Кіріспе

Назгульдер (Қара тілде "сақина" және "көкбай, рух") – Қара аттылар, сондай-ақ Сақина рухтары, Қара аттылар, Тоғыз аттылар немесе жай ғана Тоғыз деп аталатын, Ж.Р.Р. Толкиннің Ортажердегі ойдан шығарылған кейіпкерлер. Олар Сауронның күшіне бағынған тоғыз адам еді. Олар Күш сақиналарын киіп, өлмейтін болды, бірақ олар көзге көрінбейтін көкбайларға айналды, Бір Сақинаның күшіне бағынған және Сауронның толық бақылауындағы қызметшілер. "Сақиналардың Иесі" оларды Сауронның "ең қорқынышты қызметшілері" деп атайды. Олардың басшысы Ангмардың қара патшасы немесе Назгульдердің Иесі деп танылады, ол бір кезде Эриадордың солтүстігіндегі Ангмардың патшасы болған. Үшінші дәуірдің соңында олардың басты бекінісі Сауронның патшалығы Мордордың кіреберісіндегі Минас Моргул қаласы болды. Олар толығымен қара киім киеді. Алғашқы шабуылдарында олар қара жылқыларға мініп жүрді, кейін ұшатын құбыжықтарға отырды, Толкин оларды "птеродактильді" деп сипаттады. Олардың басты қаруы – қорқыныш, бірақ Сақинаны ұстаушы Фродо Бэггинсті қуғанда, олардың басшысы Моргул пышағын қолданды, ол құрбанын көкбайға айналдырады, және олар қарапайым қылыштарды алып жүреді. Соңғы шайқаста Назгульдердің Иесі Эовинге найзамен шабуыл жасайды. Хобит Мерри Брендибак оны ежелгі сиқырлы нуменорлық қылышпен жаралайды, бұл Эовинге оны қылышымен өлтіруге мүмкіндік береді. Зерттеушілер Назгульдер оқиғаның қарапайым деңгейінде қауіпті қарсыластар, романтикалық деңгейде батырлардың жауы және мифтік деңгейде қызмет ететінін жазды. Назгульдер Толкиннің көптеген туындыларында, соның ішінде анимациялық және ойыншық фильмдерде, компьютерлік ойындарда кездеседі.

Екінші дәуір

Қалған сегіз Сақиналық Жұлдыз Мораннон шайқасында Батыс армиясына шабуыл жасады. Фродо Қаза тауында Сақинаны өзіне талап еткенде, Саурон енді өзінің қауіп-қатерін толық түсініп, қалған сегіз Назгулға оны тоқтату үшін ұшып кетуге бұйрық берді. Бірақ олар кешігіп келді: Голлум Сақинаны тартып алып, Қазаның жарықтарына құлап, Сақинаны жойды. Осымен Сауронның күші жойылды және оның Сақина арқылы жаратқан барлығы – Назгулдар да бірге жойылды.

Даму

Толкин "Жыңғырлардың иесі" романын жаза бастағанда "Қара салт аттылар" туралы ешқандай ойы болмады. "Үш компания" атты алғашқы тараудағы қара киім киген салт атты, Фродоның сақинасы да "Хоббит" және "Жыңғырлардың иесі" романының алғашқы нұсқаларында Сауронмен байланысы жоқ, көрінбейтін ететін ғана сиқырлы сақина болды. Дегенмен, Толкин сол кезде Сақинаның нағыз мәнісін және оны Некромант жасаған деген ойды ойластыра бастады, сондай-ақ Сақина өзін немесе оны тағушыны өзіне қайта тартатынын түсінді. Фродо емес, Бинго деп аталған хоббит, сол тарауда кейінірек Эльф Гилдормен Атшылар туралы сөйлескенде, Қара Атшылар Саябақтарға айналды. Келесі үш жыл ішінде Толкин Назгул, Бірыңғай Сақина, Саурон және басқа да Күш Сақиналары арасындағы байланысты біртіндеп дамытты. Барлық бөлшектер 1941 жылдың күзінде, жүздеген беттер жазылғаннан кейін, Толкин "Галадриелдің айнасы" деген шығарманы жазғанда толыққанды бірікті.

Әдеби стильдер

Шиппи Назгулдар оқиғаның әр түрлі стильдік деңгейлерінде немесе режимдерінде әрекет ететінін жазады (Нортроп Фрай өзінің "Сын анатомиясы" кітабында санаттағандай). Бір деңгейде, олар жай ғана оқиға элементтері, қауіпті қарсыластар болып табылады. Бірақ, Шиппи атап көрсетеді, деңгей романтикалықтан – қара аттылармен батырлардың күресінен мифтік деңгейге көтеріледі, мысалы Минас Тиритке жасалған шабуыл. Назгулдың басшысы Ұлы қақпаға шабуылды жетектейді; ол «құрып жою сияларымен» жазылған Grond атты құлатқыш мүре және «жүрек пен тасты да жарып жіберуге қабілетті күшті сөздермен» қақпаны бұзады.

Этимологиялық мағыналары

Толкин – филолог болған. Джейсон Фишер "барлық әңгімелер сөзбен басталады" деп жазған Эдмунд Уилсонның "Жүзіктер Иесін" "қадірін түсіретін" "филологиялық қызығушылық" деп атап, оған "оның ең үлкен күштіліктерінің бірі" деп жауап береді. "Назгул" сөзінің қара тілдегі түбірі – "назг", сақина, және "гул", көлеңке. Фишердің айтуынша, бұл Толкиннің беймәлім түрде гаэль тіліндегі nasc, сақинаға байланысты болуы мүмкін. Гул Толкин ойлап тапқан синдарин тілінде "сияқыр" деген мағынаны білдіреді. Фишердің айтуынша, бұл ағылшын тілінде "ghoul" дегенге ұқсас, ол араб тіліндегі غُول ḡūl, мәйітпен қоректенетін жыннан шыққан. Синдарин сөзі ñgol, дана, даналық және Фейнордың эльфтері Нолдормен байланысты, олар Фишердің сөздері бойынша Сильмарилдерге деген құштарлықпен "бұрмаланып, қиыстырылған". Фродоның көрінбей қалуға және көлеңке әлеміне "көшіп кетуі" қаупі бар, өйткені Сақина тасушылар "басқа бір шындық режимінде" өмір сүреді. Ол сондай-ақ, Мерридің қылышының, оның "Басқарған Патшаның өлмеген денесін" кесуге ерекше күші бар екендігін және әсіресе "көрінбейтін жіптерін оның еркіне байлап тұрған" сиқырды жеңу үшін қолданылатынын жазады.

Қара дем

Назгулдар жауларына үрей мен үмітсіздік сезімін ұялатты, тіпті өз жақтастарына да қиындық туғызды. Қара тыныстың Пеленнор шайқасында көптеген адамдарға әсер еткені айтылады. Доктор Дженифер Уркуарт «Маллорн» журналында жазған мақаласында оның қалыпты барысын «сананың прогрессивті жоғалуы және гипотермия, соңынан өлімге алып келуі» деп сипаттайды. Ол Қара тыныстың, Назгулға «тымысылы жақындықтан» ұққандарға таралатын, «рухани дерт» сияқты көрінетінін, оған «қорқыныш, шатасу, сана деңгейінің төмендеуі, гипотермия, әлсіздік және өлім» қосылатынын айтады. Майкл мен Виктория Водзак хоббит Мерри Брэндибакқа Қара тыныстың қалай әсер етуі мүмкін екенін талқылайды, себебі Сиқырлы патша оны байқамаған, ал Толкин Назгулдың оған немесе Эовинге дем салғанын ешқайда жазбаған. Керісінше, Эовин «душпанының көзінен шыққан қорқынышқа қарсы қалқанын көтерді», ал Водзактар Назгулдың көзін «басып алу үшін» қолданғанын атап көрсетеді. Олардың пікірінше, бұл сәйкессіздік Қара тынысты оның «пневмасымен», яғни зұлым рухымен теңестіру арқылы шешіледі, және осы рухтың айналасындағы барлық зиянды тудыратыны болжайды. Гарт бұл аттардың «оны Толкиннің алып жәндіктерінің, Қара тыныстың, Бароу-даундағы тұманның және Өлілер жолының үрейінің алғашқы қараңғылығында бекітетінін» айтады. Ол сондай-ақ, бұл үрейлі тұманның түпкілікті себебі Толкиннің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесінен – «түтін жабындарынан, газ шабуылдарынан және Соммадағы «жануарлардың үрейінен» туындауы мүмкін» екенін қосады. 1961 жылы жазылған «Арвеннің зергері» атты Толкинге арналған әңгімесінде фантастика және ғылыми-фантастика жазушысы Марион Циммер Брэдли «Аудармашының жазбаларын» ұсынады, онда ол өзінің әңгімесінің аясында Назгулдердің қандай да бір құрылымды радиоактивтілікке ұшырап, құлдыққа түскенін, бұл олардың «протоплазма жасушаларының өзін өзгерткенін» мәлімдейді.

Ойындар

Назгульдер Middle earth: Shadow of Mordor және оның жалғасы Middle earth: Shadow of War видео ойындарында кездеседі. Соңғысында Исильдурдың Назгулдің бірі болғаны ашылады, бірақ ол ойынның басты кейіпкері Талионмен өлтіріледі. Талион өмірін ұзарту үшін Исильдурдың сақинасын алып, ақырында "Патшаның оралуында" Назгулдердің жойылғанға дейін Исильдурдың орнына келеді. "Шыңдардың Иесі: Орта жер үшін шайқас II" ойынына шығарылған "Сиқырлы патшаның көтерілуі" кеңейтуінде Electronic Arts Назгулдердің біріне Morgomir деген есім берді.

Ықпал

Фэнтези романы жазушысы Джордж Р. Р. Мартиннің 1983 жылы жарық көрген "Армагеддон" романы "Назгуль" деп аталатын топты басқарған және сол топтың тараған күнінің 10 жылдығында діни ғұрыппен өлтірілген рок промоутерінің оқиғасын баяндайды. Готик-рок тобы Trivalia өздерінің бірнеше альбомын Black Rider жеке таспа компаниясы арқылы шығарды, сондай-ақ "Жүзіктер билеушісі" романынан шабыттанған Black Rider атты фанзин шығарып тұрды.