Кіріспе
Интернет-банкинг, сондай-ақ онлайн-банкинг, виртуалды банкинг, веб-банкинг немесе үйдегі банкинг деп те аталатын жүйе – бұл банк немесе басқа қаржы институтының клиенттеріне қаржы институтының веб-сайты немесе мобильді қосымшасы арқылы түрлі қаржылық операцияларды жүргізуге мүмкіндік береді. 2000 жылдардың басынан бері бұл клиенттердің банк шоттарына қол жеткізуінің ең көп таралған тәсіліне айналды. Онлайн-банкинг жүйесі әдетте банктердің негізгі банкинг жүйесімен байланыстырылады немесе оның бір бөлігі болып табылады, бұл клиенттерге банктік қызметтерге қол жеткізуді қамтамасыз етеді, бұрынғы филиалдық банкингпен қатар немесе оның орнына. Онлайн-банкинг банктердің операциялық шығындарын физикалық филиалдар желісіне тәуелділікті азайту арқылы айтарлықтай төмендетеді және кейбір клиенттерге филиалға бару қажеттілігін азайту арқылы, сондай-ақ филиалдар жабық болған кезде, мысалы, жұмыс уақытынан тыс немесе демалыс және мереке күндері банктік операцияларды жүзеге асыру мүмкіндігін ұсынады. Интернет-банкинг жеке және корпоративтік банкинг қызметтерін ұсынады, олар электрондық төлемдер жасау, шоттардың қалдығын қарау, шот-фактура алу, соңғы операцияларды тексеру және шоттар арасында ақша аудару сияқты мүмкіндіктерді қамтиды. Кейбір банктер толыққандай интернет немесе интернет пен телефон арқылы жұмыс істейтін, физикалық филиалдары жоқ "тікелей банк" немесе "необанк" ретінде жұмыс істейді және өздерінің онлайн-банкинг мүмкіндіктеріне толыққандай сенеді.
Online banking, also known as internet banking, virtual banking, web banking or home banking, is a system that enables customers of a bank or other financial institution to conduct a range of financial transactions through the financial institution's website or mobile app. Since the early 2000s this has become the most common way that customers access their bank accounts. The online banking system will typically connect to or be part of the core banking system operated by a bank to provide customers access to banking services in addition to or in place of historic branch banking. Online banking significantly reduces the banks' operating cost by reducing reliance on a physical branch network and offers convenience to some customers by lessening the need to visit a branch bank as well as being able to perform banking transactions even when branches are closed, for example outside the conventional banking hours or on weekends and holidays. Internet banking provides personal and corporate banking services offering features such as making electronic payments, viewing account balances, obtaining statements, checking recent transactions and transferring money between accounts. Some banks operate as a "direct bank" or "neobank" that operate entirely via the internet or internet and telephone without having any physical branches relying completely on their online banking facilities.
Алдын ала өнімдер
Қазіргі заманғы онлайн-банкинг қызметтерінің алғашқысы 1980 жылдардың басынан бері электрондық және телефон арқылы қашықтықтан жүзеге асырылатын банк қызметі болды. "Онлайн" термині 1980 жылдардың соңында кеңінен танымал болды және телефон желісі арқылы банктік жүйеге қол жеткізу үшін терминал, пернетақта және теледидар немесе мониторды пайдалануды білдірді. "Үй банкісі" термині сондай-ақ банкіге нұсқаулар жіберу үшін телефон желісі арқылы сандық пернетақтадан тонды жіберуді де қамтиды.
Компьютерлік банкингтің пайда болуы
Тұтынушыларға алғашқы үйде банктік қызмет 1980 жылдың желтоқсанында штаб-пәтері Ноксвиллде (Теннесси штаты) орналасқан қауымдастық банкі – United American Bank ұсынды. United American компаниясы Radio Shack компаниясымен серіктес болып, банктік клиенттерге өздерінің есептік мәліметтеріне қауіпсіз түрде қол жеткізуге мүмкіндік беретін TRS 80 компьютері үшін қауіпсіз бейімделген модемін жасады. Алғашқы жылдары қолжетімді қызметтерге шоттарды төлеу, шоттың теңгерімін тексеру және несиеге өтініш беру, сондай-ақ ойынға қол жеткізу, бюджет және салық калькуляторлары және күнделікті газеттер кірді. Мыңдаған тұтынушылар бұл қызмет үшін айына 25–30 доллар төледі. Ірі банктер, олардың көбісі United American компаниясына параллель жолмен жұмыс істеді, 1981 жылы Нью-Йорктің төрт ірі банкі (Citibank, Chase Manhattan, Chemical Bank және Manufacturers Hanover) видеотексті пайдалану арқылы үйде банктік қызмет көрсетті. Видеотекстің коммерциялық сәтсіздіктеріне байланысты бұл банктік қызметтер Францияда (телекоммуникация провайдері миллиондаған видеотекстік терминалдарды (Minitel) берген) және Престел жүйесін қолданған Ұлыбританиядан басқа ешқашан танымал болмады. Францияда алғашқы бейне мәтіндік банктік қызметті 1983 жылы 20 желтоқсанда CCF Bank (қазір HSBC-ге кіреді) іске қосты. Видеотекст онлайн-банкинг қызметтері ақырында 1991 жылы нарықтағы үлесі 19%-ға жетті. United American Bank компьютерлік банкинг жүйесін бірінші рет нарыққа шығаруды мақсат етті, бірақ 1983 жылы банк иесі Джейк Батчердің несиелік алаяқтық нәтижесінде United American Bank сәтсіздікке ұшыраған кезде бәсекелестердің артқа қалды. Банкке құлаған банкті сатып алған First Tennessee Bank компьютерлік банкинг платформасын әзірлеуге немесе коммерцияландыруға тырыспады. 1996 жылы OP Financial Group кооперативтік банк әлемдегі екінші онлайн-банкке және Еуропада бірінші банкке айналды. Онлайн-банкингтің тартымдылығы айқын: транзакциялық шығындардың төмендеуі, қызметтердің оңай бірігуі, интерактивті маркетингтік мүмкіндіктер және клиенттер тізімдерін және пайда шегін арттыратын басқа да артықшылықтар. Сонымен қатар, онлайн-банкинг қызметтері мекемелерге клиенттерді тартуға және шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. 1995 жылы Wells Fargo АҚШ-тың алғашқы банкі болды, ол өз веб-сайтына есептік қызметтерді қосты, басқа банктер тез арада соған ілесіп кетті. Сол жылы Presidential Интернет арқылы банктік шоттар ашқан алғашқы АҚШ банкі болды. Онлайн-банкинг туралы есептің зерттеулеріне сәйкес, 1999 жылдың соңында АҚШ-тағы үй шаруашылықтарының 0,4%-дан азы онлайн-банкингті қолданды. 2004 жылдың басында АҚШ-та 33 миллионға жуық отбасы (31%) онлайн-банкингтің қандай да бір түрін қолданды. Бес жылдан кейін америкалықтардың 47% онлайн-банкингті пайдаланды, деп хабарлайды Gartner Group зерттеуі. Сонымен қатар, Ұлыбританияда интернет-банкинг 2011–2012 жылдар аралығында 63%-дан 70%-ға дейін өсті. 2018 жылы АҚШ-та цифрлық банктік пайдаланушылардың саны шамамен 61 пайызға жетті. Онлайн-банкингтің еуропалық нарыққа енуі де өсті. 2019 жылы Норвегия халқының 93 пайызы онлайн-банкинг сайттарына кіреді, бұл Еуропадағы ең жоғары көрсеткіш, одан кейін Дания мен Нидерланды. 2015 жылы McKinsey and Company компаниясының зерттеуіне сәйкес, Азияда 700 миллионнан астам тұтынушы цифрлық банктік қызметті үнемі пайдаланады деп есептеледі. 2000 жылы АҚШ-тың 80% банктері электронды банктік қызмет ұсынды. Клиенттердің пайдалануы баяу өсті. Мысалы, Bank of America-ға 10 жыл ішінде 2 миллион электрондық клиентті алуға тура келді. Алайда, Y2K қорқынышы аяқталғаннан кейін елеулі мәдени өзгеріс болды. 2001 жылы Bank of America онлайн-банкинг клиенттерінің 3 миллионнан астамын, яғни клиенттер базасының 20%-дан астамын құраған алғашқы банк болды. Салыстырмалы түрде Citigroup сияқты ірі ұлттық институттар әлемде 2,2 миллион онлайн қатынастар бар деп мәлімдеген, ал J. P. Morgan Chase оның 750 000-нан астам онлайн-банктік клиенттері бар деп есептеген. Wells Fargo-ның 2,5 миллион онлайн-банктік клиенттері болды, соның ішінде шағын бизнес. Онлайн-клиенттер тұрақты клиенттерге қарағанда сенімді әрі тиімді болып шықты. 2001 жылдың қазан айында Bank of America клиенттері 3,1 миллион электрондық шоттарды төледі, бұл рекордтық көрсеткіш болып табылады. 2017 жылдың қорытындысы бойынша банктің онлайн және мобильді 34 миллион белсенді цифрлық шоты бар. 2000 жылдардың басында интернет-банктер ретінде филиалдардың өсуі болды. Бұл интернет-банктерде олардың қарапайым банктерінен гөрі төмен шығындар болады. АҚШ-та кейбір тікелей банктердегі...
The developers of United American Bank's first to market computer banking system aimed to license it nationally, but they were overtaken by competitors when United American failed in 1983 as a result of loan fraud on the part of bank owner Jake Butcher, the 1978 Tennessee Democratic nominee for governor and promoter of the 1982 Knoxville World's Fair. First Tennessee Bank, which purchased the failed bank, did not attempt to develop or commercialize the computer banking platform. In 1996 OP Financial Group, a cooperative bank, became the second online bank in the world and the first in Europe. The attraction of online banking is fairly obvious: diminished transaction costs, easier integration of services, interactive marketing capabilities, and other benefits that boost customer lists and profit margins. Additionally, online banking services allow institutions to bundle more services into single packages, thereby luring customers and minimizing overhead. In 1995, Wells Fargo was the first U. S. bank to add account services to its website, with other banks quickly following suit. That same year, Presidential became the first U. S. bank to open bank accounts over the internet. According to research by Online Banking Report, at the end of 1999 less than 0.4% of households in the U. S. were using online banking. At the beginning of 2004, some 33 million U. S. households (31%) were using some form of online banking. Five years later, 47% of Americans used online banking, according to a survey by Gartner Group. Meanwhile, in the UK online banking grew from 63% to 70% of internet users between 2011 and 2012. By 2018, the number of digital banking users in the U. S. reached approximately 61 percent. The penetration of online banking in Europe has been increased as well. In 2019, 93 percent of the Norwegian population access online banking sites, which is the highest in Europe, followed by Denmark and Netherlands. Across Asia, more than 700 million consumers are estimated to use digital banking regularly, according to a 2015 survey by McKinsey and Company. By 2000, 80% of U. S. banks offered e banking. Customer use grew slowly. At Bank of America, for example, it took 10 years to acquire 2 million e banking customers. However, a significant cultural change took place after the Y2K scare ended. In 2001, Bank of America became the first bank to top 3 million online banking customers, more than 20% of its customer base. In comparison, larger national institutions, such as Citigroup claimed 2.2 million online relationships globally, while J. P. Morgan Chase estimated it had more than 750,000 online banking customers. Wells Fargo had 2.5 million online banking customers, including small businesses. Online customers proved more loyal and profitable than regular customers. In October 2001, Bank of America customers executed a record 3.1 million electronic bill payments, totaling more than $1 billion. As of 2017, the bank has 34 million active digital accounts, both online and mobile. The early 2000s saw the rise of the branch less banks as internet only institutions. These internet based banks incur lower overhead costs than their brick and mortar counterparts. In the United States, deposits at some direct banks are FDIC insured and offer the same level of insurance protection as traditional banks. Neobanks are branch less banks in the United States which are not FDIC insured.
Біріккен Корольдік
Онлайн-банкинг Ұлыбританияда 1982 жылдың қыркүйегінде Ноттингем құрылыс қоғамының (NBS) Homelink қызметін іске қосумен басталды, бастапқыда шектеулі негізде, ал 1983 жылы ол бүкіл ел бойынша кеңейтілді. Homelink Шотландия банкі және British Telecom Prestel қызметімен серіктестік арқылы ұсынылды. Жүйе Prestel viewlink жүйесі және BBC Micro сияқты компьютер немесе телефон желісі мен теледидарға қосылған пернетақта (Tandata Td1400) арқылы жұмыс істеді. Бұл жүйе пайдаланушыларға "шоттар арасында ақша аудару, төлемдер жасау, несиелерді рәсімдеу, бағаларды салыстыру, бірнеше ірі саудагерлерден тауарлар тапсырыс беру, жергілікті мейрамханалардың мәзірлерін немесе жылжымайтын мүліктің тізімдерін қарау, демалыс сапарларын жоспарлау, Homelink-тің тұрақты аукциондарына қатысу және басқа Homelink пайдаланушыларына электрондық хат жіберу" мүмкіндігін берді. 2010 жылға қарай көптеген ірі банктер онлайн-банкинг қызметтерін енгізді, бірақ ұсынылатын қызметтердің түрлері әртүрлі болды.
Австралия
1995 жылдың желтоқсанында St. George Bank сатып алған Advance Bank, C++ Интернет-банкинг бағдарламасын енгізу арқылы клиенттерге онлайн-банкинг қызметін ұсына бастады.
Үндістан
1998 жылы ICICI Bank клиенттеріне интернет-банкинг қызметін енгізді.
Бразилия
1996 жылы Banco Original SA онлайн режимінде жұмыс істейтін бөлшек саудалық банкінгіні іске қосты. 2019 жылы компанияларға арналған "Conta Simples" сияқты жаңа банктер пайда бола бастады.
Словения
Словенияда виртуалды немесе онлайн-банкинг 1997 жылы SKB банкі бұл қызметті SKB Net деген атпен іске қосып, шындыққа айналды. Екі жыл өткен соң, ең ірі словениялық NLB банкі де 1999 жылы NLB Klik деген атпен онлайн-банкинг қызметін ұсына бастады. Бүгінде Словениядағы барлық банк онлайн-банкинг қызметін ұсынады. Словения Орталық банкінің мәліметтеріне сәйкес, 2017 жылы көрсеткіш алдыңғы жылмен салыстырғанда 5,1%-ға өсті, ал соңғы он жылмен салыстырғанда саны шамамен екі есеге артты. 2019 жылдың соңында пайдаланушылар саны 1 миллионға жуық болды. Төлемдердің саны тоқсан сайын шамамен 26 миллионды құрайды, яғни Словенияда жыл сайын 100 миллионнан астам төлем онлайн режимінде жасалады, сондай-ақ тағы 3 миллион төлем офшорлық шоттарға жіберіледі. Словения Орталық банкінің деректері сонымен қатар 2017 жылы төлемдердің жалпы сомасы 240 миллион еуродан асып кеткенін көрсетеді. Словенияда 900 000-нан астам адам онлайн-банкингті пайдаланады.
Канада
Виртуалды банкинг алғаш рет 1996 жылы Монреаль банкінің mbanx жүйесі арқылы мүмкін болды. mbanx Канададағы интернет-банкинг революциясының өте басында пайда болды және толық қызмет көрсететін алғашқы онлайн банк болды. Сондай-ақ 1996 жылы RBC онлайн банктік ақпаратты ұсынуды бастады және сол жылы алғашқы жеке компьютерлік банкинг бағдарламалық құралы жарық көрді. Бұл Канададағы банктердің бұрынғы жұмыс істеу тәсілінен мүлдем өзгеше еді. 2000 жылдардың басына қарай Канаданың барлық ірі банктері онлайн-банкингтің әлдебір түрін енгізді.
Украина
Украинада банктердің клиенттерін қашықтан интернет арқылы немесе онлайн-банкинг (электрондық банкинг) арқылы қызмет көрсету жүйесі екі он жылдан астам бұрын енгізілді. Заңды тұлғалар 1990-шы жылдардың ортасынан бері банктік шоттарды қашықтан басқаруды пайдаланып келеді. 2000 жылы "Privat24" жүйесін іске қосқан PrivatBank бөлшек онлайн-банкингте алғашқы болып ашылған банк болды. 2000 жылдан бастап көптеген қаржы институттары онлайн-офистер мен веб-банкингті белсенді түрде енгізіп келеді. 2007 жылы онлайн-банкингті енгізген украиндық банктердің саны 20-дан асты. 2018 жылы Украинаның ішкі қаржы мекемелерінің барлығында шоттарды басқару және онлайн аударым жасау мүмкіндігі пайда болды. Қазіргі таңда интернет-банкинг қызметтерінің тізімі, көбінесе, банктердің өнімдерін толық қайталайды. Интернет-банкинг (IB) арқылы сіз шоттарыңыздағы қаражаттың қозғалысын бақылау ғана емес, сонымен қатар күрделірек операцияларды жүзеге асыруға болады: мысалы, төлем картасын тапсырыс беру немесе депозиттік шот ашу, несиені өтеу, ал жақында валюта сатып алу және сату мүмкіндігі де пайда болды. Украинада интернет-банкингтің қарқынды дамуы интернет қолданушыларының өсуіне ықпал етеді. Ең көп мүмкіндіктер, 40-тан астам опция – аударымдар мен депозиттерді ашудан бастап, үй шаруашылығын есептеуге және билеттерді сатып алуға дейін PrivatBank-та қолжетімді екенін атап өткен жөн. Бірінші Украина Халықаралық Банкінің интернет-банкинг жүйесінде 37 опция, ал Альфа Банкінде 35 опция бар. Интернет-банкинг пайдаланушыларын ең қызықтыратын қызметтердің бірі – коммуналдық төлемдерді қашықтан төлеу мүмкіндігі.
Солтүстік Македония
Бірнеше жыл бұрын Македонияда тұратын адамдар қаржылық операцияларды жүргізу үшін тікелей банктерге баруға мәжбүр болған, ал бүгінде кеңінен қолданылатын электрондық банкинг жүйесі бар. Бүгінде Македония банктері дәстүрлі электрондық банкинг қызметтерін, электрондық өнімдерді, соның ішінде дебеттік/кредиттік карталарды және электрондық сауданы, сондай-ақ интернет-банкинг пен онлайн-инвестициялар сияқты заманауи электрондық қызметтерді ұсынады. Электрондық банкингке қатысты ең маңыздысы – банктерге сенім, платформаларды пайдалану ыңғайлылығы және банктердің электрондық банкингті насирлеуі. Сонымен қатар, электрондық банкинг қызметтерін үнемі жаңарту да маңызды. Македонияда жоғарыда аталған сипаттамаларға сәйкес келетін сәтті мысал – "Stopanska Banka" AD Skopje. Елімізде электрондық банкинг қызметтерін қабылдау және пайдалану деңгейіне бірнеше фактор әсер етеді, мысалы, жас, білім деңгейі және банктер ұсынатын электрондық банкинг қызметтерінің күрделілігі. Ересек жастағы клиенттер электрондық банкинг қызметтерін жастарға қарағанда аз пайдаланады. Сонымен қатар, білім деңгейі пайдалану деңгейіне елеулі әсер етеді, яғни білім деңгейі жоғары болған сайын азаматтың электрондық банкинг қызметтерін пайдалану мүмкіндігі артады. Ал қанағаттану деңгейіне келетін болсақ, азаматтар әртүрлі банктер ұсынатын электрондық банкинг қызметтеріне көбірек қанағаттанады, егер олар қызметтердің алуан түрлі портфелін ұсынса және операцияларды жылдам әрі оңай жүзеге асырса.
Кук аралдары
Кук аралдары банкі 2015 жылы Вэйн Нуана Ариока басшылығымен интернет-банкингті іске қосты.
Операция
Интернетке қолжеткімесі бар клиент банк пен онлайн-банкинг қызметтерін пайдалану үшін банкте тіркеліп, пароль мен клиентті тексеру үшін қажетті басқа да деректерді орнатуы керек. Клиент қаржы институтының қауіпсіз веб-сайтына кіріп, бұрын орнатылған клиент нөмірі мен деректерін пайдаланып онлайн-банкинг жүйесіне өтеді. Әрбір қаржы мекемесі клиент онлайн-банкинг арқылы қандай қаржылық операцияларды жүзеге асыруға болатынын анықтай алады, бірақ көбінесе шот қалдығын алу, соңғы операциялар тізімін көру, электрондық шоттарды төлеу, несиелерді қаржыландыру және клиенттің немесе басқа біреудің шоттары арасында ақша аудару мүмкіндіктері болады. Көптеген банктер операциялар сомасына және басқа да шектеулерге лимит қояды. Көптеген банктер клиенттерге банк шоттарының көшірмелерін жүктеуге мүмкіндік береді, оларды клиент өз үйінде басып шығара алады (кейбір банктер банк шоттарының қағаз түріндегі көшірмелерін поштамен жіберу үшін ақы алады). Кейбір банктер клиенттерге операцияларды тікелей клиенттің бухгалтерлік бағдарламасына жүктеуге мүмкіндік береді. Бұл қызмет клиентке чек кітапшасын тапсыруға, шоттарды алуға, кредиттік картаның жоғалғанын хабарлауға, чек бойынша төлемді тоқтатуға, мекенжайды өзгерту туралы хабарлауға және басқа да стандартты әрекеттерді жасауға мүмкіндік береді. Кейбір қаржы институттары арнайы интернет-банкинг қызметтерін ұсынады, мысалы, жеке қаржылық басқаруға қолдау көрсету, деректерді жеке есеп бағдарламасына импорттау сияқты. Кейбір онлайн-банкинг платформалары шоттарды біріктіруді қолдайды, бұл клиенттерге өздерінің барлық шоттарын бір орында бақылауға мүмкіндік береді, тіпті олар негізгі банкте немесе басқа мекемелерде болса да.
Қауіпсіздік
Клиенттің қаржылық ақпаратының қауіпсіздігі өте маңызды, онсыз онлайн-банкинг жұмыс істей алмайды. Сол сияқты, банктердің беделіне қатысты тәуекелдер де маңызды. Онлайн-банкинг қолданушысына TAN жіберудің тағы бір жолы – ағымдағы банк операциясының TAN-ін қолданушының (GSM) ұялы телефонына SMS арқылы жіберу. SMS-хабарламада әдетте транзакция сомасы мен толық мәліметтері көрсетіледі, ал TAN тек қысқа мерзімге ғана жарамды. Атап айтқанда, Германия, Австрия және Нидерландыда көптеген банктер осы "SMS TAN" қызметін қабылдаған. "PhotoTAN" қызметі де бар, онда банк онлайн-банкинг қолданушысының смартфонына QR-кодты жібереді. Әдетте, PIN/TAN арқылы онлайн-банкинг SSL қорғалған байланыс арқылы веб-браузерде жүзеге асырылады, сондықтан қосымша шифрлау қажет емес. Барлық транзакциялар цифрлық түрде қолтаңбаланып және шифрланатын қолтаңбаға негізделген онлайн-банкинг те бар. Қолтаңба жасау және шифрлау кілттерін смарт-карталарда немесе кез келген жад құралында сақтауға болады, бұл нақты іске асырылуына байланысты (мысалы, испандық DNI electrónico электрондық жеке куәлігі).
Шабуылдар
Қазіргі кезде онлайн-банкингке жасалатын шабуылдар пайдаланушыны алдап, кіру деректері мен жарамды TAN кодтарын ұрлауға негізделген. Мұндай шабуылдардың екі танымал мысалы – фишинг және фарминг. Сайттар аралық скрипттер және кейлоггер/трояндық аттар да кіру ақпаратын ұрлау үшін қолданылуы мүмкін. Қолтаңбаға негізделген онлайн-банкинг әдістеріне шабуыл жасаудың бір жолы – қолданылатын бағдарламалық жасақтаманы осылай өзгертуге болады, яғни экранда дұрыс операциялар көрсетілсе, ал жасанды операциялар жасырын түрде қолтаңбаланады. Тағы бір шабуыл түрі – «браузердегі адам» шабуылы, ол «ортадағы адам» шабуылының бір түрі. Бұл жағдайда трояндық ат қашықтан шабуыл жасаушыға веб-браузерде мақсатты шот нөмірін және соманы жасырын түрде өзгертуге мүмкіндік береді. 2008 жылы АҚШ Федералдық депозиттік сақтандыру корпорациясының технологиялық инциденттер туралы есебінде, банктер тоқсан сайынғы күдікті әрекеттер туралы берген мәліметтері бойынша 536 компьютерлік шабуыл жағдайы тіркелді, әрбір жағдай бойынша орташа шығын 30 000 долларды құрады. Бұл 2007 жылдың екінші тоқсанында 16 миллион долларға жуық шығынға әкелді. 2007 жылдың бірінші және екінші тоқсандары арасында компьютерлік шабуылдар 150 пайызға өсті. Есепте көрсетілгендей, жағдайлардың 80 пайызында шабуылдың көзі белгісіз, бірақ ол онлайн-банкинг кезінде болған. 2014 жылы Ұлыбританияда онлайн-банкинг алаяқтығынан түскен шығын 2013 жылмен салыстырғанда 48%-ға өсті. 2017 жылы Кембридж университетінің киберқауіпсіздік зерттеушілерінің тобы жүргізген зерттеуге сәйкес, онлайн-банкинг алаяқтығы 2011 жылдан бері екі есеге артқан. 2012 жылдан бастап, алаяқтарға ақша аудару үшін пайдаланушыны жалған талаптармен (мысалы, банк «тесттік аударым» талап етеді немесе компания пайдаланушының шотына қателікпен ақша аударды және оны «қайтару керек») көндіру үшін зиянды бағдарламалар мен әлеуметтік инженерияны қолданатын біріктірілген шабуылдар да тіркелді.
Қарсы шаралар
Шабуылдардан қорғануға бағытталған бірнеше шаралар бар. Қолданылатын операциялық жүйеге қарамастан, оның қолдауы сақталғаны және қажетті жаңартулар орнатылғаны жөн. Фишинг және фармингке қарсы цифрлық сертификаттар қолданылады, ал қолтаңбаға негізделген онлайн-банкинг жүйелерінде (HBCI/FinTS) "Secoder" карта оқырмандары транзакция деректеріне бағдарламалық манипуляцияларды анықтау үшін пайдаланылады. 2001 жылы АҚШ Федералды қаржы институттарын тексеру кеңесі көп факторлы аутентификация (MFA) жөніндегі нұсқаулықты жариялады және 2006 жылдың соңына дейін оны енгізуді талап етті. 2012 жылы Еуропалық Одақтың Желілік және ақпараттық қауіпсіздік агенттігі барлық банктерге өз клиенттерінің компьютерлік жүйелерінің зиянды бағдарламалармен зарарланғанын ескере отырып, транзакция деректерін манипуляциялардан тексере алатын қауіпсіздік процестерін қолдануға кеңес берді. Мысалы, (ұялы телефонның қауіпсіздігі сақталған жағдайда) транзакция деректері TAN нөмірімен бірге жіберілетін SMS TAN немесе жеке экраны бар дербес смарт-карта оқырмандары, TAN құру процесіне транзакция деректерін қосып, оны пайдаланушыға алдын ала көрсетеді (ChipTAN қараңыз), бұл ортадағы шабуылдарға қарсы күресуге мүмкіндік береді.
Сын-пікірлер мен проблемалар
Онлайн-банкингтің өсуі жергілікті банк филиалдарының жабылуымен немесе бөлшек сауданың жұмыс уақытының қысқартылуымен қатар, онлайн-банкингті пайдалана алмайтын адамдарды кемсітеді, мысалы, жасқа, денсаулыққа немесе ауру сияқты физикалық немесе психикалық шектеулерге байланысты. 2022 жылы Паркинсон ауруымен ауырған зейнеткер испан урологы онлайн петицияға 600 000-нан астам қол жинады, банктер мен басқа да мекемелердің барлық азаматтарға қызмет көрсетуін, ең қарт және ең осал мүшелерді кемсітпеуін сұрады. Испанияда 2012 жылғы құтқарудан кейін 19 жыл ішінде банк филиалдарының саны шамамен 20 000-ға дейін азайды, ал коронавирус пандемиясы кезінде 2 жылдың ішінде тағы 3000 филиал жабылды. "Интернетті пайдалануда қиындық көріп жүргендерді олар қалып қояды." 2022 жылдың ақпан айында испан банктері Экономика министрлігінде (Испания) аға азаматтарға жақсы қызмет көрсетуге міндеттенді, мысалы, филиалдардың жұмыс уақытын ұзарту, қарт адамдарға кеңселерге кіруге басымдық беру және қосымшалар мен веб-беттердің интерфейсін жеңілдету арқылы. Онлайн-банкингке кеңжолақты интернетке қол жеткізу қажет. Бірақ барлық адамдардың интернетке тең қол жеткізімі жоқ, бұл цифрлық алшақтық деп аталады. 2022 жылдың наурызында АҚШ Федералды байланыс комиссиясы цифрлық кемсітушіліктің алдын алу үшін арнайы топ құрды.