Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перу департаменттері
Departments of Peru
Апуримак (apuˈɾimak) – Перудің оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан департамент және аймақ. Шығысынан Куско аймағы, батысынан Аякучо аймағы, ал оңтүстігінен Арекипа және Аякучо аймақтарымен шектеседі. Аймақтың атауы кечуа тілінен шыққан және аймақтың көптеген тауларының (Андия дініндегі құдайлардың) бір-бірімен сөйлесіп тұрғандай көрінуіне байланысты "құдайлар сөйлейтін жер" деген мағынаны білдіреді.
Apurímac (apuˈɾimak) is a department and region in southern central Peru. It is bordered on the east by the Cusco Region, on the west by the Ayacucho Region, and on the south by the Arequipa and Ayacucho regions. The region's name originates from the Quechua language and means "where the gods speak" in reference to the many mountains of the region (gods in the Andean religion) that seem to be talking to each other.
Тілдер
2007 жылғы Перу халық санағы бойынша, тұрғындардың көпшілігі алғаш рет кечуа (70,58%) тілін, одан кейін испан (29,01%) тілін үйренген. Апуримак аймағында сөйленетін кечуа түрлері – Куско кечуасы және Чанка кечуасы. Төмендегі кесте Апуримак аймағының провинциялары бойынша алғашқы үйренген тілге қатысты мәліметтерді көрсетеді:
According to the 2007 Peru Census, the first language learned by most of the residents was Quechua (70.58%) followed by Spanish (29.01%). The Quechua varieties spoken in Apurímac are Cusco Quechua and Chanka Quechua. The following table shows the results concerning the language learnt first in the Apurímac Region by province:
Province Quechua Aymara Asháninka Another native language Spanish Foreign language Deaf or mute TotalAbancay43,425189153246,510 4115290,364Andahuaylas98,774249252235,043 12190134,315 Antabamba8,77132392,532 62011,373Aymaraes19,75442437,953 14427,801Cotabambas38,09170794,034 22842,241Chincheros38,56367869,154 116047,959 Grau18,958522124,239 65523,324Total266,3367016493109,465 69649377,377 %70.580.190.020.0229.010.020.17100.00
Ұлты
2017 жылы халықтың 80% -дан астамы өзін кечуа деп жатқызады. +Апуримак облысының этникалық құрамы Этнистік топ Пайыздық үлесі СаныКечуа85,7%277 624Метис9,9%32 152Басқалары2,8%9 069Ақ перуандықтар1%3 127Аймара0,3%997Афро перуандықтар0,3%820
Over 80% of the population identifies as Quechua as of 2017. +Ethnicity in Apurímac Ethnicity PercentageNumberQuechua85.7%277,624Mestizo9.9%32,152Other2.8%9,069White Peruvian1%3,127Aymara0.3%997Afro Peruvian0.3%820
Дін
Халықтың көп бөлігі, шамамен 80%-ы католик дінін ұстанады. Апуримак облысындағы дін таралғандығы: Дін Пайызы Сан Католицизм 77,9% 256 430 Евангелисттік 17,7% 58 404 Басқа діндер 2,4% 7 798 Діні жоқтар 2% 6 525
Most of the population is Catholic at nearly 80%. +Religion in Apurímac Religion PercentageNumberCatholicism77.9%256,430Evangelical17.7%58,404Other2.4%7,798Irreligious2%6,525
Сауаттылық
Халықтың 80,8% (324 938) сауатты және 19,2% (77 347) сауатсыз.
80.8% (324,938) of the population is literate and 19.2% (77,347) of the population is illiterate.
Тарих
Бұл аймақтың пайда болуы туралы көп мәлімет жоқ. Дегенмен, жылнамашылар алғашқы қоныстанушылардың кешуа және аймара тайпаларынан шыққан бірнеше аймақтың тайпаларынан құралғанын жазады. Чанка тайпасы, бастапқыда Чоклокоча және Уанкавеликадан келген, Андауайлас аймағына қоныстанды. Бұл тайпалар тобы ежелгі Перудің көтерілісшіл және батыл жауынгерлері ретінде тарихқа енген. Жылнамаларда чанкалардың Куско императорлық қаласын басып алуға жылдар бойы дайындалғаны айтылады. Бірақ Инка Пачакутектың зор беделі мен стратегиясының арқасында Инка империясы құламай қалды. Жаулаушылар Колонияның алғашқы саяси ұйымын құрған кезде, қазіргі аймақтың дені Хуаманга билігінің қарауында болды; алайда, қалалар мен кенттердің негізі туралы ешқандай естелік қалмаған. Республиканың алғашқы кезеңінде Абанкай Кускоға қарасты. 1873 жылдың 28 сәуірінде ғана Апуримак облысын құру туралы заң қабылданды, ол Андауайлас (Аякучо), Антабамба, Аймара және Котабамба (Куско) облыстарына негізделген, ал Абанкай оның астанасы деп белгіленді.
Little is known about the region's origins. However, chroniclers note that the first settlers were formed by tribes of several regions originating among the Quechua and Aymaras. The Chancas, originally from Choclococha and Huancavelica, settled in the region of Andahuaylas. This group of tribes is historically known as rebellious and fearless warriors of ancient Peru. Chronicles relate that the Chancas prepared themselves for years to conquer the imperial city of Cusco. Only due to the great figure and strategy of Inca Pachacutec, the Inca Empire did not yield. By the time the conquerors established the first political organization of the Colony, almost the whole extension of the current region was under the jurisdiction of the authorities of Huamanga; nevertheless, there is no recollection on the foundation of cities and towns. At the beginning of the Republic, Abancay belonged to Cusco. It was not until April 28, 1873, that a law was given to create the department of Apurímac, based on the provinces of Andahuaylas (Ayacucho), Antabamba, Aymaraes and Cotabambas (Cusco), and naming Abancay as its capital.
Көрікті жерлер
Абанкай – астана және ең маңызды экономикалық және саяси орталық. Аймақта теңіз деңгейінен 2980 метр биіктікте орналасқан, өте суық қала – Андауайлас та бар, ол аймақтың ауыл шаруашылығы орталығы болып табылады. Оның басты шіркеуі – колониялық стильдегі сәулет өнерінде салынған Сан-Педро соборы. Армас алаңында бір тастан жасалған фонтан көзге түседі. Абанкайға жақын, Кускоға қарай жолда атақты Сайвит тасы орналасқан. Андауайластан алыс орналасқан Талавера де ла Рейна да келушілердің сүйікті орны. Оның басты алаңы немесе Плаза де Армас таңғажайып, ол таспен салынған және әдемі сағаты бар мұнарасы бар. Жақын жерде Хуалалаче аралындағы жылы сулы моншаларды аралауға болады. Аймара провинциясының астанасы Халхуанка 2800 метр биіктікте орналасқан. Колониялық дәуірде салынған әдемі шіркеулер, құйма жұмыстары мен алтын жалаты бар, олар Апуримак сәулеті туралы толық мәліметтерді Перу жазушысы және сәулетшісі Армандо Артеаганың еңбектерінде табуға болады. Антабамбада өте дәл орындалған трепанациялар, сондай-ақ таңғажайып дәрілерден басқа, саз мүсіндері, қару-жарақ, тұрмыстық заттар мен аң аулау құралдары табылған. Андауайлас пен Абанкай арасындағы жолда, теңіз деңгейінен 3000 метр биіктікте орналасқан Пакуча көлі Перудегі ең үлкен және ең әдемі көлдердің бірі саналады. Бұл жер демалуға және табиғаттан ләззат алуға қолайлы, сонымен қатар балық аулауға және үйрек аулауға рұқсат етіледі.
Abancay is the capital and most important economic and political center. Also in the region is Andahuaylas, a rather cold city, located at 2980 meters above sea level (9,800 ft) and the region's agricultural centre. Its main church is the Cathedral de San Pedro, built in Colonial style architecture. A one piece stone fountain stands out in the Plaza de Armas. Close to Abancay in the way to Cusco is the famed Saywite Stone. Another notable place favored by visitors is Talavera de la Reyna, located from Andahuaylas. The main square or Plaza de Armas is remarkable, built in stone with an impressive tower with a clock. Nearby, the thermal baths of Hualalache may be visited. Chalhuanca, the capital of the province of Aymaraes, located at 2,800 m (2,100 ft), preserves beautiful churches built during Colonial times, containing fine wood carvings and gold leaf. A detailed account of Apurímac 's architecture can be found in the works of Peruvian Writer and architect Armando Arteaga. In Antabamba, trepanations so accurately performed that astonishing medicines have been found there, in addition to mud sculptures, weapons, domestic utensils, and hunting implements. Considered one of the largest and most beautiful lakes of Peru, Paqucha Lake is located at 3,000 m (9,800 ft) in the route between Andahuaylas and Abancay. Known as an ideal place to rest and enjoy nature, fishing and duck hunting are permitted.
Типтік тағамдар мен сусындар
Апуримак облысының дәстүрлі тағамы – ватия. Көне заманнан келе жатқан бұл тағам дайындалуы үшін тастармен қоршалған от жағылады, ал оның ортасына картоп пісіп дайын болғанша қойылады. Көне қоныс аударушылар оны егін егу және жинау кезінде дайындаған. Апуримак облысында кеңінен танымал тағам – картоп пен жұмыртқа, сонымен қатар учуллаква соусымен беріледі, ол чили, ірімшік және Перуде вакатай деп аталатын, тағамдық мақсатта қолданылатын тагетес минута шөбінен жасалады, ал «вакатай» сөзі кешуа тілінен алынған. Нан түрлерінің ішінде рехилья, тарапако, пальто және роска кездеседі.
A typical Apurímac Region dish is the wathiya. Traceable to ancient times, this is prepared by building a fire surrounded by stones, on the center of which potatoes are placed until done. The ancient settlers used to prepare it during sowing and harvesting. A dish that is also well known in Apurímac is potatoes and eggs with uchullaqwa, a sauce made with chili, cottage cheese and Tagetes minuta, a culinary herb known in Peru as wakatay, a word that derives from the Quechua language. Among the variety of breads, we find rejillas, tarapacos, paltos and roscas.
Мерекелік шаралар
1 қаңтардан 6 қаңтарға дейін Андауайласта Жаңа жыл тойланады. Осы кезеңде қара түсті киім киген бишілердің (Баха де Негрос) мерекесі өткізіледі. Әртүрлі көңіл көтеру шаралары, әсіресе діни фольклор ұсынылады. Ақпан айы карнавалдармен аталады. Бүкіл қала "Ла Юнса" мерекесіне қатысу үшін көшелерге толады. Бұл Апуримак өңірінің фольклорын көрсетуге мүмкіндік беретін жалғыз шара, түрлі киімдердегі топтар барлық аудандарда би билейді. Андауайласта ерлер мен әйелдер күні-түні топтасып билейді. Грау қаласында бұқа күресі ұйымдастырылады, ал оған бір күн бұрын бұқаларға зиян келтірмеу үшін зұлым рухтарды қуу мақсатында "торрил велакуй" (бұқалар кеші) өтеді. Аймарада бірнеше ауданның қатысуымен шүберек тастау жарысы ұйымдастырылады, бұл екі адамның арасындағы жекпе-жек сияқты, көбінесе бірнеше қатысушылар жарақаттанады. 13 мамыр. Фатима шешенінің мерекесі. Музыка мен би өнерінің, әсіресе фольклордың көркемдік көрсетілісі. Көптеген музыкалық ұжымдар өнерлерін көрсету үшін Грау қаласына келеді. 24 маусым. Пачаконас (Антабамба) ауыл шаруашылығы өнімдері мен мал жәрмеңкесі, онда аймақтың ең жақсы өнімдері қойылды. "Каргуйок" аталған үй иесі қонақтарды күтуге жауапты. 28 шілде. Андауайласта "Явар фиестасы" ("қан фестивалі"). Бұл бұқаның арқасына кондор байланған арнайы бұқа күресі. Кондор бұқаның арқасынан босануға тырысқанда, оны жарақаттайды. Бұқа кондор немесе ауыл тұрғындары тарапынан өлтіріледі. Фиестадан кейін кондор босатылады. Сонымен қатар, әтеш күресі және Пакуча көлінде троут балық аулау үшін дәстүрлі саяхат ұйымдастырылады. 15 тамыз. Асансьон шешенінің мерекесі. Грау тұрғындары шерулерге және дұғаларға қатысу үшін көшелерге жиналады. Сонымен қатар, малға белгі салу ("тинка") рәсімі өткізіледі. Котабамбада мереке "Явар фиестасымен" аталады. 8 қыркүйек. Кочаркас шешенінің мерекесі. Бұл Мариандық бейне "Мачача Кочаркас" деп те белгілі және Апуримак пен Перудың барлық аймақтарында XVI ғасырдан бері ең қадірленетін бейнелердің бірі. 24 қыркүйек. Мерседес шешенінің мерекесі. Антабамбаның барлық тұрғындары билеуге, ішімдік ішуге, тамақтандыруға, бұқа күресіне және ат жарысына шақырылады. 7 қазан. Розарио шешенінің мерекесі. Абанкайдағы барлық адамдар қатысады. Шерулер мен сауық-сауық шаралары ұйымдастырылады. "Алфердо" немесе үй иесі мереке шығындарын жабады. 3 қараша. Абанкай қаласының жылдығы. Көптеген спорттық, фольклорлық және қоғамдық шаралар өткізіледі. Сондай-ақ, әтеш күресі мен бұқа күресі де ұйымдастырылады. 8 желтоқсан. Консепсьон шешенінің мерекесі. Котабамбада мерекеге дейін және кейін үш-төрт күн бойы басты алаңда би биленеді. 25 желтоқсан. Рождество кеші мен Рождество күні Котабамба тұрғындары түрлі киімдердегі бишілермен бірге көшеде билейді. Көптеген адамдар әндер мен дұғалармен қасиетті сәбиді құттықтайды. Сонымен қатар, шерулер, сауық-сауық шаралары және дәстүрлі тағамдардан дастархан ұйымдастырылады.
January 1 through 6 feature New Year's celebrations in Andahuaylas. During this period the Baja de Negros (dancers disguised as black men) is celebrated. There is entertainment of all sorts, especially religious folklore. February is celebrated with Carnivals. The whole town fills the streets to participate in La Yunsa. It is the only opportunity in which Apurímac shows all its folklore, with disguised groups dancing through all quarters. In Andahuaylas, women and men dance in groups day and night. In Grau, bullfights are organized, and the day before, the torril velacuy or velada de toros takes place to drive away evil spirits and avoid any harm to the toreros. In Aymaraes, a sling tournament between several districts takes place, a kind of duel, at times typically leaving several participants wounded. May 13. Fiesta de la Virgen de Fátima. A great demonstration of folklore, specially music and dance. Numerous musical groups arrive to Grau to show their arts. June 24. Farm Products and Livestock Fair in Pachaconas (Antabamba), where the best products of the region are exhibited. A majordomo, called Carguyoc, is in charge of entertaining the guests. July 28. Yawar Fiesta ("blood festival") in Andahuaylas. A special bullfight in which a condor is tied to the back of the bull. In its efforts to release itself from the back of the bull, the condor wounds the bull. The bull is then killed by the condor, or by the villagers. The condor is released after the fiesta. Also, there are cockfights and the traditional ride to the lake Paqucha, for good trout fishing. August 15. Fiesta de la Virgen de la Asunción. The people of Grau crowd the streets to take part in processions and prayers. Simultaneously, the tinka or branding of the cattle takes place. In Cotabambas, the festivity is celebrated with the Yawar Fiesta. September 8. Fiesta de Nuestra Señora de Cocharcas. This Marian advocation is also known as Machacha Cocharcas and is one of the most adored in Apurimac and throughout Peru since the sixteenth century. September 24. Fiesta de Nuestra Señora de las Mercedes. The whole town of Antabamba is invited to dance, drink, eat or to the bullfights and horse racing. October 7. Fiesta de la Virgen del Rosario. Everyone in Abancay takes part. There are processions and fireworks. The alferado or majordomo is responsible for the expenses of the feast. November 3. The anniversary of the city of Abancay. Celebrated with several sports, folklore and social activities. Also, cockfights and bullfights. December 8. Fiesta de la Virgen de la Concepción. In Cotabambas, dancing is featured in the main square during three or four nights, before and after the celebrations. December 25. During Christmas Eve and Christmas, the people of Cotabambas go out to dance in the streets together with disguised dancers. Large crowds salute the Holy Child in adoration with songs and prayers. There are also processions, fireworks and banquets with typical food.