Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзенді алғаш рет 1828 жылы Чарльз Стюрт зерттеген британдық саяхатшы болды және ол оны Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Ральф Дарлингтің құрметіне атады. Аймақтағы қатал құрғақшылық пен су деңгейінің төмендігіне байланысты Стюрт бұл жерді көбінесе тұруға жарамсыз деп санады және жерде сенімді өнеркәсіпті дамытуға қажетті жағдайлардың жоқтығын айтты. 1835 жылға дейін аймақты зерттеу жүргізілмеді, сол кезде колониялық геодезист сэр Томас Митчелл экспедиция ұйымдастырды. Жергілікті халықпен туындаған шиеленістерден кейін Митчелл өзінің адамын қорғау үшін шағын бекініс салды және оны сол кездегі губернатор сэр Ричард Бурк есімімен Форт Бурк деп атады. Британдық мал өсірушілердің қоныстануы көптеген жылдар бойы колониялық аймақтардан алыс болуы мен жергілікті аборигендердің қарсылығына байланысты мүмкін болмады. 1859 жылға дейін британдық отарлаушылар Жоғарғы Дарлинг бойында бекініп алды, ал кемелердің келуімен өзен арқылы оңтүстік елді мекендерге маусымдық сауда жасау мүмкін болды. Форт Бурк маңындағы жерді алғаш иеленген британдық малшы Эдвард Дж. Спенс 1858 жылдың соңында болды, бірақ 1859 жылы Форт Бурк мал шаруашылығы мен үй шаруашылығын сәтті құрған Винсент Джеймс Даулинг пен оның бас малшысы Джон Э. Келли болды. Даулинг жергілікті аборигендермен қақтығысты, оның шапанына найза тиді және аты бумерангтан жараланды. Алайда, ол жергілікті халықпен келісімге келді, олар оның шаруашылығы үшін арзан еңбек күшіне айналды. Митчелл бастапқыда салған шағын бекінісі орналасқан Форт Бурк маңындағы жер су тасқынына ұшырау қаупі жоғары болғандықтан, форттан солтүстікке қарай 10 шақырымдай жерде, өзеннің шығыс жағалауындағы биік жер жақын қоныстану үшін таңдалды. Бұл жерді жергілікті халық Уэртимурти деп, ал отарлаушылар 18 Майл Пойнт деп атады. 1862 жылы Бурк кенті ресми түрде зерттелді және осы жерде жоспарланды. Бурк маңындағы мал шаруашылығының өсуіне байланысты қала тез өріс дамып, өзен портына айналды, кемелер мал мен жүннің көп мөлшерін оңтүстікке, Эчукаға тасыды, ал содан теміржол желісі арқылы Мельбурнға жеткізілді. 1885 жылға қарай Бурк теміржолмен қолжетімді болды және оңтүстікке өзен арқылы сауда жасау Сиднейге тікелей теміржолмен ауыстырылды. Бурк жерінің дәстүрлі иелері Австралиядағы аборигендерге ұқсас тағдырға ұшырады. Олар өздерінің дәстүрлі жерлерінен айырылып, ақ қоныстанушылармен қақтығыстарға түсті, жер мен мәдениеттің жоғалуымен күресті және еуропалық аурулардан зардап шекті. Бурк қаласының маңындағы Нгемба және Баркинджи халықтарының саны 19 ғасырдың соңына қарай азайды, бірақ олардың көпшілігі аймақта дәстүрлі өмір салтын жалғастырды. Басқалары жергілікті шаруашылықтарда малмен жұмыс істеп, іздеушілер ретінде өздерінің біліктіліктерін жоғары бағалады. 1940 жылдары басқа аймақтардан көшіп келген аборигендердің көптеген саны Бурк қауымын өсірді және 1946 жылы Аборигендерді қорғау кеңесі резерват құрды. Көшіп келгендердің көп бөлігі Тибобура аймағынан шыққан Вангкумара халқы болды. 1962 жылы Перт қаласында жергілікті биікке секіруші Перси Хобсон Австралия үшін Ұлттар Достығы ойындарында алтын медальді жеңіп алған алғашқы абориген болды. 2 метрлік Хобсон өзінің бойынан асып түсіп, ойындарда рекордтық 2 метрлік секірумен жеңіске жетті. Хобсон Буркке оралғанда қарсы алынды және "Жеңімпаз Батырды құттықтаңыз" әнін ойнаған қола оркестрімен күшті қарсы алынды. Қазір оның есіміне саябақ пен су мұнарасы орнатылған.
The first British explorer to explore the river was Charles Sturt in 1828 who named it after Sir Ralph Darling, Governor of New South Wales. Having struck the region during an intense drought and a low river, Sturt dismissed the area as largely uninhabitable and short of any features necessary for establishing reliable industry on the land. Further exploration of the area did not occur until 1835 when the colonial surveyor Sir Thomas Mitchell conducted an expedition. Following tensions with the local people Mitchell built a small stockade to protect his men and named it Fort Bourke after then Governor Sir Richard Bourke. British pastoral settlement failed to occur for many years in the vicinity due to the large distances from the colonised areas and the strong resistance from the local Aboriginal population. It wasn't until 1859 when British colonists were able to gain a foothold along the Upper Darling, with the arrival of paddle steamers making river transportation and trade to the southern settlements seasonally viable. The first British pastoralist to appropriate land around Fort Bourke was Edward J Spence in late 1858, but it was Vincent James Dowling with his head stockman, John E Kelly, who successfully established the Fort Bourke cattle station and homestead in 1859. Dowling clashed with the resident Aboriginal population, receiving a spear through his hat and his horse being wounded by a boomerang. However, he was able to come to terms with the Indigenous people, who became a cheap source of labour for his run. The immediate area around Fort Bourke where Mitchell had originally built his little stockade was deemed too flood prone for a township, so an elevated site on the east bank of the river around 10km north of the fort was chosen for closer settlement. This site was called by the Indigenous people Whertiemurtie and by the colonists 18 Mile Point. In 1862 the township of Bourke was officially surveyed and laid out at this locality. As the pastoralist industry expanded around Bourke, the town rapidly grew into a busy river port, with paddle steamers shipping large quantities of stock and wool south to Echuca, from where the railway extension allowed further transportation to Melbourne. By 1885 Bourke was made accessible by rail and reliance on the river trade to the south was quickly replaced by the more direct rail access to Sydney. Bourke's traditional landholders endured a similar fate to Indigenous people across Australia. Dispossessed of their traditional country and in occasional conflict with white settlers, they battled a loss of land and culture and were hit hard by European disease. While the population of the local Ngemba and Barkindji people around the town of Bourke had dwindled by the late 19th century, many continued to live a traditional lifestyle in the region. Others found employment on local stations working with stock and found their skill as trackers in high demand. A large influx of displaced Aboriginal peoples from other areas in the 1940s saw Bourke's indigenous community grow and led to the establishment of a reserve in 1946 by the Aborigines Protection Board. The majority of indigenous settlers were Wangkumara people from the Tibooburra region. In 1962 in Perth, local high jumper Percy Hobson became the first person of Aboriginal descent to win a Commonwealth Games gold medal for Australia. The 5 feet (2 m) tall Hobson jumped above his height to win the event with a Games record leap of 6 feet (2 m). Hobson was celebrated on his return to Bourke and greeted by a brass band playing "Hail the Conquering Hero". A park and illustrated water tower now contribute to his memory.
Халық саны
2016 жылы Буркеде 1824 адам тұрды. Халықтың 38,0% -ы аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтарынан құралды. 78,1% адам Австралияда туған, ал 80,2% отбасында тек ағылшын тілінде сөйлейді. Ең көп тараған дін (40,2%) - католицизм. Бүгінде Буркеде 21 мойындалған жергілікті тіл тобы бар, оның ішінде Нгемба, Баркинджи, Ванкумара және Муруари тілдері де кездеседі.
In 2016, there were 1,824 people in Bourke. Aboriginal and Torres Strait Islander people made up 38.0% of the population. 78.1% of people were born in Australia and 80.2% spoke only English at home. The most popular (40.2%) religion was Catholicism. In Bourke today, there are 21 recognised indigenous language groups, including Ngemba, Barkindji, Wangkumara and Muruwari.
Климат
Кёппен-Гайгер классификациясы бойынша Буркеде жыл бойы шамалы жауын-шашынмен ыстық, жартылай шөлейтті климат (BSh) басылады. 1903 жылдың 4 қаңтарында Буркеде 49,7 °C (121,5 °F) максималды температура тіркелді, бұл оны Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы ең жоғары температура рекордын Менинди қаласымен бөлісетінін көрсетеді (Менинди оңтүстікке қарай орналасқан), сондай-ақ Австралияда тіркелген ең жоғары температуралардың бірі.
Under the Köppen–Geiger classification, Bourke has a hot semi arid climate (BSh) with a mild amount of rainfall throughout the year. On 4 January 1903, Bourke recorded a maximum temperature of 49.7 °C (121.5 °F), making it tied for the highest temperature recorded anywhere in New South Wales with Menindee, which is located further to the south, and one of the highest maximums ever to be recorded in Australia.
Білім
Буркеде мектепке дейінгі балалар, бастауыш және жоғары сынып оқушылары үшін көптеген мектептер бар. Bourke–Walgett қашықтықтан оқыту мектебі балаларға мектепке дейінгі білімнен бастап 12-ші сыныпқа дейін үйде білім алуға мүмкіндік береді.
Bourke has many schools for preschool children, primary and high school students. The Bourke–Walgett School of Distance Education allows children to be schooled at home, from preschool to year 12.
Көлік
Буркке Митчелл тас жолы арқылы солтүстіктен Шарлевиль мен Кунамулладан, ал оңтүстік-шығыстан Ньганнан жетуге болады. Брюаррина мен Уолгет Камилорой тас жолында орналасқан, оның батыс соңы Бурк қаласында. Мори мен Гундивинди Ньюэлл тас жолында орналасқан және әртүрлі жолдар арқылы Буркке қосылады. Кобар Кидман жолы арқылы оңтүстіктен байланысады. Қалаға Бурк әуежайы қызмет көрсетеді, сондай-ақ басқа аймақтық орталықтарға, мысалы, Дуббоға NSW TrainLink автобустық қызметі бар. Бұрын Дарлинг өзені арқылы жүн экспорттау бойынша әлемдегі ең ірі ішкі порт болған. Бурк сот үйі Австралияның ішкі аймақтарында бірегей, себебі ол бастапқыда теңіз соты ретінде құрылған және осы ерекшелігін бүгінге дейін сақтап келеді. Бұл айырмашылық ғимараттың бұрыштарындағы қабырғаларындағы жалаушалардың үстіндегі тәждерде көрінеді. Жабылуға дейін Бурк теміржол станциясы Батыс теміржол желісінің соңғы станциясы болды. Байроктан теміржолдың ұзартылуы 1885 жылдың 3 қыркүйегінде ашылды. 1975 жылдың қыркүйегінде жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1986 жылы желі толығымен жабылды, станция қираған күйде қалды.
Bourke can be reached by the Mitchell Highway from both the north from Charleville and Cunnamulla and from the southeast from Nyngan. Brewarrina and Walgett are located on the Kamilaroi Highway that has its western terminus in Bourke. Moree and Goondiwindi, located on the Newell Highway, connect to Bourke via various roads. Cobar via the Kidman Way, is connected from the south. The town is also served by Bourke Airport and has NSW TrainLink bus service to other regional centres such as Dubbo. It was formerly the largest inland port in the world for exporting wool on the Darling River. The Bourke court house is unique in inland Australia in that it was originally a maritime court and to this day maintains that distinction. That distinction is evident in the crowns that sits above the finials of the flag poles atop the corner parapets of the building. Prior to its closure, Bourke railway station was the terminus of the Main Western railway line. The railway extension from Byrock opened on 3 September 1885. Passenger services on the line were cancelled in September 1975 with the line closing down entirely in 1986, leaving the station derelict.
Мәдени маңызы
Бурк елді мекендердегі ауыл шаруашылығы аудандарының шегін және Бурк қаласының солтүстігінде және батысында жатқан шұрайлы далаға (аутбак) апаратын қақпа ретінде қарастырылады. Бұл шотланд-австралиялық ақын және дала жыршысы Уилл Х. Огилвидің өлеңінен шыққан «back o' Bourke» деген дәстүрлі Австралия сөзінде көрініс тапқан. Туристік ақпарат орталығы Митчелл тас жолында, Back 'O Bourke көрме орталығында орналасқан. 1892 жылы жас жазушы Генри Лоусонды «Bulletin» журналының редакторы Дж. Ф. Арчибальд далалық өмірдің мәзірін татып, көп ішімдігін тоқтату үшін Буркке жіберді. Лоусонның өзінің сөзімен айтқанда: «Мен 'Bulletin' журналынан 5 фунт стерлинг және теміржол билеті алдым да, Буркке бардым. Сурет салып, қой жуну орталығынан жұмыс істеп, алты ай бойы саяхаттадым». Бұл оқиға 25 жастағы жас жігітке зор әсер етті, ал далалық өмірдің қатал шындықтарымен кездесуі оның көптеген келесі туындыларына шабыт берді. Кейін Лоусон: «Егер Буркті білсең, Австралияны да білесің» деп жазды. 1992 жылы Бурк кітапханасының мұрағатынан псевдониммен жазылған және «Western Herald» газетінде жарияланған сегіз өлең табылды, олардың Лоусонға тиесілі екені анықталды. Дала ақындары Гарри «Брейкер» Морант (1864–1902) және Уилл Х. Огилви (1869–1963) де Бурк аймағында уақыт өткізіп, өздерінің көптеген еңбектерін осы тәжірибеге негіздеді. 1993 жылы көз хирургы Фред Холлоус қайтыс болғаннан кейін Буркке жерленді. Фред Холлоус 1970-ші жылдардың басында Энгонияда және Бурк ауданында жұмыс істеген және сол жерде жерленуге өтініш білдірген. 1888 жылы Дарлинг өзенінің жанында салынған Telegraph қонақ үйі қайта жаңартылып, қазір Riverside Motel ретінде қызмет етеді.
Bourke is considered to represent the edge of the settled agricultural districts and the gateway to the outback that lies north and west of Bourke. This is reflected in a traditional east coast Australian expression "back o' Bourke", from the poem by Scottish Australian poet and bush balladeer Will H. Ogilvie. The Tourist Information Centre is located on the Mitchell Highway at The Back 'O Bourke Exhibition Centre. In 1892 a young writer Henry Lawson was sent to Bourke by the Bulletin editor J. F. Archibald to get a taste of outback life and to try to curb his heavy drinking. In Lawson's own words "I got £5 and a railway ticket from the Bulletin and went to Bourke. Painted, picked up in a shearing shed and swagged it for six months". The experience was to have a profound effect on the 25 year old and his encounter with the harsh realities of bush life inspired much of his subsequent work. Lawson would later write "if you know Bourke you know Australia". In 1992 eight poems, written under a pseudonym and published in the Western Herald, were discovered in the Bourke library archives and confirmed to be Lawson's work. Bush poets Harry 'Breaker' Morant (1864–1902) and Will H. Ogilvie (1869–1963) also spent time in the Bourke region and based much of their work on the experience. Eye surgeon Fred Hollows was buried in Bourke after his death in 1993. Fred Hollows had worked at Enngonia and around the Bourke area in the early 1970s and had asked to be buried there. The Telegraph Hotel, established in 1888 beside the Darling River, has been restored and now operates as the Riverside Motel.
Қылмыс
2008 жылы Буркеде қылмыстық құқық бұзушылықтың үнемі жоғары деңгейіне байланысты шыны бөтелкедегі сыраны, 750 мл-ден асатын күшті шарапты және екі литрден асатын бөтелкедегі шарапты сатуға тыйым салынды. Тек 3,5% немесе одан аз алкогольді шыны емес бөтелкелер күндіз сатылатын болды. 2013 жылы қылмыстық құқық бұзушылықпен күресу мақсатында АҚШ үлгісіндегі әділеттілікті қайта инвестициялау бағдарламасы – Maranguka іске қосылды. 2017 жылға қарай Буркедегі жасөспірімдерге қатысты маңызды айыптамалар 38%-ға төмендеді. Дегенмен, 2022 жылға қарай Буркедегі қылмыс деңгейі қайта өсті, бұл Maranguka негізін қалаушы COVID-19 пандемиясымен байланыстырды. Осындай жағдайлар Сидней университетінің Буркеде студент-медбикелердің тәжірибеден өтуін тоқтатуына әкеп соқты. Жаңа Оңтүстік Уэльс медбикелер мен акушерлер қауымдастығының жетекші ұйымдастырушысы Буркедегі денсаулық сақтау қызметкерлеріне жасалған зорлық-зомбылықтың шалғай аймақтардағы мұндай қызметкерлердің кездесетін мәселелерінің көрінісі екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, кеңсе қызметкерлері қарттар бөліміндегі науқастарды тексеруге шақырылыпты, себебі жеткілікті медбикелер болмаған. Ауруханадағы науқастардың жетіспейтін қызметкерлерге байланысты назарсыз қалғанына оның сенімі мол. Түндегі ауысымда шұғыл жәрдем бөлімі, жатқызылатын бөлім, қарттарға көмек көрсету бөлімі және COVID бөліміне жауапты бар болғаны екі тіркелген медбике болған. Ол зорлық-зомбылық салдарынан медбикелердің өміріне қауіп төнуі мүмкін екенін, немесе штаттың жетіспеуінен науқастардың қайтыс болуы мүмкін екенін қаудайды. Бурке округінің әкімі Барри Холлман зорлық-зомбылықтың жалғасуы денсаулық сақтау қызметкерлерін Буркеге келуден бас тартуға итермелесе, аурухана үшін қандай салдарлар болатынынан алаңдады. Ол қаладағы зорлық-зомбылық деңгейіне қатты қайғырылып, оның қоғамды дүрліктіргенін айтты. Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльс жергілікті денсаулық сақтау округінің бас директоры Марк Спитал жасаған мәлімдемесінде, олардың ұйымы қауіпті немесе қылмыстық мінез-құлыққа төзбейтінін және мәселені шешу үшін Бурке округі кеңесімен, түрлі агенттіктермен және қауымдастық көшбасшыларымен жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Спитал бірқатар шаралар қабылданғанын, оның ішінде тәулік бойы күзеттік қызмет көрсету және жарықтандыру сияқты инфрақұрылымды жақсарту, сондай-ақ жақын арада қосымша шаралар қабылданатынын айтты.
In 2008, persistently high levels of criminal offending in Bourke led to a ban of the takeaway sales of beer in glass bottles, fortified wine larger than 750 mL and cask wine larger than two litres with only 3.5% or less alcohol non glass bottles being sold midday. In 2013, a US style justice reinvestment program called Maranguka was put in place to combat offending. By 2017, there had been a 38% reduction in significant juvenile charges in Bourke. However, by 2022 crime in Bourke had again increased which the founder of Maranguka attributed to the COVID 19 pandemic. Such incidents led the University of Sydney to suspend student nurse placements in Bourke. A lead organiser with the New South Wales Nurses and Midwives' Association said the violence against health workers in Bourke was emblematic of the issues facing such staff in remote areas. She claimed administration staff from the front office were being called on to check on patients in the aged care wing because there was an insufficient number of nurses. She believed the patients at the hospital were being neglected due to a lack of staff with just two registered nurses responsible for the emergency department, an acute ward, an aged care wing and a COVID ward during a night shift. She feared a nurse could lose their life through the violence, or that a patient could die through the chronic staffing shortages. Bourke Shire mayor Barry Hollman expressed concern for the ramifications for the hospital if the ongoing violence prompted health workers to refuse to come to Bourke. He said he was devastated by the level of violence in the town, which had shocked the community. In a statement, Western New South Wales Local Health District chief executive Mark Spittal said his organisation had a zero tolerance of threatening or criminal behaviour and was working with Bourke Shire Council, various agencies and community leaders to address the issues. Spittal said a number of measures had already been established including a 24/7 security presence and improvements to infrastructure such as lighting with further measures expected to be put in place in the near future.
Медиа
Қалаға төрт FM және екі AM радиостанциясы, сондай-ақ бес телеарна қызмет көрсетеді. ABC радиосы FM және AM жолақтарында хабар таратады және аймақтағы ауылдық және қоғамдық байланыстарды сақтауда маңызды рөл атқарады. Бүркеде үш қоғамдық радиостанциясы орналасқан. 2WEB станциясы 585 AM жиілігінде 10 000 ватт қуатпен хабар таратады. 2CUZ – 106.5 FM жиілігіндегі халық радиостанциясы. Gold FM – 88.0 FM жиілігіндегі туристік ақпарат станциясы. Алғашқы екі станция аймақтағы көптеген қауымдарға хабар жеткізеді. Жергілікті газет, The Western Herald, Рождество мерекесіндегі қысқа үзілістен басқа жыл бойы әр бейсенбіде жарық көреді.
The town is served by four FM and two AM radio stations, and five television channels. ABC radio broadcasts on both the FM and AM bands and is pivotal to maintaining rural and community ties in the area. There are three community radio stations based in Bourke. 2WEB broadcasts with 10,000 watts on 585 AM. 2CUZ is the Indigenous radio station on 106.5 FM. Gold FM is the tourist info station on 88.0 FM. The first two stations broadcast to a myriad of communities in the region. The local paper, The Western Herald, is published on a weekly basis (every Thursday) year round, except during a short break at Christmas.