Тек сенім арқылы құтылу туралы діни доктрина

Кіріспе

Христиандық теологиялық ілім. Justificatio sola fide (немесе жай ғана sola fide), яғни сенім арқылы ғана ақталу – христиандық теологиядағы лютерандық және реформаттық протестантизм дәстүрлерін, сондай-ақ католик, шығыс православие, ассириялық және анабаптист шіркеулерінен ерекшелендіретін сотериологиялық ілім. Бұл ілім сенушілердің күнәдан (Құдай заңын бұзу сияқты) тек сенім арқылы ғана ақталуын, ал елші Пауылдың «заңның істері» деп атаған нәрсесіне ешқандай сүйенудің қажеті жоқ екенін білдіреді. Sola fide жақтастары бұл «заңның істеріне» моральдық, заңдық немесе рәсімдік талаптар ғана емес, сонымен қатар барлық жақсы амалдар мен қайырымдылық істері де кіреді деп түсіндіреді. Бұл кешірім «ақталу» деп аталады. Классикалық лютерандық және реформаттық теологияларда амалдар сенімнің маңызды дәлелі саналады, бірақ олардың өзі құтқарушы болмайды.

Римдік Климент

[[Файл:Clemens Romanus. Римдік Климент тек қана иман арқылы құтылу туралы ілімге куәлік етеді деп жиі айтылады. Алайда, Католик энциклопедиясы Римдік Климент амалдарды құнды деп санаған және оларды ақталудың бір бөлігі ретінде қарастырғандығын көрсетеді. Баптист теологы Томас Шрайнердің пікірінше, sola fide кейбір апостол әкелерінде табылады. Ол Римдік Климент, Антиохиялық Игнатий және Диогнетке жазылған хаттар құтқарылуды иманмен әрекет ететін адамдарға сыйланған Құдайдың ісі деп түсіндіргенін айтады, бұл иманнан туындаған амалдарға әкеледі.

Ерте әдебиет

Диогнетке арналған хатта адамның өзінің жақсы амалдары арқылы өзін-өзі ақтауға қабілетсіздігі туралы көп сөз болады. Гермастың Бағушысы тек сенім арқылы ақталу туралы ілімді нақты жоққа шығарып, оның орнына амалдардың құндылығын мойындайды. Дидахеде де амалдардың құнды екендігі көрінеді, бірақ бұл мәселе толыққанды айқын емес.

Әулие аталар туралы сөздер

[[Файл:Jovinianus. Жовинийдің протестанттық реформаторлар сияқты ақталу туралы ұқсас көзқарастарды ұсынғандығы айтылады. «Тек сенім арқылы ғана барлық күнәлар кешіріледі және сенуші жақсы амалдар жасағаны үшін Заңмен жүктеліп қалмайды. Дегенмен, біздің амалдарымыз сенімімізді көрсетеді және ақырында бізді ақтайтынын анықтайды» — Амброзиастр. Мариус Викторинус пен Пуатьелік Илариус тек сенімді үйреткен деген пікір бар. Мариус Викторинус біздің өзіміздің еңбегіміз бізді ақтамайды және біз тек сенім арқылы ақталуға лайық екенімізді жазды, алайда бұл сенімнен амалдар тууы керек. Поликарптың құтқарылу туралы жеткілікті мәлімдемелері болмағандықтан, ол сола фидеге немесе амалдар мен сенімнің екеуіне де сенген болуы мүмкін, бірақ оның аз ғана мәлімдемелерінен қайсысына сенгені белгісіз. Catholic Answers Ориген, Киприан, Афраат, Ниссалық Григорий, Александриялық Климент, Ұлы Григорий және Иеронимнің сенім мен амалдардың құтқарылу процесінің бір бөлігі деп санайтынын жазды. «Кімде-кім өз күнәларында өлсе, тіпті Мәсіхке сенетінін мойындаса да, оған шын мәнінде сенбеген болады; тіпті егер амалдарсыз бар нәрсе сенім деп аталса да, мұндай сенім өзінен-өзі өлген, өйткені біз Яков атынан келген хатта оқимыз». Кейбіреулер Ильдефонс пен Толедолық Юлианның құтқарылу үшін тек сенім жеткілікті деп сенгенін айтады. Протестанттар Бернард Клервоның жазбаларында тек сенім арқылы ақталу туралы ілім бар екенін мәлімдейді. [[Файл:Портрет ван Жак Лефёвр д'Этапл Бероемде реформаторлар (серитеттиль) Icones virorum nostra patrumq. Жак Лефевр д'Этапл (шамамен 1455–1536) Мартин Лютерден бұрын, сондай-ақ Иоганн Пуппер (шамамен 1400–1475) тек сенім арқылы ақталу ілімін үйреткен. Сол сияқты, Джон Уиклифтің (шамамен 1328–1384) ілімінде де осыған ұқсас пікір бар: «Мәсіхке толық сеніңіз; оның азаптарына толық тәуелді болыңыз; оның туралығынан басқа жолмен ақталуға тырыспаңыз. Құтқарылу үшін тек Иеміз Иса Мәсіхке сену жеткілікті». Кейбір тарихшылардың айтуынша, Лютердің сола фиде іліміне итальян реформаторы Жироламо Савонароланың ықпалы тиген.

[[File:Jovinianus. jpg|thumb|Jovinian has been argued to have taught similar views of justification as the Protestant reformers.<blockquote>"By faith alone one is freely forgiven of all sins and the believer is no longer burdened by the Law for meriting good works. Our works, however, are demonstrative of our faith and will determine whether we are ultimately justified" —Ambrosiaster It has been argued that Marius Victorinus and Hilary of Poitiers taught faith alone. Marius Victorinus wrote that our own merits do not justify us and that we are justified by faith alone, however works should follow from that faith. Because Polycarp does not make enough statements on salvation, he could have been either believed sola fide or that both works and faith are needed, but it is unclear which one he believed from his few statements. Catholic Answers wrote that Origen, Cyprian, Aphraates, Gregory of Nyssa, Clement of Alexandria, Gregory the Great and Jerome held that both faith and works are part of the process of salvation.<blockquote>Whoever dies in his sins, even if he profess to believe in Christ, does not truly believe in him; and even if that which exists without works be called faith, such faith is dead in itself, as we read in the epistle bearing the name of James” – Origen Claudius of Turin (8.–9. century AD)
Some have argued that Ildefonsus and Julian of Toledo believed that faith alone was sufficient for salvation, Julian of Toledo made statements such as "all effort of human argument must be suspended where faith alone is sufficient". Protestants also have claimed that the writings of Bernard of Clairvaux include the doctrine of justification by faith alone. [[File:Portret van Jacques Lefèvre d'Étaples Beroemde hervormers (serietitel) Icones virorum nostra patrumq. memoria illustrium (serietitel), RP P 1910 4337. jpg|thumb|Jacques Lefèvre d'Étaples taught the doctrine of justification by faith alone before Martin Luther Jacques Lefèvre d'Étaples (c. 1455 – 1536), and possibly also in Johann Pupper (c. 1400 – 1475). The doctrine of sola fide also seems to appear in the doctrine of John Wycliffe (c. 1328 – 1384), as he stated: "Trust wholly in Christ; rely altogether on his sufferings; beware of seeking to be justified in any other way than by his righteousness. Faith in our Lord Jesus Christ is sufficient for salvation.". According to some historians Luther's view on the doctrine of sola fide was influenced by the Italian reformer Girolamo Savonarola.

Протестанттық реформация ілімінің негізгі орны

Доктрина туралы толық сенімнің негізінде Құдайдың кінәлі күнәкарларға кешірім беруі тек сенім арқылы ғана жүзеге асады, барлық «істерді» (жақсы амалдарды) жоққа шығарады. Құдайдың араласуы болмаса, адамзат, - деп мәлімдейді христиандық, - құлдырап, күнәға батып, оның барлық амалдары мен амалсыздықтары қарғысқа ұшырайды және адамның құлдырауынан (Эдем бағының жоғалуынан) кейін көптеген, тіпті барлығы да Құдайдың ашуына ұшырар еді. «Біз әділдік туралы ілім деп атаған осы берік тас – бүкіл христиандық ілімнің басты қағидасы, ол барлық ізгілікті қамтиды», – деп баса айтты Лютер. Ол осы ілімді articulus stantis et cadentis ecclesiae («тұрған және құлаған шіркеудің қағидасы») деп те атады: «Егер бұл қағида тұрса, шіркеу тұрады; егер ол құласа, шіркеу құлайды». Лютерандар үшін бұл ілім – Киелі кітапқа қатысты теологияның маңызды қағидасы, ал Киелі кітап – формальды қағида. Олар тек рақым арқылы, тек Мәсіхтің әділдігіне деген сенім арқылы ақталудың Ізгі хабар екенін, осыған барлық христиандық ілімдер ортақтасқан және негізделген христиандық сенімнің ядросы екенін санайды. Лютер ақталудың толығымен Құдайдың ісі екенін түсінді. Ізгі хабарда Құдайдың әділдігі айтылғанда, ол – Иса Мәсіхке сенетін әділетсіз күнәкарды ақтау, яғни оны әділ деп жариялау болып табылады. Адамның ақталуы (әділ деп жариялануы) оның өзінде емес (теологиялық тұрғыдан алғанда, дұрыс әділдік), ол Мәсіхте (басқа біреудің әділдігі) жатыр. «Сондықтан да сенім ғана адамды әділ етеді және заңды орындайды», – деді Лютер. «Сенім – Мәсіхтің арқасында Киелі Рухты әкелетін нәрсе». Осылайша, Лютер үшін сенім – Құдайдың сыйы, және «Құдайдың рақымына деген тірі, батыл сенім, оған сеніп өлімге мың рет баратын сенімділік». Бұл сенім Мәсіхтің әділдігін ұстап алып, сенушіге тиімді етеді. Ол өзінің «ақталу» туралы түсінігін Смалкалд мақалаларында түсіндірді:

Дәстүр бойынша, лютерандар сот (немесе заңдық) ақталуды, сенген күнәкарға қабылданған ақталу туралы Құдайдың үкімін үйретеді. Құдай күнәкарды «кінәсіз» деп жариялайды, өйткені Мәсіх оның орнына тұрып, Құдайдың заңына сәйкес өмір сүріп, оның күнәлары үшін азап шекті. Лютерандар үшін ақталу тек Мәсіхке деген сенім арқылы ақталғандардың ой-пікірлеріне, сөздеріне және іс-әрекеттеріне ешқандай тәуелді емес. Ақталған күнәкардың ақталудан кейін Құдайға бағынуы – ақталудың салдары, бірақ ақталудың бөлігі емес. Лютерандар адамдар құтқарылу сыйына тек сенім арқылы қол жеткізеді деп сенеді. Құтқаратын сенім – Ізгі хабардың уәдесін білу, қабылдау және оған сену. Тіпті сенімнің өзі де Құдайдың сыйы ретінде қарастырылады, ол Киелі Рухтың қызметі арқылы, яғни Құдай Сөзі мен Денге жуу арқылы христиандардың жүрегінде пайда болады. Сенім – құтқарылу сыйына қол жеткізуге мүмкіндік беретін құрал, құтқарылудың себебі емес. Сондықтан лютерандар қазіргі евангелистер арасында кең таралған «шешім теологиясын» қабылдамайды. Лютерандар үшін ақталу – христиандардың қасиеттілікте өсуіне күш береді. Мұндай жақсарту сенуші Мәсіхпен тығыз байланыста болып, Денге жуғаннан кейін ғана жүзеге асады. Бұл жақсарту осы өмірде толыққанды аяқталмайды: христиандар әрқашан «бір мезгілде қасиетті де күнәкар» (simul iustus et peccator) – Құдайдың алдында қасиетті, Мәсіх үшін және оған ұнайтын істер жасайды; өйткені олар өмір бойы күнә жасауды жалғастырады.

Заңның еңбектері

Көптеген католиктер «заңның істерінен» бас тартуды Мұса заңы бойынша құтқарылу үшін жасалған істерге ғана қатысты деп түсінеді, ал сенімнің істері құтқарылуға лайықты деп есептеледі. Sola fide ұстанымын ұстанушылар Исаның құтқарылу жолы ретінде жоғары моральдық кодексті сақтауды орнатпағанын айтады және «заңның істерінен» (ақталу құралы ретінде) бас тарту Мұса заңының кез келген ісіне, сондай-ақ «біз жасаған ізгіліктерге» (Тит) немесе еңбек еткені үшін мәңгілік өмірді табуға тырысатын кез келген жүйеге қатысты деп санайды. Дегенмен, көпшілігі «заңның ізгілігі» сенім арқылы ақталғандар тарапынан орындалуы керек деп түсінеді (Римдіктерге). Мұса заңы мен Евангелиенің қағидалары (мысалы, Таудағы уағыз және Матай 25-тегі Соңғы сот) бір-бірімен сәйкес келеді, екіншісі біріншісін толықтырып, түсіндіріп, кеңейтеді, Құдайдың бізге және басқаларға деген махаббатына негізделеді. Осылайша, лютерандық немесе реформат дінінің жақтасы «заң қасиетті, әмір де қасиетті, әділ және жақсы» (Римдіктерге) деп, Бір Құдай кітабының екі қағидасын үйлестіре алады.

Католиктік көзқарас

Тренттік соборында (1545–1563) католик шіркеуі XIV канондағы sola fide-нің экстремалды түріне қарсы ескертіп, өкінішсіз өзін-өзі ақтау және ақталу туралы былай деп жариялады: “Егер біреу: адам күнәларынан толық ақталды және ақталды, өйткені ол өзін ақталғанына және ақталғанына сенімді болды; немесе, өзін ақталғанына сенгеннен басқа ешкім толық ақталмайды; және осы сенім арқылы ғана ақталу мен ақталу іске асырылады; ол анафема болсын.” Рим папасы Бенедикт XVI католик ұстанымын былай түйіндеді: “Лютердің «сенім ғана» деген сөзі дұрыс, егер ол қайырымдылыққа, махаббатқа деген сенімге қарсы келмесе. Сенім – Мәсіхке қарап, Өзіңді Мәсіхке сеніп тапсыру, Мәсіхпен бірігу, Мәсіхке ұқсап өмір сүру. Әулие Пауыл махаббат арқылы істейтін сенім туралы айтады (Ғалаттықтарға 5:14). Католик шіркеуінің Катехизисінен (параграф нөмірлерімен белгіленген) төмендегі принциптер католиктердің ақталу туралы көзқарасын түсіну үшін пайдалы. 1989. Ақталу – күнәлардың кешірілуі ғана емес, сонымен қатар ішкі адамның қасиеттенуі және жаңаруы. 1990. Ақталу адамды Құдайға деген махаббатқа қайшы келетін күнәдан арылтып, оның жүрегін күнәдан тазартады. 1991. Ақталумен бірге сенім, үміт және махаббат жүрегімізге құйылады, сондай-ақ Құдайдың еркіне бағыну мүмкіндігі беріледі. 1992. Ақталу Мәсіхтің құрбандық арқылы бізге сыйланған, Өзін Құдайға ұнамды және қасиетті құрбандық ретінде салған Пашшасының құрбанымен шартты. Оның қаны барлық адамдардың күнәсі үшін құдайға ұсынылған құрбандық болды. 1993. Ақталу Құдайдың рақымы мен адамның еркіндігі арасындағы ынтымақтастықты қамтамасыз етеді. Адам тарапынан бұл Құдай Сөзіне сеніммен келісу арқылы, оны өзгеруге шақыру арқылы және Киелі Рухтың шақыруымен, оның келісімін алдын ала және сақтап отыратын махаббатпен ынтымақтастық арқылы білдіріледі. 1996. Ақталуымыз Құдайдың рақымынан келеді. 2007. Құдай алдында адамның ешқандай құқығы жоқ. 2010. Бастама Құдайдың рақымына тиесілі болғандықтан, ешкім де кешірім мен ақталудың бастапқы рақымына лайық бола алмайды. Киелі Рух пен махаббат жетелеуімен біз өзімізге және басқаларға қасиеттенуге қажетті рақымды, рақым мен махаббатты арттыруға және мәңгілік өмірге қол жеткізуге лайық бола аламыз. 2011. Мәсіхтің махаббаты – Құдай алдындағы барлық жетістіктеріміздің бастауы. Рақым, Мәсіхпен бізді белсенді махаббатқа біріктіре отырып, біздің істеріміздің үстін артық сапамен жабады және осылайша Құдай мен адамдар алдында олардың лайықтылығын қамтамасыз етеді. Осылайша, католик көзқарасын, мүмкін, прогрессия немесе ағыс ретінде қарастыруға болады: бірінші – рақым, содан кейін бастапқы сенім/өкініш/өзгеру, содан кейін сенім/үміт/махаббат, және осы элементтердің ешқайсысы оқшауланбауы керек, себебі олардың барлығы біртұтас. Сонымен қатар, крещение, Евхаристия және тату рәсімдері олармен байланысты: крещение – күнәны жою үшін (баланың жағдайында – түпкі күнә), Евхаристия – Исаның құрбандығына қатысу үшін, ал тату – сенім мен махаббаттың қателерін мойындау және оларды қайта жаңарту үшін дұғалар мен амалдарды орындау үшін. Sola fide тек қана рақымды немесе Жаңа өсиетті елемейтін немесе қабылдамайтын жағдайда ғана қабылданбайды. Ерте христиандық ғылымының кейбір өкілдері Пауылға қатысты жаңа көзқарас ұстанымында болып, sola fide-нің лютерандардың қате түсіндірмесі екеніне және Пауылдың сөздері заңдар туралы болғанына (мысалы, сүндеттеу, диеталық заңдар, демалыс күні, ғибадатхананың рәсімдері және т.б.) сендіреді, олар сол кездегі яһудилер үшін маңызды деп есептелген.

In the Council of Trent (1545–1563), the Catholic Church cautioned against an extreme version of sola fide in canon XIV on self righteousness and justification without repentance, declaring: "If any one says, that man is truly absolved from his sins and justified, because that he assuredly believed himself absolved and justified; or, that no one is truly justified but he who believes himself justified; and that, by this faith alone, absolution and justification are effected; let him be anathema." Pope Benedict XVI summarized the Catholic position as " Luther's phrase: "faith alone" is true, if it is not opposed to faith in charity, in love. Faith is looking at Christ, entrusting oneself to Christ, being united to Christ, conformed to Christ, to his life. St Paul speaks of faith that works through love (cf. Gal 5: 14)." The following principles from the Catechism of the Catholic Church (labeled by paragraph number) are useful for understanding the Catholic view of justification. 1989. Justification is not only the remission of sins, but also the sanctification and renewal of the interior man. 1990. Justification detaches man from sin which contradicts the love of God, and purifies his heart of sin. 1991. With justification, faith, hope, and charity are poured into our hearts, and obedience to the divine will is granted us. 1992. Justification has been merited for us by the Passion of Christ who offered himself on the cross as a living victim, holy and pleasing to God, and whose blood has become the instrument of atonement for the sins of all men. 1993. Justification establishes cooperation between God's grace and man's freedom. On man's part it is expressed by the assent of faith to the Word of God, which invites him to conversion, and in the cooperation of charity with the prompting of the Holy Spirit who precedes and preserves his assent. 1996. Our justification comes from the grace of God. 2007. With regard to God, there is no strict right to any merit on the part of man. 2010. Since the initiative belongs to God in the order of grace, no one can merit the initial grace of forgiveness and justification, at the beginning of conversion. Moved by the Holy Spirit and by charity, we can then merit for ourselves and for others the graces needed for our sanctification, for the increase of grace and charity, and for the attainment of eternal life. 2011. The charity of Christ is the source in us of all our merits before God. Grace, by uniting us to Christ in active love, ensures the supernatural quality of our acts and consequently their merit before God and before men. Thus the Catholic view could perhaps be interpreted as a progression or flow: first grace, then initial trust/repentance/conversion, then faith/hope/charity, combined with an emphasis that none of these elements should be isolated thus missing the package. Further, the sacraments of baptism, Eucharist, and reconciliation relate to each: baptism for the removal of sin (in the case of an infant, original sin), Eucharist for the participation in Jesus' sacrifice, and penance for the confession of lapses of faith and charity and the assignment of prayers/actions to rejoin faith and charity. Sola fide is rejected only as far is it would ignore or reject grace or the New Commandment. Some scholars of Early Christianity are adherents of the New Perspective on Paul and so believe sola fide is a misinterpretation on the part of Lutherans and that Paul was actually speaking about laws (such as Circumcision, Dietary laws, Sabbath, Temple rituals, etc.) that were considered essential for the Jews of the time.

Грейс

Католик көзқарасы, оның орнына, рақымды, әсіресе, «қасиеттеуші рақым» деп аталатын рақымның түрін, және ол алғаш рет крещение рәсімінде жанды толықтырып, сенуге және жақсы амалдар жасауға қабілеттілігін күшейтеді, құтқарылуға қадам ретінде маңызды, бірақ құтқарылуға қажетті жалғыз элемент емес (Ефестіктер 2:8–10) деп санайды. Құдайдың тегін сыйлаған рақымы сенуге және жақсы амалдар жасауға қабілеттілігіңізді сыйлап, осы екеуі де Мәсіхтің айқышқа ілген құтқару күшімен байланысып, құрметті болады (Филиппіліктер 2:12–13) (Католик шіркеуінің катехизисі, 1987–2029). Христиан бұл Құдайдан келген тегін сыйға, әдетте, крещение рәсімінде бірінші болып (1 Петр 3:21) жауап беруі керек, сенімге ие болып және Мәсіхтің жарығында махаббатпен өмір сүру арқылы (Жохан 3:16; 1 Жохан 1:7) (Ғалаттықтарға 5:6) өмірі бойы жетіледі (Жақып 2:22). Католик ұстанымы Жақия 3:16-да ең жақсы түйінделген, егер адам «сену» сөзін дұрыс, контекстік тұрғыдан түсінсе. «Сену», контексте және ежелгі яһудилікте, тек зияткерлік келісімнен гөрі көп нәрсені білдірді. «Сену» дегеніміз – бағыну, ол контексте Жохан 3:36, 1 Жохан 2:3 және 1 Жохан 5:1-де көрінеді. Ұсынылған рақымға оң жауап бермесе, құтқарылу мүмкін емес. Католик шіркеуінің катехизисі түсіндіргендей, Католик шіркеуінің үйретімі бойынша, бізді ақтаған Құдайдың рақымы, «Құдай бізге Оның шақыруына жауап беру үшін тегін және лайықсыз көмек береді», бұл рақым «сенім арқылы ақталу және қайырымдылық арқылы қасиеттену» үшін біздің еркін жауап беруіміздің алғы шарты болып табылады.

Анабаптизм

АҚШ-тағы меннониттік шіркеудің ұстанымы «Меннониттік көзқараспен сенімді мойындау» (Confession of Faith in a Mennonite Perspective, 1995) кітапшасында баяндалған. Мойындаудың 8-бабына түсіндірме берілгенде, құтқарылу үшін сенім мен бағынудың екеуі де нормативті екеніне назар салынды:

Бұл мойындауда құтқарылуды білдіру үшін түрлі сөздер қолданылады. Мысалы, құтқарылу көбінесе «сенім арқылы ақталу» деп түсіндіріледі. Бізге құтқарылу ретінде есептелетін ақталу (Рим. 4:1–12) Құдаймен өзара келісім қатынасы ретінде сезіледі. Келісім – екі тарап арасындағы міндетті келісім. Құдай осы қатынасты ұсынады. Әділ немесе тура адам осы ұсынысты қабылдап, келісімге сәйкес өмір сүреді және Құдайдың адалдығына сеніп тапсырады. Сенім арқылы ақталу және келісім қатынасына адал бағыну – ажырамас (Евр. 11).

Лютерандық

Біздің шіркеулеріміз жалпы келісім бойынша адамдардың өз күштерімен, еңбегімен немесе істерімен Құдай алдында ақталуға мүмкіндігі жоқ екенін, бірақ Мәсіх үшін, иман арқылы тегін ақталуға болатынын үйретеді, олар олардың күнәлары кешірілетініне және Құдайдың алдында жақсы көрілетініне сенгенде, Мәсіхтің Өлімі арқылы біздің күнәларымыз үшін құрбандық болғандықтан. Құдай осы сенімді өзінің алдында дұрыс деп есептейді. Римдіктерге 3 және 4 тараулар. IV бап, "Ақталу", Аугсбург конфессиясы, 1530 жыл.

Баптист

Ақталу – Алланың өзінің әділдігінің қағидаларымен, өкініп, Мәсіхке иман келтірген барлық күнәкарларды шартсыз рақыммен толық ақтауы. Ақталу сенушіні Құдаймен бейбіт және ізгі қарым-қатынасқа жеткізеді.

Пресвитериандық

Құдай кімді тиімді шақырса, сол кісіні тегін ақтайды; оларға өзінен әділдік сыйламайды, бірақ олардың күнәларын кешіреді және оларды әділ деп санап, қабылдайды; олардың істегені немесе жасаған нәрселері үшін емес, тек Мәсіх үшін ғана; сондай-ақ, сенімнің өзі, сену ісі немесе басқа да Інжілге бағынуын оларға әділдік ретінде есептемейді; бірақ Мәсіхтің бағынуын және құрбандығын оларға есептейді, олар сенім арқылы Оған және Оның әділдігіне сеніп, сүйенеді; ал олардың сенімі өздерінен емес, ол – Құдайдың сыйы. XI тарау. "Ақталу туралы". Вестминстерлік сенім жарнамасы (1647)

Реформацияланған баптистер

XXVIII. Мәсіхпен біріккендер Мәсіхтің қанымен өткен, қазіргі және болашаққа қарайтын барлық күнәларынан ақталады. Біз бұл ақталуды Құдайдың күнәлі, жасалмаған жаратылысты барлық күнәсінен тегін және инабатпен кешіруі деп түсінеміз, осылайша Мәсіхтің Өлімі арқылы толыққан қанағат арқылы; және бұл сенім арқылы оның көрінісінде қолданылады.

Лондон баптисттік иманға қатысты жарияланымның 1689 жылғы XI тарауы Вестминстер иманға қатысты жарияланыммен бірдей.

Конфессиялық емес евангелистер

Күнәкардың Құдайдың рақымы арқылы ғана, Мәсіх айқышқа шегеленіп, өлгеннен қайта тірілгеніне сенім арқылы толық ақталуы. | Британдық Евангелиялық Одақтың Иман Жарғысы

Біз, жоғалған және күнәлі адамның, Құдайдың Иса Мәсіхтің төгілген қаны арқылы, амалдарға қарамастан сеніммен құтылуына, және Қасиетті Рухпен жаңартылуына сенейміз. | Әлемдік Евангелиялық Одақтың Иман Жарғысы.

Евангелистер

Жаңа Келісімде құтқарылу сыйлығының сенім арқылы қабылданатыны анық көрсетілген. "Рақым арқылы сеніммен құтқарылдыңыздар, және бұл сіздердің өзіңіздің ісіңіз емес, Құдайдың сыйы" (Ефестіктерге 2:8). Сенім – Құдайдың да сыйы, оның арқасында біз күнәларымызға өкініп, Мәсіхте біз үшін жасаған құтқару жұмысы туралы Құдайдың жақсы жаңалығы – Ізгі хабарға еріксіз бой ұсынамыз. Мәсіхке сенім арқылы жауап беруімізбен біз Ізгі хабар уәделеген берекелерге ие боламыз. Сенім – тек зияткерлік келісім емес, сонымен қатар сана, ерік және сезімді қамтитын, өмірді өзгертетін толыққанды адамның ісі. Біз мұнда айтқандарымыздың Реформация дәстүрлерінің «сенім арқылы ғана ақталу» (sola fide) деген түсінігімен сәйкес екенін түсінеміз.

Лютерандық дүниежүзілік федерация және Рим-католик шіркеуі

4.3 Сенім арқылы және рақым арқылы ақталу

25. Біз бірге мойындаймыз, күнәкарлар Құдайдың Мәсіхтегі құтқару ісіне сенім арқылы ақталады. Киелі Рухтың Денсу рәсіміндегі әрекеті арқылы оларға құтқарылу сыйы беріледі, ол христиандық өмірдің негізін қалайды. Олар Құдайдың рақымды уәдесіне сенім арқылы сеніп, оған үміт пен махаббатпен жауап береді. Мұндай сенім махаббатпен іс-әрекет етеді, сондықтан христиан ешқашан босқа қалмайды және қалмайды да. Бірақ ақталудағы не болса да, сенімнің тегін сыйынан бұрын немесе кейін, ақталудың негізі де, оған лайықтылығы да жоқ. Ақталу туралы бірлескен декларация (1997)

Кіріспеде, sola fide тақырыбындағы пікірталастың көп бөлігі, шындығында ұсталмаған бұрмаланған пікірлерді айыптауға негізделгендігі айтылады: "Декларацияда ұсынылған лютерандық шіркеулердің ілімі Трент соборының айыптауларына жатпайды. Лютерандық жазбалардағы айыптаулар осы Декларацияда ұсынылған Рим-католик шіркеуінің іліміне қатысты емес".