Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корнуол тілінің соңғы белгілі ана тілдісі (1692–1777)
Last known native speaker of Cornish (1692–1777)
Дороти Пентреат (16 мамыр 1692 жылы шайылып, 26 желтоқсан 1777 жылы қайтыс болған) – Маусхолд ауылынан шыққан корнуолдық балықшы әйел. Ол корнуол тілінде еркін сөйлей білген соңғы белгілі адамдардың бірі. Ол сондай-ақ корнуол тілінің соңғы белгілі ана тілдісі деп есептеледі, бірақ одан кейін де тілді білген жасөсперлер болғандығын дәлелдейтін деректер бар.
Dorothy Pentreath (bap. (baptised) 16 May 169226 December 1777) was a Cornish fishwife from Mousehole. She is one of the last known fluent speakers of the Cornish language. She is also often credited as the last known native speaker of Cornish, although sources support the existence of other younger speakers of the language who survived her.
Ерте өмір
Пентреат Корнуоллдың Маусхолда дүниеге келді және 16 мамыр 1692 жылы крещениеден өтті. Ол балықшы Николас Пентреат пен оның екінші әйелі Жон Пентреаттың алты баласының екіншісі болды. Кейін ол 20 жасқа дейін ағылшын тілінде бір сөз де айта алмайтынын мәлімдеді. Бұл рас па, жоқ па, корн тілі оның ана тілі болды. Ол Маусхолдың жанындағы Пауыл приходында тұрды. Әлдебір кедейлік салдарынан Пентреат ешқашан үйленбеді, бірақ 1729 жылы Джон Пентреат есімді ұлды дүниеге әкелді, ол 1778 жылға дейін өмір сүрді.
Pentreath was born in Mousehole, Cornwall, and was baptised on 16 May 1692, the second of six known children of fisherman Nicholas Pentreath and his second wife Jone Pentreath. She later claimed that she could not speak a word of English until the age of 20. Whether or not this is correct, Cornish was her first language. She lived in the parish of Paul, next to Mousehole. Perhaps due to poverty, Pentreath never married, but in 1729 she gave birth to a son, John Pentreath, who lived until 1778.
Кейінгі жылдары, өлімі және мұрасы
1768 жылы Дейнс Баррингтон Корнуолл аймағын аралап, тілдің соңғы сөйлеушілерін іздеді. Маусхолда ол Пентреатты тапты, ол 82 жасқа жуық шамамен екендігі айтылды және "корнуол тілінде өте еркін сөйлей алатын" еді. 1775 жылы ол оның жайлы мәліметтерді «Археология» журналында «Корнуол тілінің жойылуы» деген мақаласында жариялады. Баррингтон «оның тұрған шатыры тар жолақта» екенін, ал оған қарама-қарсы екі жақсы коттеджде Пентреаттан он немесе он екі жас кіші екі әйелді тапқанын, олар корнуол тілінде еркін сөйлей алмағанын, бірақ оны түсінгенін айтты. Бес жылдан кейін Пентреат 87 жаста болды, ал сол кезде оның шатыры «кедей және көбінесе приходтан, ал ішінара болжам айту және корнуол тілінде сөйлеу арқылы» күтіліп келді. 1777 жылы оны Джон Опи (1761–1807) суретке түсірді, ал 1781 жылы Роберт Скадданның гравюрасы жарық көрді. Дейнес Баррингтон жазған оның өзінің айтуынша, ол ағылшын тілінде де сөйлеген. Долли Пентрит ашуланған кезде адамдарды ұзақ және қатыгез корнуол тілінде қарғағаны үшін аңызға айналды. Оның өлімі корнуол тілінің қоғамдық тіл ретінде жойылуын білдіреді. Ол туралы көптеген әңгімелер бар. Ол жиі адамдарды қарғаған, оларды «kronnekyn hager du», «жаман қара бақа» деп атаған, тіпті оның сиқыршы болғаны да айтылған. Оған тағы да көптеген әңгімелер қосылған, бірақ олардың растығы белгісіз. Бір кезде ол Пол шіркеуінің тіркелімінде жерленген Дороти Джеффри немесе Джеффримен бір адам деп есептелген, бірақ бұл күмәнді (дегенмен, Оксфорд DNB (2004) осы сәйкестікті қабылдайды).
In 1768, Daines Barrington searched Cornwall for speakers of the language and at Mousehole found Pentreath, then a fish seller said to be aged about 82, who "could speak Cornish very fluently." In 1775 he published an account of her in the Society of Antiquaries' journal Archaeologia in an article called "On the Expiration of the Cornish Language." Barrington noted that the "hut in which she lived was in a narrow lane," and that in two rather better cottages just opposite it he had found two other women, some ten or twelve years younger than Pentreath, who could not speak Cornish readily, but who understood it. Five years later, Pentreath was said to be 87 years old and at the time her hut was "poor and maintained mostly by the parish, and partly by fortune telling and gabbling Cornish." Around 1777, she was painted by John Opie (1761–1807), and in 1781 an engraving of her after Robert Scaddan was published. Her own account as recorded by Daines Barrington indicates she also spoke English. Dolly Pentreath has passed into legend for cursing people in a long stream of fierce Cornish whenever she became angry. Her death is seen as marking the death of Cornish as a community language. There are many tales about her. She was said often to curse people, including calling them "kronnekyn hager du," an "ugly black toad," and was even said to have been a witch. Numerous other stories have been attached to her, their accuracy unknown. She was at one time thought to have been identical with a Dorothy Jeffrey or Jeffery whose burial is recorded in the Paul parish register, but this has been doubted (however the Oxford DNB (2004) does accept the identification).
Корнуолл тілінде соңғы сөйлеген
Көптеген басқа "соңғы ана тілімен сөйлейтіндер" сияқты, Пентреаттың мәртебесіне қатысты да дау-дамайлар бар. Оның нағыз ерекшелігі - бұл тілді соңғы сөйлеген адам емес, оның соңғы еркін ана тілінде сөйлейтіні. Корнуолл тілінде сөйлейтін бір адам белгілі, Джон Манн, ол Босведнак, Зеннорда бала кезінде басқа балалармен әрдайым корнуолл тілінде сөйлесетін және 1914 жылы 80 жасында тірі болған. Ол 19 ғасырдағы дәстүрлі корнуолл тілінде сөйлейтін көптеген адамдардың соңғысы болды, оның ішінде Сент-Айвстегі Джейкоб Кер (1892 жылы қайтыс болды); Мадронның Жоғары Босварвадан Элизабет Винго (1903 жылы қайтыс болды және ұлына кем дегенде бірнеше корнуолл сөздерін үйретті); Джон Дейви кіші (1891 жылы қайтыс болды) және үлкен Джон Дейви, Босвеннақтың тұрғыны; Энн Берриман (1766–1854), сондай-ақ Босвеннақтың тұрғыны. Матиас Уоллис 1859 жылы өзінің әжесі Энн Уоллис, 1844 жыл шамасында қайтыс болған, корнуолл тілінде жақсы сөйлегенін куәландырды. Сондай-ақ, ол 1857 жыл шамасында қайтыс болған Джейн Барникоаттың да корнуолл тілінде сөйлей білгенін айтты.
As with many other "last native speakers," there is controversy over Pentreath's status. Her true claim to notability is not as the last speaker of the language, but rather as its last fluent native speaker. There is one known traditional Cornish speaker, John Mann, who as a child in Boswednack, Zennor, always conversed in Cornish with other children, and was alive at the age of 80 in 1914. He was the last known survivor of a number of traditional Cornish speakers of the 19th century including Jacob Care of St Ives (d. 1892); Elizabeth Vingoe of Higher Boswarva, Madron (d. 1903 and who taught at least some Cornish to her son); John Davey junior (d. 1891) and senior, of Boswednack; Anne Berryman (1766–1854), also of Boswednack. Matthias Wallis of St. Buryan certified in 1859 that his grandmother, Ann Wallis, who had died around 1844, had spoken Cornish well. He also stated that a Jane Barnicoate, who had died about 1857, could speak Cornish too.