Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Маори мәдениетіндегі ЛГБТ адамдар
LGBT people in Māori culture
Такатапуи (тактаапуи деп те жазылады) – ЛГБТ-ға ұқсас маори тіліндегі термин. Маори тілінде сөйлегенде, кез келген мәдениеттен шыққан ЛГБТ адамдар такатапуи деп аталады. Ағылшын тілінде такатапуи – гей, лесбиянка, бисексуал немесе трансгендер (ЛГБТ) маори адамы. Қазіргі қолданыста такатапуи, "сексуалдық, гендерлік және оған сәйкес келетін көріністердің" (гендерлік және сексуалдық сәйкестік) батыстық тұжырымына жауап ретінде пайдаланылады. Такатапуи – бұл өзіндік мәдениет сезімін және сексуалдық бағдарды білдіретін ұғым; ол маори қауымдастықтарындағы сексуалдық және гендерлік азшылықтар арасында ынтымақ құруға бағытталған қолдаушы терминге айналды. Такатапуи – жаңа термин емес, бірақ оның қолданылуы соңғы кезде күшейді. Ұзақ жылдар бойы қолданыстан шығып, 1980 жылдардан бері маори және гетеросексуал емес адамды сипаттау үшін қайта жандандырылды. Маори әлемінің ең танымал махаббат оқиғаларының бірі – Хинэмоа мен Тютанэкай туралы аңыз. Бұл оқиға бүгінгі күнге дейін халық арасында кең таралған және әндерде, фильмдерде, мәдени театрларда және билерде қайта айтылады. Хинэмоа отбасының қарсылығына қарамастан, өзінің "жүрегінің құштарлығы" – әміршінің әйелінен туған, оған теңдес емес баласы Тютанэкайды өзіне тартады. Тютанэкай мен Тикинің сексуалдық қатынаста болғанын ешкім айта алмайды, бірақ олардың қарым-қатынасы жай ғана достықтан асып түсетіні қабылданды. Бұл оқиға дәстүрлі маори өміріндегі такатапуи, батыстық қоғамдағы қазіргі гомосексуализмнің тұжырымынан мүлдем өзгеше екенін көрсетеді.
Takatāpui (also spelled takataapui) is a Māori language term that is used in a similar way to LGBT. When speaking Māori, LGBT people of any culture are referred to as takatāpui. In English, a takatāpui person is a Māori individual who is gay, lesbian, bisexual, or transgender (LGBT). In contemporary use, takatāpui is used in response to the Western construction of "sexuality, gender, and corresponding identity expressions" (gender identity and sexual identity). Takatāpui incorporates both a sense of indigenous identity and communicates sexual orientation; it has become an umbrella term to build solidarity among sexuality and gender minorities within Māori communities. Takatāpui is not a new term, but the application of it is recent. After a long period of disuse there has been a resurgence since the 1980s for a label to describe an individual who is both Māori and non heterosexual. One of the great love stories of the Māori world is the legend of Hinemoa and Tūtānekai. The story remains popular and is retold in songs, films, cultural theatre and dance. Hinemoa defies her family to claim Tūtānekai, her "heart's desire"—the love child of a chief's wife who was not her social equal. While no one can say Tūtānekai and Tiki were sexually involved, their relationship was accepted to be intimate beyond mere friendship, and the story illustrates the concept that takatāpui in traditional Māori life was not exactly the same as constructions of contemporary homosexuality in Western societies.
Қолданылуы
Такатапуи сөзінің қазіргі кездегі алғашқы қолданылуларының бірі Herewini және Sheridan (1994) қоғамдық денсаулық сақтау комиссиясына ұсынған есебінде болды, онда бұл термин маори гей еркектерін, сондай-ақ ер адамдармен жыныстық қатынас жасайтын, бірақ өзін гей деп санамайтын еркектерді де қамтыды. Терминнің тарихи қолданылуы қазіргі ЛГБТ+ идентитіктерін түсінумен толық сәйкес келмеуі мүмкін, ал гетеросексуалдық емес сексуалдық бағыттылығы және гендерлік рөлдердегі ауытқулар туралы ақпарат, біз оларды бүгін түсінгендей, колонизаторлар мен христиан миссионерлері әкелген Виктория дәуірінің моральдық қағидаларымен жойылды. Керісінше дәлелдер болғанымен, такатапуилер еуропалықтар келгенге дейін кемсітусіз өмір сүрген деген мәліметтер сақталып қалған. Кейбір қазіргі маори ЛГБТ+ өкілдері ыңғайлы болу үшін «гей» және «лесбиян» терминдерін қолданады, ал басқалары өз идентитіктерін және денелерін отарлауға қарсы тұру үшін, «маңызды ата-бабалар біліміне қол жеткізуге кедері келтіретін» такатапуи ретінде таниды. Кейбіреулері жағдайға қарай екі терминнің де қолдануы мүмкін. Такатапуи – барлық осы идентитіктерді біріктіретін жалпы термин.
One of the first contemporary uses of takatāpui was in a report to the Public Health Commission by Herewini and Sheridan (1994), which used the term to encompass Māori gay men as well as men who have sex with men but who do not identify as gay. The historical usage of the term might not correspond with contemporary understanding of LGBT identities, while information on non heterosexual sexuality and variations from gender roles as we understand them today has been substantially eradicated by Victorian morality brought by colonisers and Christian missionaries. Although circumstantial, there remains some evidence that takatāpui lived without discrimination in pre European times. Some contemporary Māori LGBT people use the terms gay and lesbian as a convenience, while others self identify as takatāpui to resist the colonisation of their identities and bodies which would "deny access to important ancestral knowledge". Some use both terms depending on the context. Takatāpui serves as an umbrella term for all these identities.