Кіріспе

Музыкалық ансамбль

Мас квинтеті – қола аспаптардан құралған, бес музыканттан тұратын музыкалық ансамбль. Әдетте, мас квинтетінің құрамына екі труба немесе корнет, бір француз мүйізі, бір тромбон немесе эвфоний/баритон мүйізі және бір туба немесе бас тромбон кіреді. Мас квинтетінің музыканттары көбінесе бірнеше аспапта ойнай алады. Мысалы, трубашылар пикколо трубасымен және флюгельгорнмен де ойнауы мүмкін. Квинтеттің түріне қарай құрамы өзгеріп отыруы мүмкін. Кейбір квинтеттерде мүйіздің орнына қосымша тромбон қолданылады. Тромбон партиясын эвфониймен ауыстыру да мүмкін. Туба стандартты аспап саналса да, көптеген пьесалардың диапазоны мен стилі бас тромбонмен ең төменгі ырғақты орындауға ыңғайлы. Сонымен қатар, кейбір пьесаларда соқпалы аспаптар, әсіресе, барабан, тамбурин немесе тимпани қолданылады.

Тарих

Ең алғашқы қола камералық музыка 1800 жылдардың ортасы мен соңында жазылды және хроматикалық ойнай алатын қола аспаптардың пайда болуымен бірге жүрді. Дистиндер отбасы 1833 жылы алғашқы қола квинтеттерінің бірін құрды, саксхорн деп аталатын қола аспаптардың жаңа түрін насихаттау үшін Еуропа мен АҚШ-ты аралады. Француз композиторы Жан Франсуа Беллон және орыс композиторы Виктор Эвальд осы кезеңде Париж мен Ресейде қола камералық музыканың дамуына жетекшілік етті. Беллон 1850 жылы он екі қола квинтетінен тұратын алғашқы серияны жариялады, ал Эвальд 1888 мен 1912 жылдар аралығында қола аспаптарды жетілдіру кезеңінде өзінің квинтеттерін жазды. Қола аспаптардың жетілдірілуі қола квинтеттері тарихында маңызды рөл атқарды, өйткені ол музыканттарға аспапты толыққанды пайдалануға және оның арқасында өнерді дамытуға мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы қола квинтеті соңғы алты онжылдықта ғана пайда болды, себебі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қола квинтеті үшін жазылған шығармалардың саны шектеулі болды. Қола квинтеті 1947 жылға дейін ресми камералық ансамбль ретінде қалыптасқан жоқ деп есептеледі. Бұл туралы қола камералық музыкасы үшін композициялардың болуы, сондай-ақ әуесқой және кәсіби топтардың жұмыс істегенінен білуге болады. 1947 жылға дейін қола ансамбльдерінің құрамы тұрақты болуы керек еді. 1947 жылға дейін көптеген композиторлар кейіннен Нью-Йорк қола квинтетімен белгіленген қазіргі заманғы қола квинтетінің құрамы үшін шығармалар жаза бастады.

Америка Құрама Штаттарында қола квинтеттер

Қазіргі заманғы қола квинтеті 1950 жылдардың басында Нью-Йорк қола квинтетімен пайда болды, содан кейін 1960 жылдары Америка қола квинтеті, Чикаго қола квинтеті және Истман қола квинтеті құрылды. Роберт Нагель 1954 жылы АҚШ-тағы алғашқы маңызды қола квинтеті – Нью-Йорк қола квинтетін құрғандығымен ерекшеленеді. Осы ансамбль репертуардағы Малкольм Арнольд, Гунтер Шулер және Альвин Этлердің қола квинтеттері сияқты алғашқы маңызды қола квинтет шығармаларын тапсырып, премьерасын өткізді. Нью-Йорк қола квинтеті Малкольм Арнольд сияқты шығармаларды орындаса да, олардың репертуарының көп бөлігі Ренессанс және Барокко дәуірінен алынған музыканың транскрипцияларынан тұрды. Анаполис қола квинтеті – АҚШ-тағы мүшелері топпен толық уақыт жұмыс істеген алғашқы қола квинтеті. Топ 1971 жылы құрылғаннан бастап 1993 жылы тарағанға дейін Солтүстік Америка, Еуропа және Азияда жиі өнер көрсетті. Алайда, 1970 жылы Canadian Brass құрылғаннан кейін қола квинтеті камералық музыка әлемінде танымал ойын-сауық құралына айналды. Canadian Brass бүкіл әлемде квинтет өнерінің стилін де, танымалдылығын да қалыптастырды, бес мыңнан астам концерт өткізді, 500 000-нан астам қола квинтеті музыкалық кітаптарды сатты және 600-дан астам композиция мен қола квинтеті үшін аранжировкалардан тұратын кітапхана құрды. Олар әлі де ең танымал және танылған қола квинтеттерінің бірі болып табылады. Қола квинтеті 20 ғасырдың ортасында ғана қалыптасқан ансамбль үшін үлкен мөлшерде әдебиет жинады. Әдебиетке жасаған маңызды үлесі – Америка қола квинтеті сияқты заманауи ансамбльдердің көптеген тапсырмалары және Canadian Brass сияқты басқа ансамбльдердің жасаған транскрипциялары. Атап айтқанда, доктор Артур Фракенполь 20 жылдан астам уақыт бойы Canadian Brass үшін көптеген аранжировкалар мен транскрипциялар жасады және тек Canadian Brass үшін ғана емес, барлық қола квинтеттері үшін репертуар жасауда маңызды рөл атқарды.

Халықаралық қола квинтет фестивалі

1980 жылы Халықаралық қола квинтет фестивалі мен симпозиумы құрылды, және сол кезде осындай фестивальдің өзі болған жоқ. Бұл фестиваль, оркестрлер мен духовой оркестрлерге арналған көптеген фестивальдер сияқты, музыкалық форумдар, шеберлік сабақтары, конкурстар, тұрақты бағдарламалар және тегін концерттер ұсынды. Фестиваль 1980 жылдан 1992 жылға дейін Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Кросс-Кейс ауылында өтті. Осы кезеңде Будапешт қола квинтеті, Парижден Le Concert Arban, Венадан Ensemble Prisma және Тео Мартенс қола квинтеті сияқты көптеген әйгілі қола квинтеттері өнер көрсетті. 1989 жылы тарих жасалды: Берлин қабырғасы ресми түрде құлағанға дейін Шығыс Берлиннің Берлин қола квинтеті Батыс Берлиннің Бранденбург квинтетімен бірлесіп сахнада өнер көрсетті.