Кіріспе
Буганда Корольдігінің монархы 1939-1969 жылдары. Сэр Эдвард Фредерик Уильям Дэвид Валугембе Мутеби Лувангула Мутеса II (19 қараша 1924 – 21 қараша 1969) – 22 қараша 1939 жылдан өліміне дейін Уганда Корольдігінің кабакасы, яғни королі болды. Ол Буганданың 35-ші кабакасы және 1962 жылдан 1966 жылға дейін Уганданың бірінші президенті болды, сол кезде Милтон Оботе оны құлатты. Шетелдік баспасөз оны көбінесе «Фредди патша» деп атайтын, бірақ бұл есім Угандада сирек қолданылды. Буганданың мүдделерін, әсіресе оның дәстүрлі тәуелсіздігін қорғаушы Мутеса, патшалықтың тәуелсіздігін сақтау үшін Уганда тәуелсіздік алғанға дейін де, кейін де тәуелсіздік жариялаумен қорқытты. Осы қатайы ұстанымдары кейіннен оның бұрынғы саяси одақтасы Милтон Оботемен қақтығысқа әкелді, ол соңында оны құлатты. Мутеса 1942 жылы, әкесі Дәуди Цва II қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткенде, 18 жасқа толған күнінде Угандадағы британдық отаршылдық кезеңінде кабака болып тағайындалды. 1953 жылы ол Буганданың Шығыс Африкадағы британдық отаршылдық федерациясынан бөлініп шығуын қалады, осылайша патшалықтың тәуелсіздігін сақтауға тырысты. Ол британдық отаршылдық губернаторы Эндрю Коэннің бұйрығымен қызметтен алынып, жер аударылды, бірақ 1955 жылғы Буганда келісімі шарттары бойынша, «Кабака дағдарысы» деп аталған халықтың қарсылығынан кейін екі жылдан соң елге оралуға рұқсат алды. 1962 жылы Уганда Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін Мутеса монархисттік «Кабака Йека» партиясына қосылды, ол Милтон Оботенің «Уганда Халық Конгресімен» коалиция құрды. Уганда тәуелсіздік алғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1963 жылы Мутеса Уганданың бірінші президенті (сол кезде атқарушы емес лауазым) болып тағайындалды, ал Оботе премьер-министр болды. Мутеса мен Оботенің одағы 1964 жылы Угандадағы жоғалған округтерге қатысты референдум кезінде күйреп кетті. 1966 жылы жағдай одан да нашарлап, Оботе оны құлатты және Ұлыбританияға жер аударылуға мәжбүр етті, онда ол үш жылдан кейін қайтыс болды.
Sir Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Mutesa II (19 November 1924 – 21 November 1969) was Kabaka, or king, of the Kingdom of Buganda in Uganda from 22 November 1939 until his death. He was the 35th Kabaka of Buganda and the first president of Uganda from 1962 to 1966, when he was overthrown by Milton Obote. The foreign press often referred to him as King Freddie, a name rarely used in Uganda. An ardent defender of Buganda's interests, especially its traditional autonomy, he often threatened to make the kingdom independent both before and after Uganda's independence to preserve it. These firm convictions also later led to conflicts with his erstwhile political ally Milton Obote, who would eventually overthrow him. Mutesa was crowned Kabaka on his 18th birthday in 1942, three years after the death of his father Daudi Cwa II of Buganda during British colonial rule in Uganda. In 1953, he attempted to have Buganda secede to retain the kingdom's independence from a proposed British colonial federation in East Africa. He was deposed and exiled by British colonial governor Andrew Cohen, but was allowed to return to the country two years later in the wake of a popular backlash known as the Kabaka Crisis under the terms of the 1955 Buganda Agreement. In the years preceding Uganda's independence from the United Kingdom in 1962, Mutesa became part of the monarchist Kabaka Yekka party which then formed a coalition with Milton Obote's Uganda People's Congress. The year after Uganda's independence, Mutesa was named the first President of Uganda (then a non executive position) in 1963 with Obote as Prime Minister. Mutesa's alliance with Obote collapsed in 1964 over the Ugandan lost counties referendum. It worsened in 1966, resulting in Obote overthrowing him and forcing him into exile in the United Kingdom, where he died three years later.
Ерте өмір
Мутеса 1924 жылғы 19 қарашада Макиндиедегі Альберт Раскин Кук үйінде дүниеге келді. Ол 1897-1939 жылдар аралығында тақ отырған Кабака Давиди Цва II-нің бесінші ұлы еді. Мұтесаның анасы – Нете руынан шыққан леди Ирен Друсилла Намаганда. Ол Угандадағы Кингс колледж Будода, аса беделді мектепте білім алды. Ол кәмелетке жеткенше және толық билікке ие болғанға дейін Регенттер кеңесімен басқарды.
Білім
Ол Кингс колледжінің Будо мектебінде оқығаннан кейін, білімін аяқтау үшін Англияға барып, Кембридждегі Магдалина колледжіне түсті, онда Университеттік офицерлерді даярлау корпусына қосылып, кейіннен Гренадерлер гвардиясында капитан болып қызметке бекітілді.
Билік
Мутеза II 1942 жылғы 19 қарашада, он сегізінші туған күнінде Буддода Кабака болып таж кигізілді. Ол кезде Буганда әлі де Уганда протекторатының, яғни Британ империясының құрамындағы аумақтың бір бөлігі еді. 1945-1950 жылдар аралығында Уганда губернаторы мен Кабака Мутеза үкіметтеріне қарсы кеңінен наразылықтар болды. 1950 жылдардың басында Британ үкіметі Британ Шығыс Африкасын (Уганда, Кения және Танганьика) біріктіріп федерация құру идеясын ұсынды. Африкалықтар Родезия мен Ньясаленд Федерациясында болғандай, бұл олардың Кенияның ақмекендеушілер қауымдастығының бақылауына түсуіне әкеледі деп қорқынышты. Багандалар британдықтардың билігі кезінде болған шектеулі тәуелсіздігінен айырылып қалудан қорқып, оған ерекше қарсылық көрсетті. Мұтезаның өзі бұл ұсынысқа қарсы болды, бұл британ губернаторы сэр Эндрю Коэнмен қақтығысқа алып келді және Кабака дағдарысын тудырды. 1953 жылы Буганданың Лукико (Парламенті) Уганда протекторатынан тәуелсіздік алды, ал Мұтеза Буганданың Уганда протекторатының қалған бөлігінен бөлініп, Сыртқы істер министрлігінің қарауына берілуін талап етті. Губернатор Коэннің жауабы 30 қарашада Кабаканы қызметтен шеттету және жер аудару болды, бұл багандалар арасында үлкен наразылық тудырды. Мұтезаның Клайв Бидон басқарған күштерімен күштеп кетірілуі оны багандалардың көзінде шейіт етті, олардың жасырын сепаратизмдері наразылық толқынына ұшырады. Коэн Баганданың ішінде өзінің жоспарларын қолдауға дайын және қабілетті ешкімді таба алмады. Екі жылдық үздіксіз қарсылық пен кедергілерден кейін Коэн «Кабака Фреддиді» қайта орнатуға мәжбүр болды, ол 1955 жылғы 17 қазанда келіссөздер нәтижесінде Кампалаға оралды. Бұл келісім оны конституциялық монарх етіп, Багандаға патшалық парламентіне, Лукикоға өкілдер сайлау құқығын берді. Мұтезаның Коэнге қарсы тұруы оның патшалықтағы беделін арттырды. 1962 жылы Уганда Милтон Оботе басшылығымен Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Жаңа конституция бойынша Буганда Корольдігі жаңа Уганда федерациясының жартылай тәуелсіз бөлігіне айналды. Федералды премьер-министр Оботе болды, ол Уганда Халық Конгресінің (UPC) басшысы еді, ол үстем Буганда аймақтық партиясы Кабака Йеккамен басқарушы коалицияға кірді. Уганданың генерал-губернаторы лауазымы республика мәртебесіне ие болғаннан кейін жойылды және атқарушы емес президентпен ауыстырылды. Оботе мен UPC Мұтезамен оның Уганда Президентігіне сайлауға қолдау көрсету үшін келісімге келді. Парламент отырысында 1963 жылғы 4 қазанда Мұтеза мүшелердің үштен екісінің қолдауымен құпия дауыс беру арқылы Президент болып сайланды. 1964 жылы Мұтеза мен Оботенің партиялары арасындағы коалиция Мұтезаның еркіне қарсы екі «жоғалған округтің» тағдырын шешу үшін референдум өткізуге мәжбүрлеуден кейін ыдырады. Екі округтің тұрғындары өздерінің Бугандадан Буньёроға қайтаруына басым дауыс берді. 1966 жылы Мұтезаның Оботеден алыстауы тағы бір дағдарысқа ұласты. Ол өзінің партиясы ішіндегі фракциялық жанжалдардың салдарынан қызметтен алынуы мүмкін деген қауіпке тап болды. Ол өзінің партиясының басқа төрт жетекші мүшесін тұтқындап, қамауға алды, содан кейін федералды конституцияны тоқтатты және 1966 жылғы ақпанда өзін Уганда президенті деп жариялады, Мұтезаны құлатты. Буганда аймақтық Парламенті 1966 жылғы мамыр айында Буганданың Угандаға қосылуы конституцияның тоқтатылуымен аяқталғанын жариялап, федералды үкіметтен Бугандадағы астананы босатуды сұрады. Оботе Қабака сарайына қарулы шабуыл жасап, Мұтезаны Бурунди арқылы Ұлыбританияға жер аударды. 1967 жылы жаңа конституция Уганданың барлық патшалықтарын, соның ішінде Буганданы да жойды.