Кіріспе

Перу департаменттері
аймақ

Жунин (xuˈnin) – Перудің орталық таулы аймағында және Перу Амазониясының батыс бөлігінде орналасқан департамент және аймақ. Оның орталығы – Хуанкайо қаласы.

География

Бұл аймақтың географиясы өте әртүрлі. Лима аймағымен шекараға жақын орналасқан батыс жотасында қар мен мұз жапқан шыңдар бар. Шығыс бөлігінде биік мұздық аңғарлар кеңейіп, биік таулы жазықтарға (Альтиплано) айналады. Олардың арасында Ла-Ороя мен Серро-де-Паско қалалары арасында орналасқан Жунин таулы жазығы бар. Мантаро аңғары Жаужаға дейін кеңейеді, содан кейін Хуанкавелика аймағының шегіне жетеді. Осы аймақта аймақ халқының көп бөлігі шоғырланған. Шығысқа қарай, орманға жақын жерде, көшпелі бұлттардың астындағы ормандармен жабылған, тік беткейлі, тар және терең шатқалдар көп. Уайтапаллана тау тізбегі аймақтың оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан. Бұл тізбекте үлкен жарық бар, ол аймақтағы жер сілкіністеріне себеп болады. Тулумаю, Паукартампу, Перене және Эне өзендерімен қалыптасқан ұзын аңғарлары бар төменгі джунгли аймақтың шығыс жағында орналасқан. Джунин көлі, Перу территориясында толығымен орналасқан ең ірі көл, тек солтүстік ұшы Паско аймағына жатады. Юнин аймағында сондай-ақ Торомочо тауы орналасқан. Ол күміс, мыс, сынап, висмут, молибден, қорғасын және көмір сияқты минералдарға бай.

Шекаралар

Юнин облысы солтүстікте Паско, солтүстік-шығыста Укаяли және шығыста Куско облыстарымен шектеседі. Мантаро өзені облыстың Аякучо және Уанкавелика облыстарымен оңтүстіктегі шекарасын белгілейді, ал батысында Лима облысымен шектеседі.

Климат

Junín аймағының орташа жылдық температурасы 13,1 °C (56 °F), ең жоғары температурасы 17 °C (62 °F) және ең төмен температурасы 0 °C (32 °F) шамасында болады. Жаңбырлы маусым қарашадан сәуірге дейін, ал тропикалық аймақтарда желтоқсаннан наурызға дейін жалғасады.

Тілдер

2007 жылғы Перу халық санағы бойынша, тұрғындардың көпшілігі алғашқыда испан тілін (86,63%) үйренген, одан кейін кечуа тілін (9,29%). Юнин аймағында қолданылатын кечуа тілінің түрлері – Хуанка кечуа (оңтүстік-батыста) және Яру кечуа (солтүстік-батыста, әсіресе Тарма провинциясында). Төмендегі кесте Юнин аймағының провинциялары бойынша алғашқыда үйренген тілдерге қатысты мәліметтерді көрсетеді:

Провинция | Кэчуа | Аймара | Ашаньинка | Басқа ана тілі | Испан тілі | Шетел тілі | Есту қабілеті бұзылған немесе сөйлеуге кедерісі бар | Барлығы
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
Чупака | 3,162 | 179 | 135 | 45,616 | 280 | 49,021 |
Консепсьон | 3,986 | 188 | 475 | 2,293 | 511 | 356,470
Чанчамайо | 14,723 | 131 | 5,965 | 729 | 136,580 | 1720 | 1158,346
Уанкайо | 52,904 | 286 | 119 | 494 | 386,622 | 844 | 28440,937
Хауха | 1,903 | 331 | 110 | 84,776 | 3170 | 86,906
Юнин | 4,418 | 242 | 624 | 2,254 | 202 | 8,724
Сатипо | 18,433 | 264 | 30,945 | 6,148 | 122,661 | 1918 | 6178,656
Тарма | 5,657 | 249 | 571 | 100,309 | 1115 | 106,217
Яули | 1,826 | 214 | 374 | 5,050 | - | 46,980
Барлығы | 107,012 | 818 | 37,072 | 7,663 | 998,161 | 147 | 1,384 | 1,152,257
% | 9.29 | 0.07 | 3.22 | 0.67 | 86.63 | 0.01 | 0.12 | 100.00

Тарих

Инкалар келгенге дейін, кичуа тілінде "Пампас" деп аталатын Хунин аймағының шығыс жазығында Янеша және Ашанинка тайпалары өмір сүрді. Олар аң аулау және жинау арқылы күн көріп, сырттан келгендерге жаушыл көзбен қарады. Ал Мантароның оңтүстік-батыс аңғарында хуанка тайпасы тұрды. Сапа Инка Пачакути 1460 жылы бұл аймақты жаулап алып, Инка империясының құрамына қосты. Хуанкайо Инка жолындағы маңызды сауда керуенінің тоқтау орнына айналды. Испан тілінде "obrajes" немесе "диірмендер" деп аталатын жүнді өңдеу орындары вице-корольдік кезеңінде құрылды, содан бері мата тоқу және оған байланысты қолөнер дәстүрге айналып, бүгінге дейін сақталған. 1825 жылдың 13 қыркүйегінде Симон Боливар Оңтүстік Америкадағы соңғы, ешқандай оқ атылмаған кавалерия шайқасындағы жеңісін құрметтеп, қазіргі Хунин аймағын құру туралы жарлық шығарды. Осы кезеңде ел үшін маңызды оқиғалар болды: Хуанкайо 1839 жылғы Конституцияны қабылдаған Ассамблеяға төрағалық етті, ал 1854 жылдың 3 желтоқсанында Рамон Кастилья афро-перулық құлдарға бостандық берген жарлыққа қол қойды.