Кіріспе

Инфляция – бұрынғы оқиғалардың нәтижесінде туындап, қазіргі уақытта сақталатын инфляция түрі. Инфляция – қазіргі инфляция деңгейін анықтайтын үш негізгі фактордың бірі. Роберт Дж. Гордонның инфляцияға арналған үшбұрыш моделінде, қазіргі инфляция деңгейі сұраныс инфляциясының, өндіріс шығындары инфляциясының және құрылған инфляцияның қосындысына тең. «Сұраныс инфляциясы» Филипс қисығы моделіндегі жұмыссыздық деңгейінің төмендеуінің (нақты жалпы ішкі өнімнің өсуінің) әсерін көрсетеді, ал қалған екі фактор Филипс қисығында өзгерістерге алып келеді. Құрылған инфляция бұрынғы тұрақты сұраныс өсімінен немесе бұрынғы үлкен өндіріс шығындары инфляциясынан (жағдайдың күрт өзгеруінен) пайда болады. Осылайша, ол инфляциялық күтулер және баға/жалақы спиралі арқылы экономиканың «қалыпты» құрамына айналады. Инфляциялық күтулер маңызды рөл атқарады, себебі егер жұмысшылар мен жұмыс берушілер инфляцияның болашақта да жалғасатынын күтсе, олар қазіргі уақытта өздерінің (номиналды) жалақылары мен бағаларын көтереді. (Экономикада нақты және номиналды ұғымдарына қараңыз.) Бұл инфляция болашақта не болатыны туралы субъективті пікірлерге байланысты ғана болады дегенді білдіреді. Әдетте қабылданған адаптивті күту теориясына сәйкес, мұндай инфляциялық күтулер инфляциямен байланысты бұрынғы тәжірибелердің тұрақтылығынан туындайды. Баға/жалақы спиралі – қазіргі капитализмдегі жалақы туралы келіссөздердің қарама-қарсылығын көрсетеді. Бұл инфляция теориясының бір бөлігі. Жұмысшылар мен жұмыс берушілер әдетте нақты жалақының құны туралы келісу үшін жиналмайды. Керісінше, жұмысшылар инфляцияға жауап ретінде нақты жалақыларын төмендеуден қорғауға (немесе нақты жалақы мақсатына жетуге) тырысады, осы үшін жоғары ақшалай (номиналды) жалақы талап етеді. Сондықтан, егер олар баға инфляциясын күтсе немесе бұрын баға инфляциясын бастан өткерген болса, олар жоғары номиналды жалақы талап етеді. Егер олар сәтті болса, бұл олардың жұмыс берушілеріне шығындарды арттырады. Өздерінің пайдасының нақты құнын қорғау үшін (немесе мақсатты пайда деңгейіне немесе инвестициядан түсетін табыс деңгейіне жету үшін) жұмыс берушілер жоғары шығындарды тұтынушыларға жоғары бағалар түрінде ауыстырады. Бұл жұмысшыларды жоғары номиналды жалақы талап етуге итермелейді, себебі бағалардың өсуі олардың өмір сүру құнын арттырады; сондықтан инфляциялық цикл өзін-өзі нығайтады. Қорытындысы, құрылған инфляция субъективті және объективті элементтердің өзара байланысты айналымынан тұрады, сондықтан инфляция инфляцияның жалғасуына себеп болады. Бұл стандартты инфляцияға қарсы күрес әдістерінің – ақша-кредиттік саясат немесе фискалдық саясат арқылы дағдарыстың туындауы өте қымбат екенін білдіреді, яғни бұл жұмыссыздықтың күрт өсуіне және нақты ішкі жалпы өнімнің күрт төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл инфляцияға қарсы күресте жалақы мен бағаны бақылау (табыс саясаты) сияқты баламалы әдістердің де қажет болуы мүмкін екенін көрсетеді.