Кіріспе

Өзенді алғаш рет 1828 жылы Чарльз Стюрт зерттеген британдық саяхатшы болды және ол оны Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Ральф Дарлингтің құрметіне атады. Аймақтағы қатал құрғақшылық пен су деңгейінің төмендігіне байланысты Стюрт бұл жерді көбінесе тұруға жарамсыз деп санады және жерде сенімді өнеркәсіпті дамытуға қажетті жағдайлардың жоқтығын айтты. 1835 жылға дейін аймақты зерттеу жүргізілмеді, сол кезде колониялық геодезист сэр Томас Митчелл экспедиция ұйымдастырды. Жергілікті халықпен туындаған шиеленістерден кейін Митчелл өзінің адамын қорғау үшін шағын бекініс салды және оны сол кездегі губернатор сэр Ричард Бурк есімімен Форт Бурк деп атады. Британдық мал өсірушілердің қоныстануы көптеген жылдар бойы колониялық аймақтардан алыс болуы мен жергілікті аборигендердің қарсылығына байланысты мүмкін болмады. 1859 жылға дейін британдық отарлаушылар Жоғарғы Дарлинг бойында бекініп алды, ал кемелердің келуімен өзен арқылы оңтүстік елді мекендерге маусымдық сауда жасау мүмкін болды. Форт Бурк маңындағы жерді алғаш иеленген британдық малшы Эдвард Дж. Спенс 1858 жылдың соңында болды, бірақ 1859 жылы Форт Бурк мал шаруашылығы мен үй шаруашылығын сәтті құрған Винсент Джеймс Даулинг пен оның бас малшысы Джон Э. Келли болды. Даулинг жергілікті аборигендермен қақтығысты, оның шапанына найза тиді және аты бумерангтан жараланды. Алайда, ол жергілікті халықпен келісімге келді, олар оның шаруашылығы үшін арзан еңбек күшіне айналды. Митчелл бастапқыда салған шағын бекінісі орналасқан Форт Бурк маңындағы жер су тасқынына ұшырау қаупі жоғары болғандықтан, форттан солтүстікке қарай 10 шақырымдай жерде, өзеннің шығыс жағалауындағы биік жер жақын қоныстану үшін таңдалды. Бұл жерді жергілікті халық Уэртимурти деп, ал отарлаушылар 18 Майл Пойнт деп атады. 1862 жылы Бурк кенті ресми түрде зерттелді және осы жерде жоспарланды. Бурк маңындағы мал шаруашылығының өсуіне байланысты қала тез өріс дамып, өзен портына айналды, кемелер мал мен жүннің көп мөлшерін оңтүстікке, Эчукаға тасыды, ал содан теміржол желісі арқылы Мельбурнға жеткізілді. 1885 жылға қарай Бурк теміржолмен қолжетімді болды және оңтүстікке өзен арқылы сауда жасау Сиднейге тікелей теміржолмен ауыстырылды. Бурк жерінің дәстүрлі иелері Австралиядағы аборигендерге ұқсас тағдырға ұшырады. Олар өздерінің дәстүрлі жерлерінен айырылып, ақ қоныстанушылармен қақтығыстарға түсті, жер мен мәдениеттің жоғалуымен күресті және еуропалық аурулардан зардап шекті. Бурк қаласының маңындағы Нгемба және Баркинджи халықтарының саны 19 ғасырдың соңына қарай азайды, бірақ олардың көпшілігі аймақта дәстүрлі өмір салтын жалғастырды. Басқалары жергілікті шаруашылықтарда малмен жұмыс істеп, іздеушілер ретінде өздерінің біліктіліктерін жоғары бағалады. 1940 жылдары басқа аймақтардан көшіп келген аборигендердің көптеген саны Бурк қауымын өсірді және 1946 жылы Аборигендерді қорғау кеңесі резерват құрды. Көшіп келгендердің көп бөлігі Тибобура аймағынан шыққан Вангкумара халқы болды. 1962 жылы Перт қаласында жергілікті биікке секіруші Перси Хобсон Австралия үшін Ұлттар Достығы ойындарында алтын медальді жеңіп алған алғашқы абориген болды. 2 метрлік Хобсон өзінің бойынан асып түсіп, ойындарда рекордтық 2 метрлік секірумен жеңіске жетті. Хобсон Буркке оралғанда қарсы алынды және "Жеңімпаз Батырды құттықтаңыз" әнін ойнаған қола оркестрімен күшті қарсы алынды. Қазір оның есіміне саябақ пен су мұнарасы орнатылған.

Халық саны

2016 жылы Буркеде 1824 адам тұрды. Халықтың 38,0% -ы аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтарынан құралды. 78,1% адам Австралияда туған, ал 80,2% отбасында тек ағылшын тілінде сөйлейді. Ең көп тараған дін (40,2%) - католицизм. Бүгінде Буркеде 21 мойындалған жергілікті тіл тобы бар, оның ішінде Нгемба, Баркинджи, Ванкумара және Муруари тілдері де кездеседі.

Климат

Кёппен-Гайгер классификациясы бойынша Буркеде жыл бойы шамалы жауын-шашынмен ыстық, жартылай шөлейтті климат (BSh) басылады. 1903 жылдың 4 қаңтарында Буркеде 49,7 °C (121,5 °F) максималды температура тіркелді, бұл оны Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы ең жоғары температура рекордын Менинди қаласымен бөлісетінін көрсетеді (Менинди оңтүстікке қарай орналасқан), сондай-ақ Австралияда тіркелген ең жоғары температуралардың бірі.

Білім

Буркеде мектепке дейінгі балалар, бастауыш және жоғары сынып оқушылары үшін көптеген мектептер бар. Bourke–Walgett қашықтықтан оқыту мектебі балаларға мектепке дейінгі білімнен бастап 12-ші сыныпқа дейін үйде білім алуға мүмкіндік береді.

Көлік

Буркке Митчелл тас жолы арқылы солтүстіктен Шарлевиль мен Кунамулладан, ал оңтүстік-шығыстан Ньганнан жетуге болады. Брюаррина мен Уолгет Камилорой тас жолында орналасқан, оның батыс соңы Бурк қаласында. Мори мен Гундивинди Ньюэлл тас жолында орналасқан және әртүрлі жолдар арқылы Буркке қосылады. Кобар Кидман жолы арқылы оңтүстіктен байланысады. Қалаға Бурк әуежайы қызмет көрсетеді, сондай-ақ басқа аймақтық орталықтарға, мысалы, Дуббоға NSW TrainLink автобустық қызметі бар. Бұрын Дарлинг өзені арқылы жүн экспорттау бойынша әлемдегі ең ірі ішкі порт болған. Бурк сот үйі Австралияның ішкі аймақтарында бірегей, себебі ол бастапқыда теңіз соты ретінде құрылған және осы ерекшелігін бүгінге дейін сақтап келеді. Бұл айырмашылық ғимараттың бұрыштарындағы қабырғаларындағы жалаушалардың үстіндегі тәждерде көрінеді. Жабылуға дейін Бурк теміржол станциясы Батыс теміржол желісінің соңғы станциясы болды. Байроктан теміржолдың ұзартылуы 1885 жылдың 3 қыркүйегінде ашылды. 1975 жылдың қыркүйегінде жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1986 жылы желі толығымен жабылды, станция қираған күйде қалды.

Мәдени маңызы

Бурк елді мекендердегі ауыл шаруашылығы аудандарының шегін және Бурк қаласының солтүстігінде және батысында жатқан шұрайлы далаға (аутбак) апаратын қақпа ретінде қарастырылады. Бұл шотланд-австралиялық ақын және дала жыршысы Уилл Х. Огилвидің өлеңінен шыққан «back o' Bourke» деген дәстүрлі Австралия сөзінде көрініс тапқан. Туристік ақпарат орталығы Митчелл тас жолында, Back 'O Bourke көрме орталығында орналасқан. 1892 жылы жас жазушы Генри Лоусонды «Bulletin» журналының редакторы Дж. Ф. Арчибальд далалық өмірдің мәзірін татып, көп ішімдігін тоқтату үшін Буркке жіберді. Лоусонның өзінің сөзімен айтқанда: «Мен 'Bulletin' журналынан 5 фунт стерлинг және теміржол билеті алдым да, Буркке бардым. Сурет салып, қой жуну орталығынан жұмыс істеп, алты ай бойы саяхаттадым». Бұл оқиға 25 жастағы жас жігітке зор әсер етті, ал далалық өмірдің қатал шындықтарымен кездесуі оның көптеген келесі туындыларына шабыт берді. Кейін Лоусон: «Егер Буркті білсең, Австралияны да білесің» деп жазды. 1992 жылы Бурк кітапханасының мұрағатынан псевдониммен жазылған және «Western Herald» газетінде жарияланған сегіз өлең табылды, олардың Лоусонға тиесілі екені анықталды. Дала ақындары Гарри «Брейкер» Морант (1864–1902) және Уилл Х. Огилви (1869–1963) де Бурк аймағында уақыт өткізіп, өздерінің көптеген еңбектерін осы тәжірибеге негіздеді. 1993 жылы көз хирургы Фред Холлоус қайтыс болғаннан кейін Буркке жерленді. Фред Холлоус 1970-ші жылдардың басында Энгонияда және Бурк ауданында жұмыс істеген және сол жерде жерленуге өтініш білдірген. 1888 жылы Дарлинг өзенінің жанында салынған Telegraph қонақ үйі қайта жаңартылып, қазір Riverside Motel ретінде қызмет етеді.

Қылмыс

2008 жылы Буркеде қылмыстық құқық бұзушылықтың үнемі жоғары деңгейіне байланысты шыны бөтелкедегі сыраны, 750 мл-ден асатын күшті шарапты және екі литрден асатын бөтелкедегі шарапты сатуға тыйым салынды. Тек 3,5% немесе одан аз алкогольді шыны емес бөтелкелер күндіз сатылатын болды. 2013 жылы қылмыстық құқық бұзушылықпен күресу мақсатында АҚШ үлгісіндегі әділеттілікті қайта инвестициялау бағдарламасы – Maranguka іске қосылды. 2017 жылға қарай Буркедегі жасөспірімдерге қатысты маңызды айыптамалар 38%-ға төмендеді. Дегенмен, 2022 жылға қарай Буркедегі қылмыс деңгейі қайта өсті, бұл Maranguka негізін қалаушы COVID-19 пандемиясымен байланыстырды. Осындай жағдайлар Сидней университетінің Буркеде студент-медбикелердің тәжірибеден өтуін тоқтатуына әкеп соқты. Жаңа Оңтүстік Уэльс медбикелер мен акушерлер қауымдастығының жетекші ұйымдастырушысы Буркедегі денсаулық сақтау қызметкерлеріне жасалған зорлық-зомбылықтың шалғай аймақтардағы мұндай қызметкерлердің кездесетін мәселелерінің көрінісі екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, кеңсе қызметкерлері қарттар бөліміндегі науқастарды тексеруге шақырылыпты, себебі жеткілікті медбикелер болмаған. Ауруханадағы науқастардың жетіспейтін қызметкерлерге байланысты назарсыз қалғанына оның сенімі мол. Түндегі ауысымда шұғыл жәрдем бөлімі, жатқызылатын бөлім, қарттарға көмек көрсету бөлімі және COVID бөліміне жауапты бар болғаны екі тіркелген медбике болған. Ол зорлық-зомбылық салдарынан медбикелердің өміріне қауіп төнуі мүмкін екенін, немесе штаттың жетіспеуінен науқастардың қайтыс болуы мүмкін екенін қаудайды. Бурке округінің әкімі Барри Холлман зорлық-зомбылықтың жалғасуы денсаулық сақтау қызметкерлерін Буркеге келуден бас тартуға итермелесе, аурухана үшін қандай салдарлар болатынынан алаңдады. Ол қаладағы зорлық-зомбылық деңгейіне қатты қайғырылып, оның қоғамды дүрліктіргенін айтты. Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльс жергілікті денсаулық сақтау округінің бас директоры Марк Спитал жасаған мәлімдемесінде, олардың ұйымы қауіпті немесе қылмыстық мінез-құлыққа төзбейтінін және мәселені шешу үшін Бурке округі кеңесімен, түрлі агенттіктермен және қауымдастық көшбасшыларымен жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Спитал бірқатар шаралар қабылданғанын, оның ішінде тәулік бойы күзеттік қызмет көрсету және жарықтандыру сияқты инфрақұрылымды жақсарту, сондай-ақ жақын арада қосымша шаралар қабылданатынын айтты.

Медиа

Қалаға төрт FM және екі AM радиостанциясы, сондай-ақ бес телеарна қызмет көрсетеді. ABC радиосы FM және AM жолақтарында хабар таратады және аймақтағы ауылдық және қоғамдық байланыстарды сақтауда маңызды рөл атқарады. Бүркеде үш қоғамдық радиостанциясы орналасқан. 2WEB станциясы 585 AM жиілігінде 10 000 ватт қуатпен хабар таратады. 2CUZ – 106.5 FM жиілігіндегі халық радиостанциясы. Gold FM – 88.0 FM жиілігіндегі туристік ақпарат станциясы. Алғашқы екі станция аймақтағы көптеген қауымдарға хабар жеткізеді. Жергілікті газет, The Western Herald, Рождество мерекесіндегі қысқа үзілістен басқа жыл бойы әр бейсенбіде жарық көреді.