Кіріспе
Дене мүшесінің толық немесе ішінара қажуы
Атрофия – дене мүшесінің толық немесе ішінара қажуы. Атрофияның себептері: мутациялар (ағзаны құруға қажетті генді жоюы мүмкін), нашар тамақтану, қан айналымының нашарлауы, гормоналдық қолдаудың жоғалтылуы, мақсатты ағзаға жүйке талшықтарының жетіспеуі, жасушалардың тым көп апоптозы, сондай-ақ мүшені пайдаланбау немесе жаттығулардың жеткіліксіздігі, не тіндерге тән аурулар. Медициналық практикада ағзаны немесе дене бөлігін сақтап тұратын гормоналдық және жүйкелік ықпалдар трофикалық әсер деп аталады. Бұлшықет тінінің трофикалық жағдайының нашарлауы атрофия деп белгіленеді. Атрофия – жасушаның, ағзаның немесе тіннің қалыпты дамуына жеткеннен кейін оның көлемінің кішіреюі. Ал гипоплазия – ағзаның немесе тіннің қалыпты пісіп-жетілуіне жетпеген жасуша санының азаюы. Атрофия – тіндердің қайта сіңірілуі мен ыдырауының жалпы физиологиялық процесі, оған апоптоз кіреді. Егер ол аурудың немесе басқа аурулар салдарынан трофикалық қолдаудың жоғалтылуынан туындаса, онда патологиялық атрофия деп аталады, бірақ ол қалыпты дене дамуының және гомеостаздың бір бөлігі болуы мүмкін.
Қалыпты дамуы
Атрофияның қалыпты даму процесіндегі мысалдар: ерте балалық шақта тимустың кішіреюі мен инволюциясы, ал жасөспірім шақта тонзилдердің (бадамша бездердің) кішіреюі. Қартайған шақта бұл құбылыстармен қатар, тістердің түсуі, шаштың жұқаруы, терінің жұқарып, әжімдер пайда болуы, бұлшық еттердің күшінің әлсіреуі, ағзалардың салмағының төмендеуі және ой-қиялының баяулауы сияқты өзгерістер де кездеседі.
Бұлшық еттер атрофиясы
Бұлшықеттер мен сүйектердің массасы мен күшін жоғалтумен қатар, ұзақ уақыт бойы қозғалмаушылықтан, мысалы, ұзақ төсек жатудан немесе дене мүшесінің гипсте болуынан (көздің қараңғыда болуы, аяқтардың төсекте болуы сияқты) пайда болуы мүмкін. Атрофияның осы түрі, әдетте, ауыр болмаса, жаттығулар арқылы қайта қалпына келтіріледі. Бұлшықет массасының атрофиясына себеп болатын көптеген аурулар мен жағдайлар бар. Мысалы, қатерлі ісік және ЖИТС сияқты аурулар дене салмағының төмендеуімен (кахексия) сипатталатын синдромды тудырады, ол айқын бұлшықет атрофиясымен ерекшеленеді. Жүрек жеткіліксіздігі және бауыр аурулары да скелеттік бұлшықет атрофиясын тудыруы мүмкін. Қартаю процесінде скелеттік бұлшықеттердің функциясы мен массасын сақтау қабілеті біртіндеп төмендейді. Бұл жағдай саркопения деп аталады және патофизиологиясы бойынша атрофиядан өзгеше болуы мүмкін. Саркопенияның нақты себебі белгісіз, бірақ ол скелеттік бұлшықет талшықтарын жаңартуға көмектесетін спутниктік жасушалардың біртіндеп нашарлауымен және бұлшықет массасын сақтау үшін қажетті өсу факторларына сезімталдықтың төмендеуімен немесе олардың жетіспеуімен байланысты болуы мүмкін.
Дистрофиялар, миозит және моторлы нейронның аурулары
Бұлшық еттердің патологиялық атрофиясы қозғалыс жүйкелерінің ауруларымен немесе бұлшық ет тінінің өзінің ауруларымен пайда болуы мүмкін. Атрофияға алып келетін жүйке ауруларының мысалдары: Шарко-Мари-Тот ауруы, полиомиелит, амиотрофиялық бүйірлік склероз (АЛС немесе Лу Гериг ауруы) және Гийен-Барре синдромы. Атрофияға алып келетін бұлшықет ауруларының мысалдары: бұлшықет дистрофиясы, туа пайда болған миотония және миотониялық дистрофия. На+ каналының изоформалық экспрессиясының өзгеруі және бұлшықетте фибрилляция деп аталатын спонтанды белсенділік те бұлшықет атрофиясына әкелуі мүмкін. "Қозғалмайтын мүше" – бұл медициналық термин, ол негізгі жүйке зақымдалған және қозғалу мен сезіну қабілеті толық жойылған аяқ-қолды білдіреді. Бұлшық еттер атрофия салдарынан тез кеуіп, әлсірейді.
без атрофиясы
Преднизон сияқты экзогенді глюкокортикоидтерді ұзақ қолдану бүйрекүсті бездерінің атрофиясына алып келеді. Эстроген деңгейінің ұзақ мерзімге төмендеуі, мысалы, нервтік анорексия немесе менопауза кезінде, көкірек бездерінің атрофиясына себеп болуы мүмкін. Гонадотропин секрециясын төмендету үшін жеткілікті мөлшерде экзогенді жыныс гормондарының (андроген немесе эстроген) ұзақ қолданылуы ер бездерінің атрофиясына әкелуі мүмкін.
Вагинальды атрофия
Менопаузадан кейінгі әйелдерде қынап қабырғалары жұқарады (атрофиялық вагинит). Осы жасқа байланысты жағдайдың механизмі әлі толық анықталған жоқ, бірақ бұл эстроген деңгейінің төмендеуінен туындайды деген теориялар бар. Бұл атрофия, сүбездердің атрофиясымен бірдей уақытта пайда болады және атрофияның жалпы гомеостаздық (қалыпты даму) рөлімен сәйкес келеді, себебі менопаузадан кейін организмде репродуктивті жүйенің қажеті болмайды, ол жүйе тоқтатылған.
Зерттеу
Сынақтан өткізіліп жатқан бір дәрі, қозғалмайтын, төсекке жатып емделіп жатқан науқастарда байқалатын бұлшық етінің жоғалуын тоқтатуға көмектесетін секілді. Егешқұйрықтарда жүргізілген зерттеулер, бұлшық ет атрофиясына қатысты бұлшық еттегі бір белоктың активтілігін тежегенін көрсетті. Дегенмен, дәрінің жүрекке ұзақ мерзімді әсері оны адамдарда кеңінен қолдануға мүмкіндік бермейді, сондықтан басқа препараттар ізделіп жатыр.