Жұлиан Барнс романындағы кемелер мен тарих сырлары
A History of the World in 10½ Chapters
Жулиан Барнс романы «10½ тарау», тарихи және ойдан шығарылған әңгімелерден тұрады. Нұхтың кемесіндегі ағартқыштар туралы жаңа көзқарас, әдебиет пен тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1989 жылы ағылшын жазушысы Джулиан Барнстың "Дүние тарихы 10½ тарауда" атты кітабы әдетте роман деп сипатталса да, шындығында әртүрлі стильдегі ұқыпты байланысқан қысқа әңгімелер жинағы. Көбісі көркем туынды болғанымен, кейбіреулері тарихи деректерге негіделген. Кітаптағы маңызды қайталанатын мотивтердің бірі – кемелер тақырыбы.
A History of the World in 10½ Chapters by English writer Julian Barnes published in 1989 is usually described as a novel, though it is actually a collection of subtly connected short stories, in different styles. Most are fictional but some are historical. One of the several recurrent motifs is that of ships.
Сюжет
1-тарау, "Ставуэй" – Нұхтың кемесі туралы оқиғаның басқаша баяны, онда кемеге кіруге рұқсат етілмеген және сапар барысында жасырынып кірген ағаш құрттарының көзқарасы келтіріледі. Бірінші тараудағы ағаш құрттары Нұхты Құдайдың өкілі ретінде тағайындаудың дұрыстығына күдік келтіреді. Олардың өзіндік тобы, басқа "ластанған" немесе "маңызсыз" түрлер сияқты, кемеден тыс қалды, бірақ ағаш құрттарының бір тобы кемеге жасырынып кіріп, Ұлы су тасқынынан аман қалды. Ағаш құрттары көптеген байланыстыратын элементтердің біріне айналады, дерлік әр тарауда пайда болып, әсіресе білім мен тарихи түсініктердің құлдырау процесін көрсетеді. 2-тарау, "Қонақтар", 1985 жылғы "Ахилл Лауро" оқиғасына ұқсас круиздік лайнерді басып алу туралы айтады. 3-тарау, "Дін соғыстары", ғимаратты тұрақсыздыққа ұшыратқандықтан, шіркеуде ағаш құрттарына қарсы сот процесі туралы хабарлайды. 4-тарау, "Аман қалған", Чернобыль апатының "бірінші ірі апат" болған әлемде өтеді. Журналистер әлемнің ядролық соғысқа қадам басқанын хабарлайды. Басты кейіпкер ядролық соғыстың болмайтынын сезініп, қайықпен қашып құтылады. Бұл оқиғаның орын алғаны ма, әлде кейіпкердің параноясының салдары ма, әзірге белгісіз. 5-тарау, "Кеме апаттары", Гериконың "Медузаның сал" картинасын талдайды. Бірінші бөлімі кеме апатының тарихи оқиғаларын және экипаж мүшелерінің аман қалуын баяндайды. Екінші бөлімі картинаның өзін талдайды. Онда Гериконың картинаның эстетикалық құндылығын сақтау үшін немесе оқиғаның мәнін жеңілдету үшін шындықтың күшін "жұмсартқандығы" сипатталады. 6-тарау, "Тау", дін жолын ұстанған әйелдің өлген әкесі үшін дұға ету үшін монастырьға сапар шегуін көрсетеді. "Медузаның сал" картинасы осы оқиғада да маңызды рөл атқарады. 7-тарау, "Үш қарапайым оқиға", RMS "Титаник" кемесінен аман қалған адам, Киелі кітаптағы Юнус пен кит туралы оқиға және 1939 жылы АҚШ-қа және басқа елдерге кіруге тыйым салынған MS "Сент-Луис" кемесіндегі еврей босқындары туралы айтады. 8-тарау, "Жоғары ағыс! ", шалғайдағы орманда түсірілімге барған актердің хаттарынан тұрады, бұл "Миссия" (1986) фильміне ұқсас жоба. Оның хаттары өмірлік жағдайлармен, әріптестері мен режиссердің мінездерімен, жергілікті халықтың ерекшеліктерімен байланысты болғандықтан философиялық және күрделірек бола бастайды, ал әріптесі салмен апатқа ұшырап суға батқанда жағдай шиеленіседі. 8-тарау мен 9-тараудың арасында нөмірленбеген "Қосымша" тарауы орналасқан. Бұл әңгіме емес, мақала түрінде жазылған және махаббат туралы философиялық ойлар мен тарихқа қысқаша шолу ұсынады. Осы тарауда Джулиан Барнсқа тікелей сілтеме жасалған. Суретшінің көрерменге тікелей қарауы бейнеленген Эль Греконың "Оргаз графының жерленуі" картинасымен салыстыру жүргізіледі. Филип Ларкиннің "Арунделдің қабірі" ("Бізден аман қалатыны – махаббат") және В.Х. Ауденнің "1 қыркүйек 1939" ("Біз бір-бірімізді жақсы көруіміз керек немесе өлуіміз керек") өлеңдерінен үзінділер талқыланады. 9-тарау, "Арарат жобасы", Джеймс Ирвиннің кейіпкері Спайк Тигглер туралы әңгімелейді. Тигглер Нұхтың кемесінің қалдықтарын табу үшін экспедиция ұйымдастырады. Бұл 6-тараудағы "Тау" тақырыбымен байланысты. 10-тарау, "Арман", жаңартылған жұмақтың сипаттамасын береді, онда тіпті Гитлер де кездеседі. Ол әр адам үшін жекешелендірілген және сондағы тұрғындар ақырында "өледі".
Chapter 1, "The Stowaway", is an alternative account of the story of Noah's Ark from the point of view of the woodworms, who were not allowed onboard and were stowaways during the journey. The woodworm who narrates the first chapter questions the wisdom of appointing Noah as God's representative. The woodworm was left out of the ark, just like the other "impure" or "insignificant" species; but a colony of woodworms enters the ark as stowaways and they survive the Great Deluge. The woodworm becomes one of the many connecting figures, appearing in almost every chapter and implying processes of decay, especially of knowledge and historical understanding. Chapter 2, "The Visitors", describes the hijacking of a cruise liner, similar to the 1985 incident of the Achille Lauro. Chapter 3, "The Wars of Religion", reports a trial against the woodworms in a church, as they have caused the building to become unstable. Chapter 4, "The Survivor", is set in a world in which the Chernobyl disaster was "the first big accident". Journalists report that the world is on the brink of nuclear war. The protagonist escapes by boat to avoid the assumed inevitability of a nuclear holocaust. Whether this occurred or is merely a result of the protagonist's paranoia is left ambiguous. Chapter 5, "Shipwreck", is an analysis of Géricault's painting, The Raft of the Medusa. The first half narrates the historical events of the shipwreck and the survival of the crew members. The second half of the chapter analyses the painting itself. It describes Géricault's "softening" the impact of reality in order to preserve the aestheticism of the work, or to make the story of what happened more palatable. Chapter 6, "The Mountain", describes the journey of a religious woman to a monastery where she wants to intercede for her dead father. The Raft of the Medusa plays a role in this story as well. Chapter 7, "Three Simple Stories", portrays a survivor from the RMS Titanic, the Biblical story of Jonah and the whale, and the Jewish refugees on board the MS St. Louis in 1939, who were prevented from landing in the United States and other countries. Chapter 8, "Upstream! ", consists of letters from an actor who travels to a remote jungle for a film project, described as similar to The Mission (1986). His letters grow more philosophical and complicated as he deals with the living situations, the personalities of his costars and the director, and the peculiarities of the indigenous population, coming to a climax when his colleague is drowned in an accident with a raft. The unnumbered half chapter, "Parenthesis", is inserted between Chapters 8 and 9. It is in the form of an essay rather than a short story and offers a philosophical discussion on love, and briefly history. There is a direct reference to Julian Barnes in this half chapter. A parallel is drawn with El Greco's painting Burial of the Count of Orgaz, in which the artist confronts the viewer. The piece includes a discussion of lines from Philip Larkin's poem "An Arundel Tomb" ("What will survive of us is love") and from W. H. Auden's "September 1, 1939" ("We must love one another or die"). Chapter 9, "Project Ararat", tells the story of a fictional astronaut Spike Tiggler, based on James Irwin. Tiggler launches an expedition to recover what remains of Noah's Ark. There is overlap with Chapter 6, "The Mountain." Chapter 10, "The Dream", is an account of a modernized version of heaven, where even Hitler is found. It is individualised for each person and the occupants eventually "die".
Сыни қабылдау
Джонатан Коу "Гардиан" журналында "Дүние тарихының 10½ тарауы" кітабына жазған мақаласында, оның "экспериментализмнің жаңалықтарын ұсынбаса да, интеллектуалды және оқуға қолайлы болғандықтан сәтті екенін" айтты. Ол кітаптың "оқырманға нақты адамдық назар аудару немесе қызығушылық тудырмау артықшылығында" кемшіліктері бар екенін де атап өтті. Ол былай деді: "Кітапты тым ақылды (немесе жай ғана ақылды) деп есептеу туралы пікірді айту жомарттыққа да, оңайлыққа да келмейді. Барнс өзінің тақырыптарына шын ниетпен қарайды және эмоционалдық байланысқа ымдау жасайды. Оның басты мәселелерінің бірі – тарихтың мәні, және ол, әрине, 20 ғасырдың соңындағы жақсы, еркін ойлайтын, салауатты саналы либерал ретінде тарихтың кез келген теориясын үлгі немесе жалғастыру ретінде қабылдамайды: 'Бұл мультимедиалық коллажға көбірек ұқсайды', – деп түсіндіреді ол, және бұл, әрине, романның өзінің құрылымдық бөлінуіне себеп". Коу кітаптың билік пен тарих арасындағы қарым-қатынасты "кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі арқылы" зерттемегенін айтты. "Осы тұста Барнс көңілімді қалдырды: мен күнделікті қарым-қатынастар саясатына осылайша қызығушылық танытқан романды есімде ұстамадым, немесе оларды 'идеялардың' болжамды әлемінен осылайша аяусыз оқшаулаған романды көрген емеспін". Коу "Жарты тарау немесе Тыныс" бөлімін "бір мезгілде тым әсем және тым салқын" деп бағалады, бірақ кітаптың жалпы бағасы бойынша, "оқырмандар оның қамқорлықтарының ауқымына, зерттеулерінің тереңдігіне және оның қозғалысын қамтитын ептілігіне әсерленіп, сөзсіз таң қалады. Бірақ мұндай үлкен тақырыптар туындағанда, оқырман, қаншалықты қызықты болса да, әзіл-қалжыңнан шаршауы мүмкін. Бұл – арманыңыздағы серікпен бірге ұйықтауға барып, оның орнына қатты қытықтау сияқты". "Нью-Йорк Таймс" газетінде жазған Джойс Кэрол Оутс кітаптың "постмодернистік тұжырымдамаға ие болғанымен, орындалуы оңай және түсінікті" екенін айтты. Ол Джулиан Барнстың бесінші кітабының "оның ұсынылған романы емес, сондай-ақ атауынан көрінетін әлем тарихының поп-тарихы емес екенін" атап өтті. 20 ғасырдың Борхес, Кальвино және Набоков сияқты тұлғаларының, сондай-ақ Ролан Барт және мүмкін Мишель Турнье сияқты авторлардың әсерімен жазылған "Дүние тарихының 10½ тарауы" прозалық шығармалардың жинағы болып табылады, олардың кейбіреулері ойдан шығарылған, ал басқалары эсселерге ұқсайды". Ол оның "мақсаты абстрактілі және философиялық, бірақ оның үні қарапайым". Борхеске ұқсас Джулиан Барнс әр түрлі метаморфозалар арқылы лейтмотивтерді іздеуге бейім". Оутс үшін "қайталау, пермутация және комбинация принципін ескере отырып, Барнстың кейбір прозалық шығармалары басқаларына қарағанда сәттірек болуы заңды". "[ ] екінші шығармасы, "Қонақтар", [ ] мүлдем сенімсіз, ал бас террорист сахналық, Голливуд тілінде сөйлейді". "Бірақ", - деп жазды ол, "Дүние тарихының 10½ тарауы" алға жылдамдаған сайын, лейтмотивтер қайталанып, көбінесе күлкілі және тапқыр комбинацияларда пайда болатындықтан, кітап қызықтырақ және көңілдірек болады; және кітап Флоберттің "Тұтқынының" тондық шеберлігіне жетеді". Оутс кітабын аяқтағанда: "Дүние тарихының 10½ тарауы" өзінің тақырыптарын қарапайымдап, оларды дерлік әдеттегідей етеді: 'Қаншалықты күмәндансақ та, аңыз шындыққа айналады'. Осылайша ол өзінің амбициясын бұзады, тіпті мазақтайды. Егер оқырман кітапқа прозалық шығармалардың белгілі бір үміттерімен келмесе – идеялар осылайша айқындықпен бейнеленеді, олар идеялар екенін ұмытасыз, және әлемдер проза арқылы жанданады, тек талқыланбайды – бұл идеяларға шын ниетпен құштар адамның ойыншыл, тапқыр және көңілді жинағы: постмодернистік эраның квинтэссенциялық гуманисі".
Reviewing A History of the World in 10½ Chapters for The Guardian, Jonathan Coe found that it, "while hardly a ground breaking piece of experimentalism, succeeds to the extent that it is both intelligent and reasonably accessible. Where it falls down is in denying its reader any real focus of human attention or involvement". He added that, "To dismiss the book as being too clever (or merely clever, for that matter) would be ungenerous as well as facile. Barnes is clearly serious about his themes, and there's more than a nod towards emotional commitment. One of his central concerns is the nature of history, and naturally enough as a good, free thinking, commonsense, late 20th century liberal he rejects any theory of history as pattern or continuum: 'It's more like a multi media collage,' he explains, and this, of course, is the rationale behind the novel's own structural disjointedness". Coe judged that the book failed to explore history's relationship with the exercise of power "via the interaction of character. And this is where Barnes disappoints: I can't remember reading a novel which showed so little interest in the politics of everyday relationships or one, at any rate, which isolated them so ruthlessly from the speculative realm of 'ideas'". Coe found the "Parenthesis, or half chapter" to be "both too florid and too cool at the same time", but concluded that, overall, "Readers of this novel will feel awed, I'm sure, by the range of its concerns, the thoroughness of its research, and the agility with which it covers its ground. But when there are such big themes at stake, the reader can get tired of being teased, however ever waggishly. It's like finally going to bed with the partner of your dreams and then, instead of making love, being given a jolly good tickle". Writing in The New York Times, Joyce Carol Oates began by noting, "Post modernist in conception but accessibly straightforward in execution, Julian Barnes's fifth book is neither the novel it is presented as being nor the breezy pop history of the world its title suggests. Influenced to varying degrees by such 20th century presences as the inevitable Borges, Calvino and Nabokov, as well as by Roland Barthes and perhaps Michel Tournier among others, A History of the World in 10 1/2 Chapters is most usefully described as a gathering of prose pieces, some fiction, others rather like essays". She found his "concerns throughout are abstract and philosophical, though his tone is unpretentious [ ]. Very like Borges, Julian Barnes has a predilection for tracing leitmotifs through a variety of metamorphoses". For Oates, "Given the principle of repetition, of permutations and combinations, it is inevitable that some of Mr. Barnes's prose pieces are more successful than others. [ ] the second piece, The Visitors, [ ] is wholly unbelievable, and the head terrorist speaks a stagey, mock Hollywood lingo". "But", she wrote, "as A History of the World in 10 1/2 Chapters progresses and leitmotifs recur, often in comically ingenious combinations, the book becomes increasingly engaging and entertaining; and [ ] the book attains that genial mastery of tone that characterized Flaubert's Parrot." Oates concluded by writing, "A History of the World in 10 1/2 Chapters demystifies its subjects and renders them almost ordinary: 'Myth will become reality, however sceptical we might be.' In so doing it deconstructs, perhaps even mocks, its own ambition. If the reader does not come to the book with certain of the expectations of prose fiction that ideas will be dramatized with such narrative momentum that one forgets they are 'ideas,' and that complete worlds will be evoked by way of prose, not merely discussed this is a playful, witty and entertaining gathering of conjectures by a man to whom ideas are quite clearly crucial: a quintessential humanist, it would seem, of the pre post modernist species".