Кіріспе

Американдық өнеркәсіптік инженер (1868–1924), «Cheaper by the Dozen» кітабының авторы және оның ұлы.

Фрэнк Бункер Гилбрет (7 шілде 1868 – 14 маусым 1924) – американдық инженер, консультант және автор, ғылыми басқарудың ерте жақтасы және уақыт пен қозғалыс зерттеуінің пионері ретінде танымал. Ол, әсіресе, «Cheaper by the Dozen» кітабының әкесі және орталық тұлғасы ретінде белгілі. Ол және оның әйелі Лилиан Моллер Гилбрет – өнеркәсіптік инженерлер және тиімділік сарапшылары, олар қозғалыс зерттеуі және адам факторы сияқты салаларда өнеркәсіптік инженерлік саласына үлес қосты.

Ерте өмір және білім

Гилбрет 1868 жылдың 7 шілдесінде Мэн штатының Фэрфилд қаласында дүниеге келді. Ол Джон Хирам Гилбрет пен Марта Банкер Гилбреттің үшінші баласы және жалғыз ұлы болды. Оның анасы мектеп мұғалімі болған. Әкесі аппараттық дүкеннің иесі және мал өсіруші болған. Гилбрет үш жарым жасқа толғанда, әкесі пневмониядан кенеттен қайтыс болды.

Ғылыми басқару

Гилбреттердің еңбегі көбінесе Фредерик Уинслоу Тейлордың еңбегімен байланысты, бірақ Гилбреттер мен Тейлор арасында маңызды философиялық айырмашылық болды. Тейлоризмнің символы – секундомер; Тейлор басты назарды процестердің уақытын қысқартуға бөлді. Ал Гилбреттердің көзқарасы процестерді тиімді ету үшін оларға қатысты қозғалыстарды азайтуға бағытталды. Олар өздерінің тәсілдерін Тейлоризмге қарағанда жұмысшылардың әл-ауқатымен көбірек байланысты деп есептеді, ал жұмысшылардың өздері Тейлоризмнің негізгі мақсаты пайда табу екенін жиі сезді. Осы айырмашылық Тейлор мен Гилбреттер арасында жеке дауға, ал Тейлордың қайтысынан кейін Гилбреттер мен Тейлордың ізбасарлары арасындағы антагонизмге әкелді. Франк қайтыс болғаннан кейін Лилиан Гилбрет дауды бейбітшілікке келтіру үшін қадамдар жасады; алайда, тарих және интеллектуалдық меншік туралы мәселелер бойынша кейбір келіспеушіліктер сақталды.

Шаршауды зерттеу

Олар қозғалыс зерттеу әдісін қолдану барысында жұмыс тиімділігін арттырудың кілті – қажетсіз қозғалыстарды азайту екенін анықтады. Кейбір қозғалыстар ғана қажетсіз болмаған, сонымен қатар олар қызметкерлердің шаршауына себеп болатын. Олардың шаршауды азайтуға бағытталған жұмыстарына қозғалыстарды азайту, құралдарды қайта жобалау, детальдарды орналастыру, жұмыс үстелі мен орындықтардың биіктігін реттеу кірді, осы арқылы олар жұмыс орындары үшін стандарттарды әзірлеуді бастады. Гилбретстердің еңбегі – қазіргі заманғы эргономиканың негізін қалаушы болды.

Мұра

Франк пен Лилиан Гилбрет жиі үлкен отбасын (және Франктың өзін) эксперименттерде сынақ нысаны ретінде пайдаланды. Олардың отбасылық оқиғалары ұлы Франк-младший мен қызы Эрнестин (Эрнестин Гилбрет Кэри) жазған 1948 жылғы "Cheaper by the Dozen" кітабында ең жақсы сипатталған. Кітап фильм түсірілуіне және сол аттас екінші мен үшінші, байланысы жоқ фильмдерге әсер етті. Біріншісі, 1950 жылы, Клифтон Уэбб пен Мирна Лойдың қатысуымен түсірілді. Бұл фильм кітаптан ешқандай ұқсастық та таппайсыз, тек он екі баласы бар отбасы және әйелдің бойжеткен аты Гилбрет екендігінде ғана ортақ нәрсе бар. Үшіншісі, 2022 жылы, кітаппен ешқандай қатысы жоқ және Габриэль Юнион мен Зак Брафф басты рөлдерде ойнады. 1952 жылы "Belles on Their Toes" атты жалғасы Франк 1924 жылы қайтыс болғаннан кейін Гилбрет отбасының басынан өткен оқиғаларды баяндады. Оның ата-анасы туралы кейінірек жазылған өмірбаяны, "Time Out For Happiness" деп аталып, 1962 жылы Фрэнк Бункер Гилбрет, кіші, жеке жазды. Индустриялық және жүйелік инженерлер институтының (IISE) өмірлік жетістіктері үшін берілетін сыйлығы Франк пен Лилиан Гилбреттың құрметіне аталған. Оның "Мен қиын жұмысқа әрқашан жалтақ адамды таңдаймын, себебі жалтақ адам оны оңай атқару жолын табады" деген қағидасы бүгінге дейін жиі қолданылады, бірақ оны бастамаған Билл Гейтс, тек қайталағандықтан, оған дұрыс емес жатқызылады.

Таңдалған жарияланымдар

Франк пен Лилиан Гилбреттер бірлесіп еңбек етті, бірақ Лилиан докторлық дәрежесін алғаннан кейін ғана оның есімі кітаптың мұқабасына жазылды.