Кіріспе

Уолт Уитман Ростоу (Walt Whitman Rostow; 7 қазан 1916 – 13 ақпан 2003) – американдық экономист, саяси теоретик және үкіметтік қызметкер. 1966 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ президенті Линдон Джонсонның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі болды. Ростов Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стратегиялық қызметтер кеңсесінде жұмыс істеді, кейіннен президенттікке кандидат және содан кейін президент Джон Ф. Кеннедидің сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі және сөз жазушысы болды; ол Кеннедидің әйгілі "Жаңа шекара" сөзін жазуға үлкен үлес қосты деп есептеледі. 1960 жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядағы АҚШ сыртқы саясатын қалыптастырудағы рөлімен танымал болған ол, коммунизмге қарсы тұрушы, капитализм мен еркін кәсіпкерліктің тиімділігіне сенген және Вьетнам соғысына АҚШ-тың қатысуын қатты қолдаған адам болды. Ростов "Экономикалық өсудің кезеңдері: Коммунистік емес манифест" (1960) атты кітабымен әйгілі. Ростовтың теориялары Кеннеди және Джонсон әкімшіліктеріндегі көптеген шенеуніктер тарапынан Азия, Африка және Латын Америкасында коммунизмнің күшейіп бара жатқан ықпалына қарсы тұрудың мүмкін жолы ретінде қабылдалды. Оның ағасы Евгений Ростов та бірқатар жоғары үкіметтік сыртқы саясат лауазымдарын атқарды.

Ерте өмір

Ростов Манхэттен қаласында, Нью-Йорк қаласында, орыс еврей иммигрант отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Лилиан (Хелман) және Виктор Ростов, белсенді социалистер болды және ақын Уолт Уитменнің құрметіне оны Уолт деп атады. Ростовтың әкесі, Виктор Ростовский, 1886 жылы Одессаның жанындағы Орехов қаласында туған. Ол жасөспірім кезінде Ресейдің социалистік қозғалысына қатысып, ата-анасының үйінің жертөлесінде император Николай II-ні құлатуға шақыратын солшыл газет шығарды. 1904 жылы, 18 жасында Виктор Ростовский Одессадан Глазгоға, содан кейін Нью-Йоркке бару үшін кемеге отырды. АҚШ-қа келгеннен кейін Ростовский өз тегін Ростов деп "американдықтандырды". 1912 жылдың 22 қазанында ол колледжге түсуді армандаған орыс еврей иммигранттарының зиялы дарынды қызы Лилиан Хелманға үйленді. Бірақ оның отбасы жоғары білім беруге өте кедей болғандықтан, ол өз ұлдарын өзі қалаған жоғары білім алуға ынталандырды. Ростовскийлер сияқты, Хельмандар да ашкеназдық еврейлер (идиш тілінде сөйлейтін яһудилер) болды. Ростоулар өздері қабылдаған еліне терең сезіммен қараған және үш ұлын ең ұлы американдықтар деп есептеген үш адамның құрметіне атаған, атап айтқанда, Юджин В. Дебс, Уолт Уитмен және Ральф Уолдо Эмерсон. Көптеген басқа ашкеназдық еврей иммигранттарынан айырмашылығы, Виктор Ростов балаларымен еврейше емес, ағылшын тілінде сөйлесті, өйткені бұл олардың өмірдегі мүмкіндіктерін арттырады деп ойлады. Ростовтың ағасы Юджин, Америка Социалистік партиясының жетекшісі Юджин В. Дебс есімімен аталған, заң ғылымының маманы болды, ал ағасы Ральф – дүкеннің менеджері. Американдық журналист Стэнли Карноу Ростовты өте зиялы, "керемет" академиялық жетістіктері бар, 15 жасында орта мектепті бітірген адам деп сипаттады. Ростов балалық шағын көбінесе бақытты деп еске алды, жалғыз қараңғы тұсы – кейде сыныптастары оны және оның бауырларын "ласы еврейлер" деп атаған. Ростовтың ата-анасы Ресейдегі оқиғаларды жақыннан қадағалап, Ростов кейінірек өміріндегі маңызды сәттердің бірін еске алды: жасөспірім кезінде ата-анасы бірнеше еврей социалистерін және Ресейдің Кеңес Федеративтік Социалистік Республикасы үшін сатып алу агенті ретінде жұмыс істейтін адамды кешкі асқа шақырған. Ас ішкеннен кейін Ростов әкесі айтқан сөздерді еске алды: "Бұл коммунистер патшалық полицияны басып алып, оны одан да нашар қылды. Патшалық полиция саяси оппозицияны қуғынға түсірді, бірақ олардың отбасыларына тиіспеді. Бұл адамдар отбасыларға да тиесілі. Жақсылық болмайды". Ростов 15 жасында Йель университетіне толық стипендиямен түсіп, 19 жасында бітірді. Содан кейін ол Оксфордтағы Баллиол колледжінде оқу үшін Родс стипендиясын жеңіп алды, онда ол B.Litt. дәрежесін аяқтады. Оксфордта Ростов болашақ британдық саясаткерлер Эдвард Хит және Рой Дженкинспен дос болды, әсіресе соңғысына жақын болды. 1936 жылы, Эдуард VIII тақтан бас тарған кезде, ол NBC радио желісі үшін оқиғалар туралы хабарлаған тележурналист Алистер Кукке көмектесті. Йель университетіне оралғаннан кейін, 1940 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, ол Колумбия университетінде экономикадан сабақ бере бастады. 1955 жылдың маусым айында Ростов "Квантиконың осалдықтары жөніндегі комиссиясы" деп аталған қатал суық соғысқа қарсы топқа жетекшілік етті, ол Кеңес Одағын ядролық қысымға салуды ұсынған баяндама жариялады. Сарапшыларды Нельсон Рокфеллер шақырғанмен, олардың ұсынысы Эйзенхауэр әкімшілігінің саясатына қайшы келді. 1954 жылы Ростов президент Дуайт Эйзенхауэрге экономикалық және сыртқы саясат мәселелері бойынша кеңес берді, ал 1958 жылы ол оның сөздерін жазушысы болды. 1954 жылдың мамыр айында Ростов Диен-Бьен-Фу шайқасында француз одағының жеңілісін естігенде қатты шошыды, француз басшыларының "Вьетнамды коммунистерге қарсы тиімді түрде біріктіретін" саяси келісімді жасауға сәтсіздік танытқанына ренжіді. Ростов коммунистік Вьетминнің Франциядан тәуелсіздік үшін күрескендері Вьетнам халқының толыққанды өкілі емес, шағын, радикалдық террористік топ деп санайды, олардың көпшілігі 1950 жылы құрылған француздық, бірақ номиналды тәуелсіз Вьетнам мемлекетін қолдады. Сонымен қатар, ол Эйзенхауэрге "америкалық бөлімшелерді ұрысқа тартудан бас тартқанына" наразылық білдірді, өйткені "Аққу операциясы" деп аталған жоспар әзірленді, ол Бірінші Индоқытай соғысына тактикалық ядролық қарумен араласуды көздеді. Эйзенхауэр "Аққу операциясын" британдықтардың қатысуына байланысты жасады, ал британдықтар күтілгендей араласудан бас тартқаннан кейін, ол "Аққу операциясын" іске асырмау үшін сылтау ретінде пайдаланды. 1954 жылдың тамыз айында Ростов және ЦРУ-мен байланысы бар MIT экономика профессоры Макс Ф. Милликан Эйзенхауэрді Азияда және басқа жерлерде "американдық стильдегі" экономикалық өсуді тарату саясатының бөлігі ретінде АҚШ-тың сыртқы көмегін күрт арттыруға көндірді, оған әскери қолдау көрсетілді. "Суық соғыс" көрген алғашқы буынның көптеген өкілдерінен айырмашылығы, Ростов "Суық соғысты" жаһандық күрес ретінде қарастырды, онда үшінші әлем ең маңызды майдан болды. Ростов Джордж Ф. Кеннан және Дин Ачесон сияқты адамдарды расистер деп айыптады, өйткені олар Еуропаны Азиядан гөрі маңыздырақ деп есептеді. 1958 жылдың 26 ақпанында Ростов сенатор Джон Ф. Кеннедимен алғаш рет кездесті, ол күшке түсінік беретін ғалымға әсерленді. 1958 жылдың 27 ақпанында Ростов Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті алдында куәгер ретінде сөйледі, онда Кеннеди бұрыннан келісілгендей, Үндістанға американдық экономикалық көмек туралы сұрақ қойды, нәтижесінде ол "қазіргі көмек бағдарламасы, биыл шамамен 290 миллион долларды құрайды, өте жеткіліксіз" деді. Куәліктің мақсаты Эйзенхауэрді қорқыту болды, екеуі де оның үшінші әлемді ескермейтініне сенді. Ростов Кеннеди үшін екі сөз жазды, ол оларды Сенатта сөйлегенде жеткізді, Эйзенхауэр әкімшілігін Үндістанды елемегені үшін сынады, ал КСРО елемейтін еді, нәтижесінде осы жылы Үндістан Импорт-экспорт банкінен 150 миллион долларлық кредит алды. 1958 жылдың қыркүйегінде Ростов Кембридж университетінде профессорлық қызметке орналасты, онда ол Марксизмді теория ретінде жоққа шығаруға арналған өзінің шедевр туындысын, "Экономикалық өсудің сатылары" кітабын жаза бастады. Никита Хрущев КСРО-ның бесжылдық жоспарларымен жақын арада әлемнің басты экономикалық күші ретінде АҚШ-ты басып өтетінін мақтан еткен кезде, американдық саяси және зияли қауымдастықтарда оның идеологиялық өлшемдерін бағалауға үлкен сұраныс болды.

Экономикалық өсу кезеңдері

1960 жылы Ростов «Экономикалық өсудің кезеңдері: Коммунистік емес манифест» атты еңбегін жариялады, онда Ростовтың экономикалық өсудің өрлеу моделі ұсынылды. Бұл экономикалық өсудің маңызды тарихи модельдерінің бірі, ол экономикалық жаңарудың әртүрлі ұзақтықтағы бес негізгі кезеңде жүзекеге асырылатынын көрсетеді: дәстүрлі қоғам, өрлеудің алғышарттары, өрлеу, дамуға ұмтылыс және жоғары жаппай тұтыну. Бұл әлеуметтік эволюционизмдегі жаңғыру теориясының маңызды тұжырымдамасы болды. Өз уақыты мен орнының өнімі ретінде, кітапта американдық шешім қабылдаушылар түсінгендей, суық соғыстың басты мәселесі – үшінші әлемде кедейлікте өмір сүретін миллиондаған адамдардың коммунизмге ұмтылысы, американдық экономикалық көмек пен өсуді қолдайтын жаңғырту саясаты арқылы шешілуі мүмкін екендігі айтылды. Кітаптың ықпалы зор болды, ол модернизация теориясын кеңінен танымал етті. Ростов кітапты әлемнің қайда бет бұратыны туралы сұрақпен бастады: «Бізді коммунизмге, әлде әлеуметтік инфрақұрылыммен толыққан бай шалғай елдерге, жоюға, айға, әлде басқа жаққа алып келеді ме?» Ұлыбританиядағы өнеркәсіптік революцияны зерттеу нысаны ретінде пайдаланып, Ростов Карл Маркстің тарих құрастыруын жоққа шығаруға тырысты, Маркстің британдық тарихты түсінуі, оның көптеген теорияларының негізі болғандығы, кемшіліктерге толы екенін дәлелдеді. Кітаптың мақсаты – Американың үшінші әлемге көбірек араласуына шақыру болды, себебі Ростов үшінші әлемнің көп бөлігі «дәстүрлі кезеңде» немесе «өрлеудің алғышарттары» кезеңінде тұрғанын, бірақ АҚШ-тың көмегімен «өрлеу» кезеңіне жете алатынын жазды. «Кезеңдер» еңбегі былай деп қорытындылады: «Біз дамымаған елдердің демократиялық әлемнің орбитасындағы жақсы қалыптасқан өрлеуге сәтті жете алатынын, коммунизмнің тартымдылығы мен азғыруына қарсы тұра алатынын көрсетуіміз керек. Менің ойымша, бұл батыстың күн тәртібіндегі ең маңызды мәселе». Гай Ортолано марксистік сыныптық талдаудың орнына Ростовтың тарихтың қозғаушы күші ретінде тапты ұлтқа ауыстырғанын айтады. Британ тарихы салыстыру үшін негіз болды. Алайда Ростов британдық жағдайды елдер үшін үлгі ретінде ұсынған жоқ. Көптеген сарапшылар оның мақсаты осы деп ойлады және назар американдық ерекшелік мәселелеріне аударылды, сондай-ақ Британия заманауи экономиканы құрды деген пікірге келді. Ростовтың тезисі сол кезде және кейіннен Латын Америкасы немесе Сахара астындағы Африка сияқты жерлерде қайталана алмайтын Батыс дамуының моделін әмбебаптандыру ретінде сынға ұшырады. Тағы бір сын – оның «жаппай өндіріс» және «жаппай тұтыну» негізінде құрылған қоғамдардың, яғни Батыс елдерінің, әлемдегі барлық адамдар еліктегісі келетін идеалды қоғам екендігі туралы тұжырымы болды. Сол кезде сыншылар Гарри Шварцтың «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі кітап туралы жазған пікірін өте жақсы қабылдады, ол Ростовтың «ұлы жетістігіне» және «жылдам екі жүз жылдықтың ең ықпалды экономикалық кітаптарының біріне» тоқтады. «Christian Science Monitor» газетінде былай деп жазылған: «Бұл жерде өткір зиялылық жұмыс істеп, оқиғаларды оңай түсіндіретін абзацтар мен беттер тудырады. Бұл – жазушының және кітаптың ерекшелігі». А. Стивенсон Ростовқа жазған хатында: «Болашақта ростовшылдық па марксизмге қарсы күрес пе? Егер солай болса, мен қазір дауыс беруге дайынмын» деді. «Кезеңдердің» сол кездегі табысының көп бөлігі оның маңызды мәселелерді түсінуге оңай, бірақ оңай және терең емес деп қарастырылмауға жеткілікті интеллектуалды стильмен қарастырғанынан болды. Марксизмнің әртүрлі теорияларын жоққа шығаруға үміттенгендей, Ростов үлкен теория ұсынды, бұл жағдайда өткенді түсіндіретін және болашақты болжайтын «жаңғыру теориясы». Швейцариялық ғалым Гилберт Рист «Ростовтың адамзаттың үлкен бақытқа қарай бет бұратын керемет фрескасы» және оның теориялары туралы «Маркссыз марксизм» деп жазды, өйткені Ростов капитализмнің жеңіске жетуі сөзсіз екенін, себебі оның пікірінше, ол жоғары жүйе болды. Американдық тарихшы Майкл Шафер модернизация теориясын «адам мен уақыт жағдайының аймағынан алынған әмбебап аксиомалар жиынтығынан туындаған логикалық құрылым» деп сипаттады. Сол кезде үшінші әлем елдері саналған Оңтүстік Кореяда экономистер де, саясаткерлер де Ростовтың кітабына үлкен қызығушылық танытты. Ростовтың «экономикалық өрлеу» тұжырымдамасы Оңтүстік Корея президенті генерал Пак Чон Хиді ерекше қызықтырды, ол жиналыстарда елдің дамуы үшін осы фразаны жиі қолданды. 1961 жылы төңкерілген Пак 1962 жылдан бастап бесжылдық жоспарлар жүйесін енгізді, оған сәйкес Оңтүстік Кореяның чебольдары үкімет белгілеген мақсаттарға жетуі керек болды, бұл «экономикалық өрлеу» кезеңіне жетуге бағытталған шара еді. 1969 жылы үкімет жариялаған «Корей экономикалық дамуының теориясы мен шарттары» атты кітапта жетекші экономистердің 17 мақаласы бар еді, олардың жартысы Ростовтың «Экономикалық өсудің кезеңдері» еңбегіндегі теорияларды Оңтүстік Кореяға қалай қолдануға болады деп қарастырды.

Кеннеди мен Джонсон әкімшілігінің қызметінде

"Экономикалық өсу сатылары" еңбегі президенттікке үміткер Джон Ф. Кеннедиге үлкен әсер етті, ол Ростоуды өзінің саяси кеңесшілерінің бірі етіп тағайындады және оның кеңесін сұрады. Эйзенхауэр әкімшілігінде маңызды лауазымға тағайындалуға сәтті болмағаннан кейін, Ростов 1960 жылы Кеннедимен сәттілігін сынап көруге шешім қабылдады. 1960 жылғы президенттік сайлау кезінде Ростов Кеннедидің науқаны үшін сөз жазушы және кеңесші болып жұмыс істеді, онда ол "көпіршіктей идеяларға толы адам" ретінде танылды. Ростов Кеннеди 1960 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда сөйлеген "Жаңа шекара" туралы сөзді жазды. "Жаңа шекара" сөзіне жақсы жауап болғандықтан, Кеннеди сайлауда жеңіске жеткен жағдайда Ростоуға жоғары лауазым беретінін уәделеді. Ростов сонымен қатар Кеннедидің 1960 жылғы "Елді қайтадан жылдамдатайық" деген үгіт сөзін ойлап тапты. Бастапқыда Кеннеди Ростовты өзінің әкімшілігінде маңызды лауазымға тағайындағысы келді. Бірақ Ростов 1960 жылдың желтоқсанында Кеннеди әкімшілігінің "икемді жауап" ядролық стратегиясын, Эйзенхауэр әкімшілігінің "үлкен қарсылық" ядролық доктринасын алмастыру туралы саяси құжат жазды. Онда АҚШ Қытайдың "мүмкін болатын шабуылына" қарсы тұру үшін Оңтүстік-Шығыс Азияда ядролық қару қолдануға дайын болуы керек екенін атап өтті. Содан кейін Кеннеди мемлекеттік хатшы болып тағайындалған Диан Раск Ростовтың тағайындалуына вето қойды. 1961 жылы Кеннеди президент болғаннан кейін, Ростовты ұлттық қауіпсіздік жөніндегі көмекшісі МакДжордж Бандидің орынбасары етіп тағайындады. Ростов Бандидің орынбасары болғанымен, іс жүзінде ол оған тең дәрежеде болды, себебі Кеннедиге әлемдік деңгейде танымал экономистің кеңесі үлкен әсер еткен. Кеннедидің 1961 жылғы 20 қаңтарда президент болып тағайындалуына дейін, 6 қаңтарда Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев Мәскеуде сөйлеген сөзінде Кеңес Одағының үшінші әлемнің кез келген жерінде "ұлттық азаттық соғысын" қолдауға дайын екенін мәлімдеді. Хрущевтің сөйлеген сөзі негізінен 1960 жылғы Қытай-Кеңес Одағының ыдырауына жауап болды, себебі Мао Цзэдун Хрущевті "ревизионизм" деп айыптады және Кеңес Одағының үшінші әлемнің отаршылдыққа қарсы және ұлтшыл қозғалыстарын қолдамағаны үшін сынады. Осылайша Мао өзін әлемдік коммунистік қозғалыстың дұрыс басшысы деп жариялады, бұл Хрущевті Мәскеудегі сөйлеген сөзінде "ұлттық азаттық соғыстарын" қолдауға дайын екенін жариялауға итермеледі. Қытай-Кеңес бәсекелестігінің контексін түсінбеген Кеннеди мен оның кеңесшілері Хрущевтің мәлімдемесін әлемдік үстемдік үшін батыл кеңестік қадам деп қарастырды, бұл үшін үшінші әлем мәселесі оның басты назарында болды. 1961 жылғы 28 қаңтарда Кеннедидің тұсында өткен Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің алғашқы отырысы толығымен үшінші әлем мәселесіне арналды, президент Хрущевтің "ұлттық азаттық соғыстары" туралы мәлімдемесінен үзінділерді оқып, қауіптің қаншалықты жоғары екенін атап өтті. Үшінші әлемді суық соғыстың басты "майданшасы" деп қарастырған Ростов жаңа президентке үлкен ықпал етті. Ростов модернизация теориясының жақтасы ретінде үшінші әлемде коммунизмге қарсы тұру саясатын ұсынды. Ростов Кубада коммунистік үкіметтің болуына келіспеді, өйткені ол Латын Америкасының қалған бөлігі коммунизмге "ұқсап" кеткенін қаудайды. Сондай-ақ ол Шошқалар шығанағына шабуылды, күмәнмен болса да, қолдады. Ростов Латын Америкасына 20 миллиард доллар көмек бағдарламасын іске қосқан "Прогресс альянсының" басты идея авторы болды. Кеннеди 1961 жылы Ростов жазған сөздермен үлкен шабытпен сөйледі, ол "Прогресс альянсы" Латын Америкасына жылдық 2,5% өсу қарқынымен өсудің "экономикалық өрлеу" сатысына жетуге мүмкіндік беретінін айтты (Ростов таңдаған мақсат), бұл Латын Америкасында коммунизмге деген қызығушылықты мәңгілікке жояды. Ростов Кеннедиді үшінші әлемде, Латын Америкасында ғана емес, коммунизммен күресудің ең жақсы жолы көмекті арттыру екеніне көндіруде маңызды рөл атқарды, ал 1961 жылы үшінші әлемнің қалған бөлігіне америкалық көмек 1960 жылы 2,5 миллиард доллардан 4,5 миллиард долларға дейін өсті. Ростов жазған сөздермен Кеннеди 1960-шы жылдарды "Даму онжылдығы" деп жариялап, АҚШ үшінші әлем елдеріне "экономикалық өрлеу" кезеңіне жету үшін жеткілікті көмек беруге дайын және қабілетті екенін айтты. Ростов Кеннедиді "бір минутта бір идея беретін адам" деп ренжітті, ол Ростовтың өзінің жақсылығы үшін тым көп идеялары бар екенін және шынымен маңызды нәрселерге назар аудара алмайтынын айтты. Кеннедидің басты шағымы Ростовтың идеяларын өте жылдам айтатыны, оның сөздерін түсінудің қиын екені болды. Кеннеди 1961 жылғы қаңтарда Ақ үйге "коммунизмге қатысты жұмсақ" болды деп Эйзенхауэрді сынаған бейбітшіл адам ретінде келді, себебі ол Фидель Кастроны құлатуға тырыспады, бірақ Шошқалар шығанағындағы сәтсіздік оның соғысқа деген құштарлығын басып тастады. Шошқалар шығанағынан кейін ол Орталық барлау қызметінен және Бірлескен штабтардан алған бейбітшіл кеңеске сенімсіздікпен қарады. Нәтижесінде Кеннеди Ростовтан алған бейбітшіл кеңеске де келіспеді, сарапшылардың барлығы Шошқалар шығанағына шабуыл сәтсіз аяқталмайды деп айтқанын атап өтті. Шошқалар шығанағынан кейін Кеннеди Ростовтың Лаос азаматтық соғысына АҚШ әскерін жіберу туралы кеңесіне келіспеді. Экономист Джон Кеннет Гэлбрейт өзінің досы Кеннедиге Лаос соғысқа тұрмайтын жер екенін айтты, ал Кеннеди Лаосқа күш жіберу қиын логистикалық мәселелерді тудыратынын атап өтті. АҚШ күштері Ялу өзеніне жақындағанда Корей соғысында Қытай араласуының қалай болғанын есіне алған президент Лаоста араласу Қытаймен соғысқа әкелуі мүмкін екенінен қорқыныш білдірді. Оның орнына Кеннеди Лаосты "бейтараптандыру" үшін келісімге келуге дипломат У. Аверелл Харриманды жіберді, бұл Ростов пен Харриман арасындағы араздықтардың басталуын белгіледі, өйткені Ростов екіншісін келісімшіл деп қарады. Кеннеди Ростовтың Вьетнамға тым көп назар аударатынын айтып, ол елге деген құштарлығы бар сияқты көрінетінін айтты. Ростов "Домино теориясына" сенеді, егер Оңтүстік Вьетнам құласа, Оңтүстік-Шығыс Азияның қалған бөлігі де солай құлайды, тіпті соңында Үндістан да құлайды деп болжады. 1961 жылдың маусымында Ростов Кеннедиге Солтүстік Вьетнамды бомбалауға кеңес берді. 1961 жылғы Берлин дағдарысы кезінде Ростов Кеннедиге: "Біз Хрущевтің жағына конвенциялық күштермен немесе басқа шаралармен қысым көрсетудің жолдарын табуымыз керек. Біз қазір Хрущевке Берлин дағдарысын күшейтсе, біз және Батыс немiстер оның жоғалтқысы келмейтін Шығыс Германияның бір бөлігін басып алып, ұстап тұруы мүмкін екенін түсіндіруіміз керек (мысалы, Магдебург)". Кеннеди бұл кеңеске келіспеді, себебі АҚШ күштері Шығыс Германияның бір бөлігін басып алса, Кеңес Одағымен ядролық соғыс болуы мүмкін екенін айтты. Кейін сол жылы Ростов Мемлекеттік департаменттің саясатты жоспарлау басқармасының директоры болды. Осы кезде Кеннеди: "Уолт идеялардың қайнар көзі, олардың бірі толыққанды керемет. Өкінішке орай, алтауы немесе жетісі тек қана дұрыс емес, тіпті қауіпті де. Мен оның шығармашылығына қызығушылық танытамын, бірақ оның Ақ үйден алыс болуы ыңғайлырақ болар еді", - деді. Кеннеди Ростовқа оның Ақ үйден Мемлекеттік департаментке төмендетілуінің себебі: "Біз Ақ үйде өте тар шеңберде таңдау жасауымыз керек. Біз ұзақ мерзімді жоспарлауға уақыт жоқ, ол сіздің жеріңізде жасалуы керек. Мен сіздің осы процеске қатысып, маңызды деңгейде бақылау жасауыңызды қалаймын", - деді. Кеннедидің католиктік сеніміне сілтеме жасап, Ростов: "Мен Римдегі дін қызметкерінен провизиялық епископқа ауысып жатырмын...", - деді.

Қоғамдық интеллектуалдық

Ричард Никсон 1969 жылы президент болғанда, Ростов қызметтен кетіп, келесі отыз жыл ішінде Остиндегі Техас университетінің Линдон Б. Джонсон атындағы қоғамдық істер мектебінде әйелі Эльспет Ростовпен бірге экономика пәнін оқытты, ол кейін мектептің деканы болды. 1969 жылы Вьетнам соғысын қолдағандықтан, МТИ-де оқытуды қайта бастауына рұқсат берілмеді, бұл оны Техас университетінде жұмыс іздеуге мәжбүр етті. 1968 жылға қарай либералды американдық зиялылардың басым пікірі Вьетнам соғысының ауқымды, қателік екендігі болды. Ростов 1969 жылдың қаңтарында мемлекеттік қызметтен кеткен кезде, ол либералды зиялылар арасында беделсіз тұлғаға айналды, бұл оған МТИ-ге оралуына кедерес жасады. Ростовтың өмірбаясын жазған британдық тарихшы Дэвид Милн: «1969 жылы Ростовтың танымалдығы соншалық, Американың элиталық университеттерінің ешқайсысы оған жұмыс ұсынбады», - деп жазды. Бұрын Гарвард, Оксфорд, Кембридж және МТИ университеттерінде профессор болып жұмыс істеген адам үшін, Остиндегі Техас университетінде оқыту академиялық ортада үлкен төмендеу саналды. Ол неолибералды экономиканы, әсіресе дамушы елдерде қорғап көп жазды. Ростовтың ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі қызметін басатын Гарвард профессоры Генри Киссинджер «осы әкімшіліктің Уолт Ростоуы» болуден қорқып жүрді. Киссинджер Гарвардтағы профессорлық қызметін жалғастыруды қалады, өйткені Ростов сияқты Техас университеті сияқты «қабылданбайтын» оқу орнында оқытуды қаламайтын еді. Ростов өзі Техас университетінің кампусының өте заманауи екенін айтты, себебі Техас үкіметі мұнай байлығын жарқыраған, модернистік кампусты құру үшін пайдаланды, бірақ университет басшылығының ғылыми зерттеулер мен оқытудан гөрі футбол командасы «Лонгхорнсты» қолдауға көбірек қызығушылық танытқанына наразы болды. 1969 жылдан 1971 жылға дейін Ростов Джонсонның «The Vantage Point» атты мемуарларын жазуға көмектесті, сыртқы саясатқа қатысты барлық тарауларды жазды. Техас университетіндегі оқу жүктемесі өте жеңіл болғандықтан, Ростов зерттеулерге көп уақыт бөлді және 1969 мен 2003 жылдар аралығында 21 кітап жазды, олардың көп бөлігі әлемдік экономикалық тарихқа, әсіресе экономикалық жаңғыруға арналған. Өзінің «Биліктің таралуы» атты мемуарларында Ростов Вьетнам соғысының әділдігін қорғап, Кеннедидің 1962 жылы Солтүстік Вьетнамға шабуыл жасау туралы кеңесін елемегеніне сын көтерді, бұл «1960 жылдардағы АҚШ сыртқы саясатының ең ірі қатесі» болды. Джонсонмен достығын еске ала отырып, Ростов мемуарларында оған қарағанда азырақ қатал болды, бірақ ол Джонсонның Қытаймен ядролық соғысқа қатысу мүмкіндігінен тым алаңдағанын және Солтүстік Вьетнамға шабуыл жасау туралы кеңесін қабылдауы керек едін айтты. «Биліктің таралуы» романындағы басты жау Макнамара болды, Ростов оны 1966 жылдан бастап жеңілісші деп айыптады, Джонсонның Солтүстік Вьетнамға басып кірмеуіне себеп болған оның әлсіздігі мен соғысқа деген күмәні болды. 1980 жылдары Ростов Оңтүстік Кореяға сапар шекті, оның экономикасы генерал Парк билігінде күрт индустрияланды. Сапары барысында Ростов Оңтүстік Кореяны «Экономикалық өсу кезеңдері» еңбегінде баяндалған теориялардың ең жақсы мысалы ретінде мақтады, генерал Парктің саясаты Оңтүстік Кореяны «өндірістік өрлеуге» итермелегенін айтты. 1998 жылы Ростов Оңтүстік Корея экономисі Парк Тэ Гюнға Оңтүстік Кореяның тәжірибесі «Экономикалық өсу кезеңдері» кітабының дұрыстығын дәлелдегенін айтты және Үшінші әлемнің көптеген көшбасшылары генерал Парк сияқты болғанын тіледі. Бірақ экономист Парк генерал Парктің бес жылдық жоспарлар саясаты Ростовтың идеяларын көрсетпегенін атап өтті. 1986 жылы Ростовтың «АҚШ және Азия мен Тынық мұхиты аймақтық ұйымы, 1965-1985» атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта Ростов АҚШ Вьетнам соғысында «жеңіске жеткенін» айтты, себебі соғыс Оңтүстік-Шығыс Азияның қалған бөлігіне экономикалық дамуға және коммунизмнен құтылуға «уақыт берді». Ростов өз аргументін 1965 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы жағдайға байланысты сол жылы ел коммунистердің қолына түсетініне және Американың араласуы, ол соңында Оңтүстік Вьетнамды құтқара алмаса да, Оңтүстік-Шығыс Азияның қалған бөлігінің экономикалық дамуына мүмкіндік беру үшін қосымша он жыл берді, басқа «домино» құламайтынына көз жеткізді. Ростов Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің экономикалық табысының көп бөлігі, Индонезия, Малайзия, Сингапур, Бруней, Таиланд және Филиппиннен тұратын Ассоциация мүшелерінің Вьетнам соғысының оларға «уақыт сатып алуымен» байланысты екенін айтты, себебі бұл елдердің ешқайсысы коммунистік болмады және Филиппиннен басқа барлығы «азиялық жолбарыстар» (яғни, қарқынды дамып келе жатқан экономикалар) болды. 1995 жылы Макнамара өзінің «In Retrospect» атты мемуарларын жариялады, онда Вьетнам соғысы туралы «біз қате жасадық, қатты қате жасадық» деп мәлімдеді. 9 маусым 1995 жылы «The Times Literary Supplement» газетінде Ростов «Соғысқа қатысты дәлелдер» деген тақырыппен «In Retrospect» кітабына қытымыр сын жазды, онда ол Макнамараны Вьетнамда өлген американдықтардың барлық отбасыларын қорлағанын айтты және АҚШ шын мәнінде «Вьетнам соғысында жеңіске жеткенін» айтты, себебі Оңтүстік-Шығыс Азияның коммунистік емес мемлекеттері «1960 мен 1981 жылдар аралығында нақты ЖҰО-ны төрт есеге арттырды», Ростовтың пікірінше, АҚШ Вьетнамда соғыспағанда бұл болмас еді. «The Times Literary Supplement» газетіндегі сын Макнамара мен Ростов арасындағы қарым-қатынастың шиеленісін көрсетті. Ростов Макнамараның депрессиядан жиі зардап шегетінін және оның «жеңілісшілігінің» ақыл-есінің дұрыс болмауынан туындағанын айтты. Ростов Макнамараның 1966 жылы нервтік құлауға ұшырағанын және Вьетнамға қатысты оның «жеңілісшілігі» соғыстың салдарынан «жарылғандығынан» туындағанын сендірді. Милн Макнамараның депрессиядан зардап шегетіні рас екенін, бірақ Ростовтың оның қызметтен тоқтаған кезінде ақыл-есінен айырылғанына дәлелдеме жоқ екенін жазды. Милн Ростовтың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экономикалық өсімнің жоғары деңгейі Вьетнам соғысын ақтауға болатыны туралы пікірінің соғыста өлген барлық американдықтар мен вьетнамдықтардың отбасыларына қатысты беймүміндік екенін де жазды.

Құрмет пен марапаттар

Ростов 1945 жылы Британ империясының орденімен, 1945 жылы "Ерлік легионымен" және 1969 жылы Президенттік бостандық медалімен марапатталды. Ол 1957 жылы Америка өнер және ғылым академиясының, ал 1983 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болды.