Кіріспе

PGM 19 Jupiter – АҚШ Әуе күштерінің (USAF) алғашқы ядролық қаруланған орта қашықтықты баллистикалық зымыраны (MRBM) болды. Ол RP 1 отыны мен LOX тотықтырғышын пайдаланатын сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыран, бір Rocketdyne LR79 NA (модель S 3D) зымыран қозғалтқышымен жабдықталған, ол күш түйреуін қамтамасыз етеді. Ол W49 ядролық жарылғышпен жабдықталған. Басты мердігер – «Крайслер» корпорациясы. «Юпитер» зымыраны бастапқыда Қытай және Кеңес Одағы сияқты жау мемлекеттеріне соққы беруге арналған жоғары дәлдікті зымыранды іздеген АҚШ армиясымен жобаланған. АҚШ Әскери-теңіз күштері де SLBM ретінде осы жобаға қызығушылық танытты, бірақ қатты отынмен жұмыс істейтін Polaris зымыранына қатысу үшін ынтымақтастықтан бас тартты. «Юпитер» суасты кемелеріне сыятын қысқа, кең пішінін сақтап қалды.

Бастапқы тұжырымдама

Юпитер өз тарихының бастауы АҚШ-тың алғашқы ядролық баллистикалық зымыраны PGM 11 Redstone зымыранынан басталады. Ол қызметке енген кезде Вернер фон Браунның Редстоун Арсеналындағы Армияның баллистикалық зымыран агенттігі (ABMA) командасы, Әуе күштерінің Атлас зымыран жобасы үшін Rocketdyne компаниясы дамытып жатқан LR89 зымыран қозғалтқышын пайдаланып, жаңартылған нұсқасын қарастыра бастады. LR89 қозғалтқышын қолданып және екінші саты қосу арқылы жаңа конструкцияның Redstone-ның шамамен дейін жететін қашықтықтан әлдеқайда артық қашықтыққа жетуіне болар еді. Rocketdyne LR89 қозғалтқышын жетілдіру жұмыстарын жалғастырғанда, оның уәделенгеннен артық итеру күшін арттыруға болатыны белгілі болды. 1954 жылы Армия Rocketdyne компаниясынан соған ұқсас конструкцияны, итеру күші бар қамтамасыз етуді сұрады. Осы кезеңде ядролық оқ-дәрілердің салмағы тез төмендеді, және осы қозғалтқышты салмағы бар оқ-дәрімен біріктіру арқылы екі сатылы модельге қарағанда әлдеқайда қарапайым және далада қолдануға оңай, бір сатылы зымыранды құруға болар еді. Бұл қозғалтқыш үнемі жаңартылып, ақырында жетістікке жетті. Армияда NAA 150 200 деп аталған соңғы модель Rocketdyne компаниясының S 3 модель нөмірімен көбірек танымал болды.

Әскери-теңіз флотының SLBM мүддесі

Сол кезде АҚШ Әскери-теңіз күштері ядролық қарулы елдер қатарына қосылудың жолдарын іздестіріп, көбінесе қанатты зымырандар мен оған ұқсас жүйелерге назар аударды. Кемелерде баллистикалық зымырандарды пайдалану мүмкіндігі де қарастырылған, бірақ ядролық суасты қайықтарының "әкесі" атанған адмирал Хайман Рикковер мұны іске асыруға күмәнданады және басқа маңызды салаларға қажетті қаржыны жұмсауға қатысты алаңдады. Зымырандарға сенімсіздік танытқан тағы бір тұлға – Әскери-теңіз операцияларының бастығы Роберт Б. Карни. Армия мен Әуе күштері ұзақ қашықтықты зымырандарды дамытуды бастаған кезде Әскери-теңіз күштерінің төменгі шендегі офицерлері осы салада үлкен қызығушылық танытты. Жоғары шендегі Әскери-теңіз офицерлерінің осы идеяға қызығушылық танытпауына байланысты, оларды айналып өту мақсатында Киллиан комитетінің Әскери-теңіз байланыс адамы бұл мәселені қолға алды. Комитет бұл ұсынысты қабылдап, 1955 жылдың қыркүйегінде теңізде орналасқан зымыран жүйесін әзірлеуді талап ететін баяндама жариялады. 1955 жылдың тамызында Карнидің орнына адмирал Арли Берк тағайындалғаннан кейін Әскери-теңіз күштерінің зымырандарға деген қызығушылығы арта түсті. Берк Әскери-теңіз күштерінің зымыран саласына мүмкіндігінше жылдам кіруі қажет деп сенді және Әуе күштері мұндай бастамаға қарсылық көрсетуі мүмкін екенін жақсы білді. Оның орнына ол Армияға жүгініп, ұсынылған "Юпитер" зымыраны Әскери-теңіз күштерінің қажеттіліктеріне сай келетінін анықтады.

Даму басталады

Осы уақытқа дейін ИРБМ-ді құруға кімге рұқсат беріледі деген мәселе бірлескен штаб басшыларына (ЖШС) жеткен болатын, олар шешім қабылдауға мүкіндік таппады. Бұл қорғаныс министрі Чарльз Эрвин Уилсонды әскерилердің ресми ұсынысысыз алға жылжуға мәжбүр етті. Ол Әскери-теңіз күштерінің қызығушылығын, қандай жағдайда болса да Армия жобасын жалғастыру үшін негізді аргумент деп қарасты және 1955 жылдың 8 қарашасында екі бағдарламаны да бекітті. Әуе күштері IRBM No. 1, немесе SM 75 ("стратегиялық зымыран" үшін) әзірлейді, ал Армия өз жобасын IRBM No. 2 немесе SM 78 ретінде дамытады. Әскери-теңіз күштері Армия зымыранын кемелерден, кейіннен су асты кемелерінен ұшыруға арналған жүйелерді әзірлейді. BuShips концептуалды жобаны аяқтады, ол Теңіз әкімшілігінің [[Type C4 класты кеме корпусын алып, оны Юпитер зымыраларын ұшыратын кемеге айналдырады, оған YAG 58, содан кейін EAG 155 корпус белгілері берілді; айналдыру кейіннен тоқтатылды. Кемеде сақтау және ұшыру талаптары Юпитердің мөлшері мен пішінін анықтады. Армияның бастапқы дизайны ұзын және диаметрінде болды. Әскери-теңіз күштері ABMA тобының ұсынысынан гөрі ұзындығына қызығушылық танытпағанын мәлімдеді. Бұл оны заманауи жүк ұшақтарында тасымалдау мүмкін емес етті, оны теңіз және автомобиль жолдарымен шектеді. Тіпті осы өзгеріске қарамастан, олар оның ұзындығын Әскери-теңіз күштеріне қанағаттандыратын деңгейде қысқарта алмады. Олар ұзын нұсқадан бастап, қозғалтқыштардың жақсаруымен жобаға енгізілгенде оны кішірейте беруді ұсынды. Бұл ұсыныстан бас тартты, және қысқа нұсқаны қарастырғаннан кейін, ақыры нұсқаға тоқтады. 1955 жылдың 2 желтоқсанында Армия мен Әскери-теңіз күштерінің хатшылары жерде және теңізде орналасқан МРБМ құруға бағытталған Армия-Әскери-теңіз күштерінің бірлескен бағдарламасын жариялады. 1956 жылдың сәуір айында, әртүрлі зымыран жобаларына атау беру жөніндегі кең ауқымды жұмыстың бір бөлігі ретінде Армияның жобасына "Юпитер" және Әуе күштеріне "Тор" деген атау берілді.

Дұрыс және тапсырма

Redstone өзінің ең үлкен қашықтығында белгілі бір дәлдікті қамтамасыз етті, бұл оның үлкен оқ-дәрісімен біріктірілгенде, қорғалған әуе базалары, көпірлер, басқару және бақылау орындары сияқты қиын нысаналарға, сондай-ақ теміржол түйіндері мен шабуылға дейінгі жиын орындары сияқты басқа да стратегиялық мақсаттарға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Бұл армияның ядролық қаруға деген көзқарасына сәйкес келді, ол, әдетте, қуатты артиллерия болатын. Олар қаруды Еуропадағы кең ауқымды шайқастың бөлігі ретінде қарастырды, онда екі тарап та стратегиялық қаруды бір-бірінің қалаларына қолданбайтын шектеулі соғыс кезінде ядролық қаруды қолданар еді. Ондай жағдайда, "егер соғыс шектелуі керек болса, мұндай қарулар тек тактикалық нысаналарды ғана жоюға қабілетті болуы керек". Бұл көзқарасқа бірқатар беделді теоретиктер, әсіресе Генри Киссинджер қолдау көрсетті және армияның ерекше миссиясы ретінде қабылдады. Жаңа, ұзақ қашықтықтағы дизайнның бастапқы мақсаты – Redstone-ның дәлдігін Jupiter-дің әлдеқайда үлкен қашықтығында теңестіру болды. Яғни, егер Redstone 200 мильде 300 метрге жете алса, жаңа дизайн шамамен белгілі бір радиустағы қателікпен қамтамасыз етеді. Даму жалғасқан сайын, Фриц Мюллер басшылығындағы ABMA тобының одан да жақсы нәтижелерге жете алатыны анық болды. Бұл "Армия белгілі бір дәлдік деңгейін қоятын және біздің оны қамтамасыз ете алуымызға қатысты аргументтерін күтетін" кезеңге әкелді. Біз көп уәде бердік, бірақ сәттілікке жеттік. Бұл процестің нәтижесінде толық қашықтықта дәлдікті қамтамасыз ететін жоғары сапалы дизайн құрылды, ол Redstone-дан әлдеқайда жақсы және Әуе күштері қолданатын ең жақсы INS жүйелерінен төрт есе жақсы болды. Жүйе соншалықты дәл болды, сондықтан көптеген сарапшылар армияның мақсаттарына күмәнмен қарады, ал WSEG олардың тым оптимистік екенін айтты. Әуе күштері Jupiter-ге қарсы болды. Олар ядролық қарудың жаңа артиллерия емес екенін және оны қолдану стратегиялық соққыға алып келетін жауапты дереу тудыратынын мәлімдеді. Бұл әсіресе армия Jupiter сияқты ұзақ қашықтықтағы қаруды іске қосса, ол Совет Одағының қалаларына жете алатын және оның әскери нысанаға шабуыл жасай ма, әлде бейбіт тұрғындарға бағытталған ма екенін бірден анықтау мүмкін болмайтын жағдайда ерекше маңызды болды. Олар мұндай іске қосылу стратегиялық жауапты тудыратынын және сондықтан армияға ұзақ қашықтықтағы қару бермеу керек екенін айтты. Алайда, фон Браунның командасы табыстан табысқа қарай жылдамдағанда және Atlas әлі де операциялық түрде қолдануға бірнеше жыл қалғанда, Jupiter Әуе күштерінің стратегиялық күштерге деген басымдығына қауіп төндіретіні анық болды. Бұл олардың бұрын орта қашықтықтағы рөлді бірнеше рет жоққа шығарғандарына қарамастан, өздерінің MRBM бағдарламасы – Thor-ды бастауына әкелді. 1955 және 1956 жылдары армия мен әуе күштері арасындағы тартыс күшейді, нәтижесінде армияның қатысқан барлық зымырандық жүйелері баспасөз беттерінде сыналып жатты.

Әскери-теңіз шығысы

Әскери-теңіз флоты Юпитердің криогендік жанармайлары туралы бастапқыда алаңдады, бірақ сол кезде басқа мүмкіндік болмады. Қазіргі заманғы ядролық қарудың өлшемі мен салмағын ескере отырып, Атлант мұхитындағы қауіпсіз аймақтардан ұшыру арқылы Әскери-теңіз флотының қажетті ұшу қашықтығын қамтамасыз ететін жалғыз нәрсе – ірі сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталық қозғалтқыш болды. Олар осы тәуекелді былайша негіздеді:

Бұл жағдай 1956 жылдың жазында түбегейлі өзгерді, «Нобска» жобасы жетекші ғалымдарды су астына қарсы соғыс мәселелерін қарастыру үшін біріктірген кезде. Бұл семинардың аясында Эдвард Теллер 1963 жылға қарай 1 мегатондық жарыққұрылғыштың тек ракетаға дейін қысқартылатынын мәлімдеді. Сол жиынға қатысқан ракеталық сарапшылар осы жарыққұрылғыштардың бірін тасымалдайтын орташа қашықтықтағы қаруды қатты отынмен жасауға болатынын ұсынды. Мұндай жағдайда да ракета Юпитерден әлдеқайда кішірек болар еді; Юпитердің салмағы шамамен , ал ұқсас қашықтықтағы қатты отынмен жұмыс істейтін ракетаның салмағы шамамен болар еді, сонымен қатар су асты кемесінің конструкциясы үшін маңызды өлшемнің де айтарлықтай қысқаруына қол жеткізілер еді. Әскери-теңіз флоты сол жазда өз ракетасын жасауға ниет білдірді, бастапқыда оны Юпитер S деп атады. Жүргізілген жан-жақты зерттеулерден кейін, Әскери-теңіз флоты 1956 жылдың желтоқсанында Юпитер бағдарламасынан бас тартты. Бұл туралы Армия 1957 жылдың қаңтарында ресми түрде хабарлады. Оның орнына Әскери-теңіз флоты сол кездегі Флоттың баллистикалық ракеталар бағдарламасын (Fleet Ballistic Missile Program) әзірлеуді бастады, ал кейіннен ракета Polaris деп аталды – олардың алғашқы су астынан ұшырылатын баллистикалық ракетасы (SLBM). Риковер, соңғы күмәнданғандардың бірі, дұрыс жобаланған су асты кемесі осы рөл үшін қажет екенін және оны жасау оның міндеті екенін түсіндіргеннен кейін көндірілді. Осыдан кейін Риковер бағдарламаның адал жақтасы болды.

Жоюдан сақталған

1957 жылғы 4 қазанда Кеңес Одағы R 7 Семиорка тамырлық зымыранынан Спутник-I спутнигін сәтті ұшырды. АҚШ осы әрекеттерден хабардар болған және бұл туралы баспасөзге мәлімдеме жасаған, егер кеңестіктер бірінші болып спутник ұшырса, онда бұл үлкен мәселе болмайды деген пікір білдірген. Олардың таңғалысы, баспасөз бұл оқиғаға зор ашумен тойтарыс берді. Атлас сияқты ұқсас зымыралармен он жылдан астам уақыт жұмыс істегеннен кейін, кеңестіктердің олардан озуы ауыр соққы болды және қолданыстағы бағдарламаларды жан-жақты қайта қарауға себепкер болды. Бастапқыда армия мен әуе күштері арасындағы ішкі тартыстар күш-жігердің едәуір қайталануына алып келгені байқалды, бірақ нәтижеге жетілгені жоқ. Қорғаныс министрлігі жоғары технологиялық зерттеулер агенттігін (ARPA) құру арқылы жауап берді, оның бастапқы міндеті барлық қолданыстағы жобаларды қарап, оларды тек техникалық артықшылықтарына сүйене отырып іріктеу болды. Сонымен қатар, бұл тартыс саяси тұрғыдан да жағымсыз әсер етті. 1956 жылғы 26 қарашадағы меморандумда, жаңа тағайындалған АҚШ қорғаныс министрі Чарльз Эрвин Уилсон бұл тартысты тоқтатуға тырысты. Оның шешімі армияны 200 миль (322 км) қашықтықтағы қарулармен және 100 миль (161 км) қашықтықтағы жер-әуе қорғаныс жүйелерімен шектеу болды. Меморандум армияның әуе операцияларына да шектеулер қойды, рұқсат етілген ұшақтардың салмағына қатаң шектеулер енгізді. Бұл, белгілі бір дәрежеде, бұрынғы жағдайды ресми түрінде бекітті, бірақ Юпитер қашықтық шегінен тыс қалды және армия оны әуе күштеріне беруге мәжбүр болды. Әуе күштері, әрине, бұрын қажет емес деп есептеген қару жүйесін қабылдауға мүдделі емес еді. Алайда, ARPA жүргізген зерттеулер бұл өте тиімді жүйе екенін көрсетті және ол өндіріске дайын болғандықтан, оны жою туралы әуе күштерінің ойлары бірден тоқтатылды. Жақын арада 32 прототипке және 62 операциялық зымыранға жаңа тапсырыстар берілді, соның нәтижесінде құрылатын Юпитер зымырандарының жалпы саны 94-ке жетті. Біріншісі, ABMA-да қолмен құрастырылған, 1957 қаржы жылының соңына дейін тапсырылатын болды, ал алғашқы өндірістік үлгілер 1958 және 1961 қаржы жылдары арасында Мичиган штатының Уоррен қаласының жанындағы Chrysler Michigan Ordnance Missile Plant зауытынан жеткізіледі.

Ұзақ уақытқа созылған шағымдар

Юпитерге қатысты басты шағым – оның аз радиусы оны советтік қарулардың, зымырандар мен әуе шабуылдық ұшақтардың салыстырмалы түрде оңай соққысына түсіретіндей етіп орналастырды. Ұлыбританияда орналасқан Тор шабуылға қатысты алдын ала көбірек ескерту алатын болар еді. Сондықтан әскер Юпитерді жылдам қозғалмалы етуге көп күш салды, бұл күтпеген шабуылдарды әуе барлаусыз жасауды қиындату үшін жасалды. Бірақ 1958 жылдың қараша айында Әуе күштері Юпитерді бекітілген позициялардан ұшыруға шешім қабылдады. Армия генералы Максвелл Тейлор мұның қасақана жасалғанын айтты, оның пікірінше:

Әуе шабуылының ықтималдығын азайту үшін жүйелер ұшыру бұйрығынан кейін 15 минут ішінде ұшыру мүмкіндігін қамтамасыз ететіндей жаңартылды.

Сынаудың тарихы

Rocketdyne 1955 жылдың қараша айында Калифорния штатының Санта-Сусана әлеміндегі нысанында алғашқы S-3 қозғалтқышын сынақтан өткізді. 1956 жылдың қаңтарында АБМА-ға макет жеткізілді, ал шілдеде алғашқы прототиптік қозғалтқыштар дайын болды. Осы қозғалтқыштардың сынақтары 1956 жылдың қыркүйегінде АБМА-ның жаңа қуаттылық сынақ стендісінде басталды. Бұл тұрақсыз жануға байланысты бірнеше мәселелерді көрсетті, нәтижесінде қараша айына дейін төрт қозғалтқыш бұзылды. Сынақтарды жалғастыру үшін қозғалтқыш уақытша 135 000 фунт күшіне дейін төмендетілді және 1957 жылдың қаңтарында осы деңгейде сәтті сынақтан өтті. Қозғалтқышқа жасалған жұмыстар нәтижесінде бірнеше аралық нұсқалар жасалды, соңында S-3D моделінде жобалық 150 000 фунт күшіне қол жеткізілді. 135 000 фунт күші бар қозғалтқыш, сондай-ақ алғашқы Thor және Atlas сынақтарында қолданылды, конустық итермелеу камераларына ие болды, бірақ 150 000 фунт модель қоңырау тәрізді итермелеу камераларына көшті. Thor және Atlas-тан айырмашылығы, екі кішкентай басқару қозғалтқыштары болған Юпитер турбиналық газдан шығатын ағынды бұрып бағыттады. Алғашқы сынақ үлгілеріндегі Jupiter турбиналық газдан шығатын ағынмен жұмыс істейтін екі кішкентай газ сорғысы болды, ал 1958 жылдың соңына дейін бұрылатын түтін құбыры енгізілген жоқ.

Статикалық сынақтар

1954 жылы Тестілеу зертханасының директоры Карл Хаймбург Редстоун сынақтары үшін статикалық сынақ стендінің құрылысын бастады. Ол әлі де құрылыста болғанда Юпитерге қайта мақсатталып, 1957 жылдың қаңтарында аяқталды. Сол айда Юпитер стендке орнатылып, 1957 жылдың 12 ақпанында алғаш рет іске қосылды. Сұйық оттегі (LOX) сорғысында шағын жарылыс болғандықтан, бұл жағдай апатқа ұшырауға шамалы жетті, ал зымыран тұрғанда LOX қайнап, бактарды жарып жіберу қаупі туды. Бригадир Пол Кеннеди зымыранға жүгіріп барып, бактағы оттегінің артық қысымын төмендету үшін қысымды құбырды қосып, жағдайды құтқарып қалды. Кейіннен мәселе сорғыда қолданылған майлау құралына байланысты екені анықталды, ол LOX-пен жанасқанда тұтанды. Осы сияқты жағдайларды бақылауға көмектесу үшін жаңа майлау құралы енгізілді, сонымен қатар сынақ стендіне бірқатар өзгерістер енгізілді.

Ұшу сынақтары

Курт Дебус Флорида штатының Канаверал мысында Редстоун зымырандарын іске қосу алаңдарын салуға жетекшілік етті, LC 5 және LC 6 қос алаңдарын шамамен бір-бірінен алшақ орналасқан ортақ блокхаусты салып, бөлек тұрғызды. 1955 жылғы 20 сәуірде LC 6-дан жетінші Redstone зымыраны ұшырылып, Redstone сынақтары кіші LC 4-тен осы алаңдарға көшірілді. Ұзартылған сынақ бағдарламасын көздеп, 1956 жылы ұқсас алаңдардың екінші жиынтығы – LC 26 A және B құрылысын бастады; жалғыз айырмашылығы блокхаустың сәл алыс орналасқандығы болды, шамамен . 1957 жылдың соңында алаңдардың шығысында қатар темір жолдар салынды, бұл А-тәрізді порталды төрт алаңның кез келгеніне жылжытуға мүмкіндік берді. Юпитер зымырандары дөңгелекті тіркемелерге бекітіліп жеткізіліп, мыстың "Skid Strip" алаңына C 124 ұшақтарымен жеткізілді. Олар Кейп Индустриалдық Аймағындағы R ангарына көшірілді, онда зымыранмен мұрын конусы қосылып, электрлік тексеру жүргізілді. Содан кейін тіркемемен оңтүстікке қарай алаңдарға жылжытылып, жылжымалы порталдағы кранмен тік көтерілді. Ұшыру алаңынан солтүстікке қарай әуе күштері үшін LC 17 (Thor) және LC 18 (Thor және Әскери-теңіз күштерінің Vanguard) пайдаланылды. Армия алғашқы қадамдарды жасағаннан кейін, әуе күштері 1957 жылғы 26 қаңтарда алғашқы Thor зымыранын ұшыруға тырысты, бірақ ол ұшыру алаңында жарылып кетті. Юпитер зымырандарының сынақ ұшулары 1957 жылғы 1 наурызда LC 5-тен AM 1A (ABMA Missile 1A) зымыранын ұшырумен басталды. Бұл зымыран төмен қуаттылықтағы уақытша қозғалтқышпен жабдықталған. Көлік ұшырылғаннан кейін 50 секундтан кейін басқару сәтсіздікке ұшырап, T+73 секундта бөлінді. Турбонасостың түтіні зымыран артындағы жартылай вакууммен сорылып, құйрық бөлігінде жануды бастады. Жылу басқару сымдарын өртеді, сондықтан болашақ ұшуларда қосымша оқшаулау қосылды. Сол күні AM 1B зымыраны дайындалып, 26 сәуірде ұшырылды. AM 1B ұшуы T+70 секундқа дейін жоспар бойынша өтті, содан кейін зымыран ұшу кезінде тұрақсыздық көрсетіп, T+93 секундта бөлінді. Ақаулықтың себебі ұшу траекториясын орындау үшін қажетті рульдік маневрлерден туындаған иілу режимдерінен пайда болған отынның құлдырауы болды. Бұл мәселені шешу үшін Юпитердің орталық бөлігінде LOX және отын бактерілеріне сәйкес келетін бірнеше бөліктер сынақтан өтті. Үшінші Юпитер, сондай-ақ AM 1 нөмірленген, тез арада бөліктермен жабдықталды және AM 1B-ден бір айдан кейін, 31 мамырда ұшырылды. Бұл нұсқада аздап жақсартылған S 3 қозғалтқышы болды. AM 2 28 тамызда LC 26A-дан ұшырылды, ал AM 3 23 қазанда LC 26B-дан ұшырылды, бұл ретте аблативті жылу қалқаны мен жаңа ST 90 INS сынақтан өтті. Бұл сынақ жоспарланған қашықтыққа ұшты. 26 қарашада ұшырылған AM 3A зымыранының ұшуы T+101 секундқа дейін жоспар бойынша өтті, содан кейін қозғалтқыштың қуаты күрт тоқтады. Зымыран T+232 секундта жарылды. 18 желтоқсанда AM 4 қозғалтқыш қуатын T+117 секундта жоғалтып, мұхитқа құлады. Бұл сәтсіздіктер турбонасостың жеткіліксіз конструкциясына байланысты болды, бұл Jupiter, Thor және Atlas бағдарламаларында бірнеше сәтсіздіктерге әкелді, олардың барлығы Rocketdyne қозғалтқышының бір түрін қолданды. Содан кейін бес айға сынақ тоқтатылды, ал Rocketdyne бірнеше түзетулер жасады және армия барлық Юпитер зымырандарын қайта жасалған сорғылармен жабдықтады. Осы сәтсіздіктерге қарамастан, 1958 жылғы 15 қаңтарда Юпитер іске қосылды деп жарияланды. Қозғалтқышты толықтай 150 000 фунт-күшінше бағалауға уақыт бөлген жаңа қозғалтқыш алғаш рет 1958 жылғы 18 мамырда LC 26B-ден AM 5 зымыранымен ұшырылды. AM 5 нағыз мұрын конусын алып жүрді, ол зымыраннан бөлініп, жарылғыш бөлікті айналдырып, жарылғыш бөліктің өздігінен жалғасуына мүмкіндік берді. Жарылғыш бөлік парашютпен жабдықталған және теңіз күштері болжамды жерге түсу нүктесінен қалпына келтірді. AM 6B 1958 жылғы 17 шілдеде LC 26B-ден ұшырылған кезде өндірістік мұрын конусы мен ST 90 INS-ті қамтыды. Бұл жолы теңіз күштері оны жоспарланған жерге түсу нүктесінен ғана қалпына келтірді. AM 7 27 тамызда ұшырылды, бұл ретте ескі сутек пероксиді үлгісін алмастырып, жаңа қатты отынмен жүретін зымыранды сынақтан өткізді. AM 9 10 қазанда ұшырылды, ол толыққанды жұмыс істейтін турбиналық төгуді басқару жүйесі бар алғашқы Юпитер болды. Алайда ұшу сәтсіз болды; қозғалтқыштық түрлендіргіш аймағындағы кішкентай тесік қозғалтқыштық бөлімде өртке және көлік құралының бақылауын жоғалтуға әкелді. Қауіпсіздік офицері 49 секундта зымыранды жойды. Кейіннен, 1959 жылғы 15 қыркүйекте Юпитер бағдарламасында тағы бір сәтсіздік болды, AM 23 зымыраны азот баллонында ақаулық тудырып, RP 1 багінің қысымын төмендетіп, ұшырылғанда бірден басқаруды жоғалтты. Зымыран оңнан солға қарай шайқалып, RP 1 багінің 7 секундтан бастап бөлінуі басталды. Юпитер аударылып, RP 1 багінің мазмұнын төгіп, 13 секундта толық бөлінуге ұшырады, дәл қауіпсіздік офицері ұшуды тоқтату туралы бұйрық бермес бұрын. Ұшып шыққан сынықтар жанындағы LC 5-тегі Juno II зымыранына соғып, зақымдады. Бұл зымыранда тышқандар мен басқа да үлгілер бар биологиялық мұрын конусы болды (олар аман қалған жоқ). 1960 жылдардың басында басқа елдердің күштері, сондай-ақ әуе күштері, жауынгерлік оқудың бір бөлігі ретінде бірнеше Юпитер зымырандарын ұшырды. Осы сияқты соңғы ұшыру 1963 жылғы 23 қаңтарда LC 26B-ден жасалған итальян әуе күштерінің CM 106 зымыраны болды.

Биологиялық ұшулар

Юпитер зымырандары бірқатар суборбитальдық биологиялық сынақ ұшуларында қолданылды. 1958 жылдың 13 желтоқсанында Юпитер АМ 13 Флорида штатының Канаверал мүйісінен Оңтүстік Америкадан әкелінген, теңізшілермен оқытылған Гордо есімді алабұға маймылымен бірге ұшырылды. Мұрындық бөлігінің қалпына келтіру парашюты жұмыс істемеді және Гордо ұшудан аман қалмады. Ұшу кезінде алынған телеметриялық деректер маймылдың ұшыру кезінде, сегіз минут салмақсыздық және қайта кіру кезінде аман қалғанын көрсетті. Мұрындық бөлігі Канаверал мүйісінен төмен қарай суға батып, табылған жоқ. 1959 жылдың 28 мамырында тағы бір биологиялық ұшу жүзеге асырылды. Юпитер АМ 18 бортында Америкада туған Абель есімді резус маймылы және Оңтүстік Америкада туған Бейкер есімді алабұға маймылы болды. Маймылдар зымыранның мұрындық бөлігінде 300 миль (483 км) биіктікке және Канаверал мүйісінен Атлант мұхиты зымыран полигоны бойынша 1500 миль (2414 км) қашықтыққа дейін ұшты. Олар үдеуге төтеп берді және шамамен тоғыз минут бойы салмақсыздыққа ұшырады. Олардың 16 минуттық ұшуы кезінде ең жоғары жылдамдыққа жетілді. Құлаудан кейін Абель мен Бейкерді алып жүрген Юпитер мұрындық бөлігі USS Kiowa (ATF 72) теңіз сүйрегішімен судан шығарылды. Маймылдар ұшудан жақсы жағдайда аман қалды. Абель ұшудан кейін төрт күннен кейін, жұққан медициналық электродты алып тастау үшін жасалған операция кезінде анестезияға реакциядан қайтыс болды. Бейкер ұшудан кейін көп жылдар бойы өмір сүрді және 1984 жылдың 29 қарашасында Алабама штатының Хантсвилл қаласындағы Ғарыш және ракета орталығында бүйрек жетіспеушілігінен көз жұмды.

Меркурий-Юпитер

Меркурий-Юпитер – Меркурий капсуласын тасымалдайтын Юпитер зымыранынан құралған суборбитальды ұшыру конфигурациясы. Меркурий жобасын қолдау үшін екі ұшу жоспарланған. 1959 жылдың 1 шілдесінде, бағдарлама 1958 жылдың қазанында басталғаннан кейін бір жыл ішінде, бюджеттік шектеулерге байланысты ұшулар тоқтатылды. MJ 1 ұшуы жылу қалқанын сынауға арналған еді. MJ 2 ұшуы бортында шимпанземен Меркурий ғарыш кемесінің максималды динамикалық қысымға төзімділігін сынау ретінде жоспарланған.

Операциялық іске қосу

1958 жылдың сәуірінде президент Эйзенхауэрдің басшылығымен АҚШ Қорғаныс министрлігі Әуе күштеріне Франциядағы алғашқы үш «Юпитер» эскадрильясын (45 зымыран) орналастыруды жоспарлап отырғанын хабарлады. Алайда, 1958 жылдың маусымында жаңа француз президенті Шарль де Голль Францияда «Юпитер» зымыраларын орналастырудан бас тартты. Бұл АҚШ-ты Италия мен Түркияда зымыраларды орналастыру мүмкіндігін қарастыруға мәжбүр етті. Әуе күштері «Emily» жобасы аясында төрт эскадрильяны (60 зымыран) орналастыру жоспарларын жүзеге асырып жатқан еді. Кейіннен бұл жоба Ұлыбританияда Йоркширден Шығыс Англияға дейінгі әуеайлақтарда, әрқайсысы үш зымыранмен жабдықталған 20 Корольдік Әуе күштері эскадрильясы PGM 17 «Thor» IRBM-ге ие болды. 1958 жылы АҚШ Әуе күштері ABMA-да 864-стратегиялық зымыран эскадрильясын құрды. АҚШ Әуе күштері бастапқыда өз «Юпитер» экипаждарын Калифорниядағы Ванденберг Әуе базасында оқытуды қарастырғанмен, кейіннен барлық оқуларын Хантсвиллде өткізуге шешім қабылдады. Сол жылдың маусым және қыркүйек айларында Әуе күштері тағы екі эскадрильяны – 865-ші және 866-шы эскадрильяларды құрды. 1959 жылдың сәуірінде Әуе күштерінің хатшысы АҚШ Әуе күштеріне Италияға екі «Юпитер» эскадрильясын орналастыру туралы нұсқаулар берді. Жалпы саны 30 зымыраннан тұратын екі эскадрилья 1961 жылдан 1963 жылға дейін Италиядағы 10 нысанда орналастырылды. Оларды итальяндық Әуе күштерінің экипаждары басқарды, бірақ АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері ядролық оқ-дәрілерді қаруландыруды бақылады. Орналастырылған зымыралар Италияның Гиоя-дель-Колле әуе базасындағы 36-шы стратегиялық ұрыс бригадасының (36ª Aerobrigata Interdizione Strategica, Италия Әуе күштері) бағынысында болды. 1959 жылдың қазан айында үшінші және соңғы «Юпитер» МРБМ эскадрильясының орналасуы Түркиямен үкіметтік келісімге қол қойылған кезде шешілді. АҚШ пен Түркия НАТО-ның оңтүстік қанатында бір «Юпитер» эскадрильясын орналастыру туралы келісімге келді. 1961 жылдан 1963 жылға дейін Түркияның Измир қаласына жақын жердегі бес нысанда 15 зымыраннан тұратын бір эскадрилья орналастырылды, оны АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері басқарды. 1962 жылдың қазан айының соңында үш «Юпитер» зымыранының алғашқы рейсі Türk Hava Kuvvetleri (Түркия Әуе күштері) -не тапсырылды, бірақ АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері ядролық оқ-дәрілерді қаруландыруды бақылауда ұстады. 1961 жылдың қазан айының ортасы мен 1962 жылдың тамызы аралығында төрт рет 1,4 мегатонна тротилге (5,9 ПДж) тең ядролық оқ-дәрілерді тасымалдайтын «Юпитер» зымыралары Италиядағы базаларында шағын болды. Әр жағдайда термиялық батареялар іске қосылды, ал екі жағдайда тритий-деутерий «күшейткіш» газы оқ-дәрінің ішіне жіберіліп, оларды ішінара қаруландырды. «Jupiter» МРБМ-ге төртінші шағыннан кейін АҚШ Әуе күштері итальяндық және түрік «Jupiter» МРБМ зымыраларының барлық нысандарына шағыннан қорғау мұнараларын орналастырды. 1962 жылы болгар МиГ-17 барлау ұшағы Италиядағы АҚШ-тың «Юпитер» зымыраларын ұшыру орындарының бірінің үстінен ұшқаннан кейін зәйтүн тоғасында құлаған. Түрік «Юпитерлері» орнатылған кезде зымыралар ескірген және кеңестік шабуылдарға осал болған. 1963 жылдың сәуірінде барлық «Юпитер» МРБМ-дері Кубадан кеңестік МРБМ-дерді алып тастау үшін кеңестіктермен жасалған келісім аясында қызметтен шығарылды.

Сипаттама

Юпитер эскадрильясы 15 зымыраннан және шамамен 500 әскери қызметшіден тұратын, бес "ұшу" бөлімінен құралды, әр бөлімі үш зымыраннан тұрады және бес офицер мен 10 сержант құрамында басқарылды. Әлсіздікті азайту мақсатында, ұшу бөлімдері шамамен 30 миль қашықтықта орналастырылды, ал үш зымырандық ұшыру платформалары бірнеше жүз миль қашықтықта бөлінді. Әрбір платформадағы құрал-жабдық шамамен 20 көлік құралында орналастырылды, оның ішінде екі генераторлық жүк көлігі, электр қуатын тарату жүк көлігі, қысқа және ұзақ қашықтықты теодолиттер, гидравликалық және пневматикалық жүк көлігі, сұйық оттегі жүк көлігі бар еді. Тағы бір тіркемеде 6000 галлон отын, ал үш сұйық оттегі тіркемесі болды. Зымырандар үлкен тіркемелермен жеткізілді; тіркемеде бола тұрып, экипаж зымыранның түйреуіш ұшыру тұғырын бекітіп, лебёдка көмегімен тік күйге келтірді. Зымыран тік тұрғаннан кейін, отын және тотықтырғыш құбырлары қосылып, зымыранның төменгі үштен бірі клиноподобный металл панельдерден тұратын "гүл жапырағы" қорғанысына енгізілді, бұл экипаж мүшелеріне кез келген ауа райында зымырандарға қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Ұшыру алаңында тік күйде, 15 минуттік дайындық күйінде сақталған зымырандарды ұшыру процедурасы LOX және RP 1 отынымен отын және тотықтырғыш резервуарларын толтыруды, сондай-ақ басқару жүйесін баптау және нысана туралы ақпаратты жүктеуді қамтыды. Отын және тотықтырғыш резервуарлары толғаннан кейін, ұшыруды бақылау офицері және ұшыруды бақылау тіркемесіндегі екі экипаж мүшесі зымырандарды ұшыруға рұқсат алатын. Әрбір эскадрильяның арт жағында қабылдау, тексеру және техникалық қызмет көрсету (RIM) аймағы орналасқан. RIM командалары жаңа зымырандарды тексеріп, зымырандарға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын жүргізді. Әр RIM аймағында сондай-ақ 25 тонна сұйық оттегі және азот өндіру қондырғылары орналасқан. Аптасына бірнеше рет, цистерналар отынды зауыттан жеке платформаларға тасымалдайтын.

Ұшыру құралының туындылары

Сатурн I және Сатурн IB зымырандарының бірінші сатысы Юпитер және Редстоун өндірісінде қолданылған құрал-жабдықтарды пайдаланып жасалды, оған Юпитер зымырасының диаметрімен бірдей орталық мүшелік және оның айналасына жиналған Редстоун зымырасының диаметрімен бірдей сегіз жанама мүшелік кірді, олардың барлығы LOX/RP 1 отынын қамтыды. Юпитер МРБМ-і де жоғарғы сатыларды қосу арқылы өзгертілді, олар сержант зымырасынан туындаған топтық зымырандар болды, нәтижесінде Juno II деп аталатын ғарышқа ұшыру құралы құрылды, оны Redstone Jupiter C зымырасының жетілдірілген нұсқасы болған Juno I-мен шатастырмау керек. Сонымен қатар, АҚШ армиясына тиесілі "Юпитер С" деп аталатын тағы бір зымыранмен де шатасу туындайды, ол Редстоун зымыранының отын бактерілерін ұзарту және кішкентай қатты отынмен жұмыс істейтін жоғарғы сатыларды қосу арқылы өзгертілген түрі еді.

Юпитер МРБМ және Юнона II ұшырулары

Барлығы 46 сынақ ұшырылымы жасалды, барлығы Флорида штатындағы Канаверал қысқыншасынан ұшырылды.

1957 жыл

Күн/Уақыт (UTC) Ракета S/N Ұшыру алаңы Пайдалы жүктеме функциясы Орбита Нәтиже 1957 03 01 JupiterAM 1A CCAFS LC 5 Зымыран сынағы Суборбитальдік Юпитердің алғашқы ұшуы. Иткіш бөлімінің қызып кетуі бақылаудың бұзылуына және зымыранның 74 секундта жарылуына әкелді. 1957 04 26 JupiterAM 1B CCAFS LC 5 Зымыран сынағы Суборбитальдік Отынның құйылуы бақылаудың бұзылуына және зымыранның 93 секундта жарылуына әкелді. 1957 05 31 JupiterAM 1C CCAFS LC 5 Зымыран сынағы Суборбитальдік 1957 08 28 JupiterAM 2 CCAFS LC 26A Зымыран сынағы Суборбитальдік 1957 10 23 JupiterAM 3 CCAFS LC 26B Зымыран сынағы Суборбитальдік 1957 11 27 JupiterAM 3A CCAFS LC 26B Зымыран сынағы Суборбитальдік Турбонасостың бұзылуы 101 секундта итеріс күшінің жоғалуына әкелді. Зымыран 232 секундта жарылды. 1957 12 19 JupiterAM 4 CCAFS LC 26B Зымыран сынағы Суборбитальдік Турбонасостың ақаулығы 116 секундта итеріс күшінің жоғалуына әкелді. Зымыран мұхитқа соққанға дейін құрылымдық тұтастығын сақтап қалды.

1958 жыл

Күн/Уақыт (UTC) Rocket S/N Launch Site Payload Function Orbit Outcome Remarks1958 05 18JupiterAM 5CCAFS LC 26BMissile testСуборбиталь1958 07 17JupiterAM 6BCCAFS LC 26BMissile testСуборбиталь1958 08 27JupiterAM 7CCAFS LC 26AMissile testСуборбиталь1958 10 10JupiterAM 9CCAFS LC 26BMissile testСуборбитальҚозғалыс бөліміндегі ыстық түтін газының ағып кетуі қозғалтқыш бөлімінде өртке және басқарудың жоғалтуына әкелді. RSO T+49 секунд.1958 12 06Juno IIAM 11CCAFS LC 5Pioneer 3Ай орбиталық аппаратыЖоғары суборбитальБірінші сатының мерзімінен бұрын тоқтауы1958 12 13JupiterAM 13CCAFS LC 26BБиологиялық мұрын конусы, белдік маймылыменМиссильдік сынақСуборбитальПарашют пайдалы жүктемеде істен шықты, нәтижесінде белдік маймылы қаза болды. Ұшу кезінде телеметрия алынды, және белдік маймылы ұшырудан және қайта кіруден аман қалды.

1959 жыл

Күн/Уақыт (UTC) Зымыран S/N Ұшыру алаңы Пайдалы жүк Функциясы Орбита Нәтиже Ескертулер1959 01 22 JupiterCM 21 CCAFS LC 5 Зымыранды сынау Суборбиталь Өндірістік Chrysler құрастырған Jupiter-дің алғашқы ұшысы1959 02 27 JupiterCM 22 CCAFS LC 26B Зымыранды сынау Суборбиталь1959 03 03 Juno IIAM 14 CCAFS LC 5 Pioneer 4 Ай орбиталық аппараты TEO Американың алғашқы сәтті Айға зонды1959 04 04 JupiterCM 22 CCAFS LC 26B Зымыранды сынау Суборбиталь1959 05 07 JupiterAM 12 CCAFS LC 26B Зымыранды сынау Суборбиталь1959 05 14 JupiterAM 17 CCAFS LC 5 Зымыранды сынау Суборбиталь1959 05 28 JupiterAM 18 CCAFS LC 26B Биологиялық мұрын конусы Зымыранды сынау Суборбиталь1959 07 16 Juno IIAM 16 CCAFS LC 5 Explorer 6 Ғылыми LEO Басқару жүйесіндегі электрлік қысқа тұйық ұшырылғанда бақылауды жоғалтуға әкелді. RSO T+5 секунд.1959 08 14 Juno IIAM 19B CCAFS LC 26B Beacon 2 Ғылыми LEO Бірінші сатыдан мерзімінен бұрын үзілу1959 08 27 JupiterAM 19 CCAFS LC 5 Зымыранды сынау Суборбиталь1959 09 15 JupiterAM 23 CCAFS LC 26B Биологиялық мұрын конусы Зымыранды сынау Суборбиталь Қысымды газдың ағып кетуі ұшырылғанда бақылауды жоғалтуға әкелді. Зымыран T+13 секундта өзін-өзі жойды.1959 10 01 JupiterAM 24 CCAFS LC 6 Зымыранды сынау Суборбиталь1959 10 13 Juno IIAM 19A CCAFS LC 5 Explorer 7 Ғылыми LEO1959 10 22 JupiterAM 31 CCAFS LC 26A Зымыранды сынау Суборбиталь1959 11 05 JupiterCM 33 CCAFS LC 6 Зымыранды сынау Суборбиталь1959 11 19 JupiterAM 25 CCAFS LC 26B Зымыранды сынау Суборбиталь1959 12 10 JupiterAM 32 CCAFS LC 6 Зымыранды сынау Суборбиталь1959 12 17 JupiterAM 26 CCAFS LC 26B Зымыранды сынау Суборбиталь

1961 жыл

Күн/Уақыт (UTC) Rocket S/N Ұшыру алаңы Payload Функциясы Orbit Нәтиже Ескертулер1961 02 25Juno IIAM 19FCCAFS LC 26BExplorer 10ҒылымиLEOҮшінші сатысы тұтанбады1961 04 22JupiterCM 209CCAFS LC 26AM зымырандық сынақSuborbital1961 04 27Juno IIAM 19ECCAFS LC 26BExplorer 11ҒылымиLEO1961 05 24Juno IIAM 19GCCAFS LC 26BExplorer 12ҒылымиLEOЕкінші сатысы тұтанбады. Juno II-нің соңғы ұшуы1961 08 05JupiterCM 218CCAFS LC 26AM зымырандық суборбиталды сынақ1961 12 06JupiterCM 115CCAFS LC 26AM зымырандық суборбиталды сынақ

Тірі қалған мысалдар

Алабама штатының Хантсвилл қаласындағы Маршалл ғарыш ұшу орталығы өзінің Ракета бағында Юпитер зымыранын көрсетеді. АҚШ-тың Хантсвиллдегі (Алабама штаты) Ғарыш және зымыран орталығы өзінің зымыран паркіне екі Юпитерді, оның ішінде бірі Юнона II конфигурациясында көрсетеді. SM 78/PMG 19 Флорида штатының Канаверал мысында орналасқан Әуе күштері ғарыш және зымыран музейінде қойылған. Бұл зымыра 2009 жылға дейін ракета бағында көп жылдар бойы болды, содан кейін алып тасталып, толық қалпына келтірілді. Бұл мүлтіксіз артефакт қазір Кейп-Канаверал АФС-індегі Хангар Р-де сақтауда және оны жалпы жұртшылық көре алмайды. Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығының Ракета бағында (Juno II конфигурациясындағы) Юпитер зымырасы қойылған. Ол 2004 жылы «Франсес» дауылдан зақымданған, бірақ жөнделіп, кейіннен қайтадан көрсетілімге қойылды. PGM 19 Огайо штатының Дейтон қаласындағы АҚШ Әуе күштері ұлттық мұражайында орналасқан. Зымыра 1963 жылы «Chrysler» корпорациясынан алынған. 1998 жылы алып тасталғанға дейін ондаған жылдар бойы музейдің сыртында көрсетіліп тұрды. Мұражай қызметкерлері зымыраны қалпына келтірді және 2007 жылы мұражайдың жаңа зымырандық силос галереясында көрсетуге қайтарды. PGM 19 Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласындағы Оңтүстік Каролина штатының жәрмеңке алаңында орналасқан. «Колумбия» деп аталған зымыраны АҚШ Әуе күштері 1960-шы жылдардың басында қалаға сыйлады. Ол 1969 жылы жәрмеңке алаңына 10 000 долларлық құнмен орнатылды. Вирджиния штатының Хэмптон қаласындағы Air Power Park зымырасы SM 78-ді көрсетеді. Вирджиния штатының Роанок қаласындағы Вирджиния көлік мұражайында Юпитер PGM 19 зымырасы қойылған. Техас штатының Далас қаласындағы «Даллас Лав Филд» әуежайдағы «Frontiers of Flight» мұражайында Юпитер зымырасы ашық ауада орналасқан.