны драма емес, «драмалық поэма» деп көрсетті. Ол оның сахнада қойылмауын қалады, бірақ мәтін әлі де адамдарға әсер ете алады деп ойлады. Самсонға Киелі кітаптағы Әйүп және Забуршының қасиеттерін беру арқылы ол теологиялық мәселелерді шешуге көмектесетін күрделі кейіпкерді жасауға үміттенді. Өлеңін жазып, Самсонды басты кейіпкер етіп таңдау арқылы Милтон өзінің соқырлығын да бейнеледі, ол өмірінің соңында оны мазалады.
Milton began plotting various subjects for tragedies in a notebook created in the 1640s. Many of the ideas dealt with the topic of Samson, and he gave them titles such as Samson pursophorus or Hybristes ("Samson the Firebrand, or Samson the Violent"), Samson marriing or in Ramath Lechi, and Dagonalia (the unholy rites at which Samson performed his vindication of God). The title he chose emphasises Samson as a warrior or an athlete, and the play was included with Paradise Regained and printed on 29 May 1671 by John Starkey. It is uncertain as to when the work was composed, which leaves the possibility that it was an early work that was filled with Milton's ideas about the English Civil War or it was a later work that incorporates his despair over the Restoration. Evidence for the early dating is based on his early works and his belief in revolution whereas evidence for a later dating connects the play with his later works, such as Paradise Lost, and comments reflecting on the fall of the Commonwealth. In 1671, the work was printed with a new title page and prefaced his work with a discussion on Greek tragedy and Aristotle's Poetics. On the title page, Milton wrote that the piece was a "Dramatic Poem" rather than a drama. He did not wish for it to be performed on stage, but thought that the text could still influence people. He hoped that by giving Samson attributes of other Biblical figures, including Job or the Psalmist, he could create a complex hero who would embody and help resolve theological issues. In writing the poem and choosing the character of Samson as his hero, Milton was also illustrating his own blindness, which afflicted him in his later life.
Зорлық-зомбылық
Зорлық актілері – «Самсон Агонистес» пьесасындағы маңызды тақырып, себебі пьеса кек алу және Құдайдың жауларын жою мәселесін қарастыруға тырысады. Майкл Либ былай дейді: «драма өзегінде зорлыққа толы. Ол зорлықты дәріптейді, тіпті зорлықтан ләззат алады». Джон Коффи пьесадағы оқиғаны «қасиетті зорлық пен кек алудың керемет актісі» деп сипаттайды. Сол сияқты, Дэвид Ловенштейн «Самсон Агонистес» пьесасында бейнеленген жойқындық пен кек алу – қорқынышты діни үрейдің көрінісі» деп атап көрсетеді. Гордон Тески шығарманың сюжетін былай түсіндіреді: «Самсон Агонистес кейіпкерінің ақылдан безген зорлық-зомбылығы, ол біртұтас және үйлесімді әлем туралы палестиналықтардың иллюзиясын жояды». Өзін-өзі өлтіруші терроризм тудырған қиындықтарды ескере отырып, Арата Такэда Самсонның «діни тойға келген бейбіт азаматтарды қатыгездікпен өлтіруі» және одан кейінгі «өзіне-өзі зиян келтіріп, жаппай өлтіруді мақтауы» этикалық мәселелерді көтеретінін айтады. Пьесаның өзі іс-әрекеттердегі қорқынышты бейнелейтін сипаттамалық фразаларды қолданады, мысалы, «жаман жаңалық» (538-жол), «осы қорқынышты көрініс» (1542-жол), «қорқыныш орны» (1550-жол) және «қасіретті оқиға» (1551-жол). Самсон – батыр болғанымен, зорлыққа себепкер, сондықтан Элизабет Сауэр былай деп атап көрсетеді: «Милтон апатты сипаттаған Хабаршының сөздеріне қарағанда, Хордың реакциясына екі есе көп жол арнап, көрініс пен өнерді екінші орынға қойып, оның орнына ішкі драмаға назар аударуға және хабарланған оқиғаларды белсенді түсіндіруге шақырады».
Acts of violence are an important theme within Samson Agonistes as the play attempts to deal with revenge and the destruction of God's enemies. Michael Lieb posits that "the drama is a work of violence to its very core. It extols violence. Indeed, it exults in violence". John Coffey simply describes the action in the play as "a spectacular act of holy violence and revenge". Likewise, David Loewenstein remarks that "the destruction and vengeance depicted in Samson Agonistes, then, dramatizes a kind of awesome religious terror". Gordon Teskey describes the plot of the work when he says, "delirious violence of the hero of Samson Agonistes, who cancels the Philistine hallucination of a unified and harmonious world". Against the backdrop of the challenge posed by suicide terrorism, Arata Takeda points to ethical implications arising from Samson's "brutal massacre committed against civilians attending a religious feast" and the following "lyrical extolment of the suicide mass murder". The play itself suggests the horror within the actions through descriptive phrases, including "evil news" (line 538), "this so horrid spectacle" (line 1542), "the place of horror" (line 1550) and "the sad event" (line 1551). Although Samson is the hero and he causes the violence, Elizabeth Sauer points out that "Milton devotes nearly twice as many lines to the Chorus' reactions in the denouement than to the Messenger's description of the catastrophe in order to deemphasize spectacle and performance and instead to highlight the interior drama while encouraging active interpretation of the reported events".
Әйелдер
Пьеса Самсонның әйелі Далиданың сатқындығына толы оқиғаны баяндайды және махаббат пен оның салдарының теріс бейнесін жасайды. Әйелдер және еркектердің оларға деген құштарлығы Құдайға қарсы бұтқа табынумен және некелік махаббат шеңберінде қасиеттілікке қол жеткізу мүмкін емес деген идеямен байланысты. Құдайға және Далилаға құмар болған Самсон, өзінің күш-қуатының көзіне опасыздық жасайды, осылайша Құдайға да опасыздық етеді. Ол жыныстық құштарлығының салдарынан соқыр болып, ерлігінен айырылады. Далила Самсонды тағы да азғыруға тырысқаннан кейін, хор әйелдерді алдаушы деп сынап, айыптайды. Далиланың және жалпы әйелдердің бейнесі Милтонның ажырасу туралы трактаттарындағыдай, ал Джон Гиллори айтқандай: "Самсон Агонисте әйелдерді бағындыруды қабылдағанын еске түсірудің қажеті жоқ, Милтон осыған толық қолдау көрсетеді; бірақ еңбектің жыныстық бөлінісінің қазіргі формасы бұл бағындыруды өзгерте ме?". Әйел күйеуіне көмектесуге тиіс, ал күйеу, әйелдің мәртебесіне қарамастан, жоғары мәртебеге ие болуға тиіс. Далиланы кінәлап, Самсон өзінің іс-әрекеттерін ақтауға тырысады және өзінен кінәні жояды, бұл Адамның жұмақтағы құлаудан кейін жасаған әрекетіне ұқсас. Алайда, пьеса барысында Самсон өзгеріп, Далиланың тек өзінің халқы арасындағы мәртебесін ойлайтыны белгілі болады. Бұл Далиланы Милтонның Евасынан ерекшелендіреді. Ол Самсонның өткен қателіктерін бейнелейтін күш болып табылады.
The play, focusing around the betrayal of Samson at the hands of Dalila, his wife, produces a negative portrayal of love and love's effects. Women, and men's desire for women, are connected to idolatry against God and the idea that there is no possibility for the sacred within the bonds of marital love. Samson, who is both holy and desirous of Dalila, is seduced into betraying the source of his strength, and thus betrays God. He is emasculated, through blindness, because of his sexual desires. The Chorus, after Dalila attempts to seduce Samson again, criticises women for being deceptive. The depiction of Dalila, and women, is similar to that in Milton's divorce tracts and, as John Guillory states and then asks, "We scarcely need to observe that Samson Agonistes assumes the subjection of women, a practice to which Milton gives his unequivocal endorsement; but is there any sense in which that practice of subjection is modified by the contemporaneous form of the sexual divisions of labor?". A wife is supposed to help a husband, and the husband, regardless of the status of the woman, is supposed to have the superior status. In blaming Dalila, he rationalises his actions and removes blame from himself, which is similar to what Adam attempts in Paradise Lost after the fall. However, Samson develops through the play and Dalila reveals that she is concerned only with her status among her people. This places Dalila in a different role from Milton's Eve. Instead, she is an emasculating force and represents Samson's past failings.
Дін
Самсон күшінен айырылып, Құдайдың қанағаттанбауына ұшырағанда үмітсіздікке жетеді. Құдайға қайта оралып, оның құдіретіне қызмет етудің жолын іздеген Самсон, Англиядағы Жаңару кезеңінен кейін өздерінің көзқарастары бойынша дұрыс Құдайға қызмет етеді деген себеппен шабуылға ұшыраған және мазақталған наразылармен салыстырылады.
Samson undergoes despair when he loses God's favour in the form of his strength. In his searching for a way to return to being true to God and to serve his will, Samson is compared to the non conformists after the English Restoration who are attacked and abused simply because they, according to their own view, serve God in the correct way.
Соқырлық
Милтонның соқырлығы күшейген кезде, ол «Самсон Агонистес» шығармасындағы маңызды мотивке айналады, сонымен қатар «Жоғалған жұмақ» (3.22–55) және оның 19-шы сонетінде де көрінеді. Көптеген ғалымдар Милтонның көру қабілетінің нашарлауының оның шығармаларына тигізген әсері туралы жазды. Бұл соқырлықтың қайталануы Милтонның поэзияны уақытша тастап, Оливер Кромвель мен Ұлттық үкімет үшін жұмыс істегеннен кейін болды. Ол көзі нашарлап бара жатқанын және өзінің соқырлығын жеделдетіп жатқанын білсе де, бұл қызметін жалғастырды. Бұл байланыс «Агонистес» сюжеті үшін маңызды: Милтон Самсонды «Газада көзсіз» деп сипаттайды, бұл фраза «Агонистес» шығармасының ең көп цитаталанған жолына айналды. Романшы Алдус Хаксли оны 1936 жылғы «Газада көзсіз» романының атауы ретінде пайдаланды. Алайда, Самсонның соқырлығы Милтонның соқырлығымен толыққандай сәйкес келмейді. Керісінше, Самсонның соқырлығы түрлі символдық рөлдерді ойнайды. Бірі – Самсонның ішкі және сыртқы соқырлығы арасындағы байланыс, оның «ішкі құштарлықтарын» құдайлық хабар деп санауы, бірақ бұл Милтонның басқа құдайлық ықпал еткен кейіпкерлерінен айырмашылығы, ешқандай жағдайда құдайлық тұрғысынан расталмайды. Самсонның ішкі көрісінің құдайлық көріспен сәйкес келмейтінін көре алмауы оның физикалық соқырлығында көрінеді. Сондай-ақ, бұл ақылға салымсыздыққа соқырлығын күшейтеді, оны асығыс әрекет етуге итермелейді, сонымен қатар оның Далиланың әйелдік тартымдылығына оңай алдануына себеп болады, ол оның «көзін жояды». «Самсонның қайғысы» шығармасындағы хордың кейбір жолдары ұйқастырылған, осылайша Самсонның түрмеде отыруын көрсететін «ұйқас тізбегінің» қайта оралуын ұсынады.
As blindness overtook Milton, it becomes a major trope in Samson Agonistes, and is seen also in Paradise Lost (3.22–55) and his 19th Sonnet. Many scholars have written about the impact of Milton's increasing blindness on his works. This recurrence of blindness came after Milton temporarily gave up his poetry to work for Oliver Cromwell and the Commonwealth government. He continued this service even though his eyesight was failing and he knew that he was hastening his own blindness. The correlation is significant to the Agonistes plot: Milton describes Samson as being "Eyeless in Gaza", a phrase that has become the most quoted line of Agonistes. Novelist Aldous Huxley used it as the title for his 1936 novel Eyeless in Gaza. Samson's blindness, however, is not exactly analogous to Milton's. Rather, Samson's blindness plays various symbolic roles. One is the correlation between Samson's inner blindness as well as outer, the fact that he believes his "intimate impulses" to be divine messages, yet is never in any way divinely affirmed in this, unlike the rest of Milton's divinely influenced characters. Samson's inability to see that his inner vision does not correlate to divine vision is manifest in his physical blindness. It also plays on his blindness to reason, leading him to act hastily, plus the fact that he is so easily deceived by Delila, "blinded" by her feminine wiles. Some of the chorus's lines in Samson Agonistes are rhymed, thus suggesting a return of the "chain of rhymes", which itself reflects upon Samson's imprisonment.
Өндірістер
2008 жылдың 14 желтоқсанында BBC Radio 3 радиосы Милтонның туғанына 400 жыл толуына арналған еске алу шарасы аясында, Джон Тайдманның режиссерлігімен радиоға бейімделген пьесаның қойылымын көрсетті. Самсон рөлін Иэн Глен, Маноа рөлін Дэвид де Кейзер, Далила рөлін Саманта Бонд, Харафа рөлін Филип Мадок, Қоғамдық қызметкер рөлін Мэтью Морган, Елші рөлін Майкл Малони, ал Хорды Саймон Тревс пен Шон Барретт орындады. Генделдің "Самсон" ораториясы Милтонның поэмасына негізделген.
On 14 December 2008 BBC Radio 3 broadcast a production of the play as part of its commemoration of the 400th anniversary of Milton's birth, adapted for radio and directed by John Tydeman. Samson was played by Iain Glen, Manoa by David de Keyser, Dalila by Samantha Bond, Harapha by Philip Madoc, Public Officer by Matthew Morgan, Messenger by Michael Maloney and the Chorus by Simon Treves and Sean Barrett. The oratorio Samson by Handel is based on Milton's poem.