Медициналық қателер: алдын алуға болатын зиянды әсерлер

Медициналық қателер – емдеу кезіндегі алдын алатын зиянды әсер. Дәл емес диагноз, қате емдеу, немесе дұрыс оқылмаған нәтижелер пациенттерге зиян келтіруі мүмкін.

19 мин оқу

100%

Дереккөз: Medical error — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Медициналық көмектің алдын алатын жағымсыз салдары

Медициналық қателік – күтімнің алдын алатын жағымсыз салдары ("иатрогенез"), ол пациентке көрінетін немесе зиян келтіретін болсын, болмасын. Бұл аурудың, жарақаттың, синдромның, мінез-құлқының, инфекцияның немесе басқа да денсаулық проблемасының қате немесе толық емес диагнозын немесе емдеуін қамтиды.

Анықтамалар

Медицинадағы «қателік» сөзі науқастарға зиян келтіретін дерлік барлық клиникалық жағдайларды белгілеу үшін қолданылады. Медициналық қателіктер көбінесе денсаулық сақтауда адамның жасаған алдын алатын қателіктері деп сипатталады. Медицинада қолданылатын бір анықтама бойынша, бұл қателік – денсаулық сақтау қызметкерінің қате емдеу әдісін таңдауы, дұрыс әдісті дұрыс емес орындауы немесе дұрыс емес КТ суретін оқуы кезінде пайда болады. Бұл анықтама талқылауға ашық болуы керек деген пікір бар. Мысалы, жансақтау бөлімшесіндегі дәрігерлердің қол гигиенасын сақтау деңгейін зерттеу көрсеткендей, бұл көрсеткіш 19%-дан 85%-ға дейін ауытқиды. Емдеу процесінде қол гигиенасының қауіпсіздік стандарттарын сақтамау салдарынан жұқтырылған инфекциялардан болатын өлім-жітімді жазықсыз жазатайым оқиға немесе қателік деп қарау қиын. Медициналық қателіктердің түрлері көп, олар шағыннан ауырға дейін болады, ал себеп-салдар байланысы көбінесе анықталмайды. Медициналық қателіктерді жіктеу үшін көптеген таксономиялар бар.

Диагностикалық қате туралы анықтама

Диагностикалық қателік туралы бірыңғай анықтама жоқ, бұл диагноз сөзінің екі жақты сипатымен байланысты, себебі диагноз – зат есім (белгіленген аурудың атауы; диагноз – таңба) және етістік (диагнозға келу процесі; диагноз – процесс) ретінде қолданылады. Қазіргі уақытта диагностикалық қателікке қатысты кемінде 4 анықтама қолданыста бар: Graber және авторлар диагностикалық қателікті дұрыс емес, тым кешіккен немесе мүлдем жіберіліп алған диагноз деп анықтады. Бұл – «таңба» анықтамасы, және ол тек кейінге қарай, дұрыс диагнозды растау үшін белгілі бір «алтын стандартты» (мысалы, аутопсия нәтижелері немесе нақты зертханалық тест) қолдану арқылы ғана қолданылуы мүмкін. Көптеген диагностикалық қателіктер осы критерийлердің бірнешеуіне сәйкес келеді; санаттар бір-бірімен тоғысады. Процеске қатысты екі анықтама бар: Schiff және авторлар диагностикалық қателікті диагностикалық процестің кез келген бұзылуы ретінде анықтады, оның ішінде жіберу қателіктері мен жасалған қателіктер де бар. Сол сияқты, Сингх және авторлар диагностикалық қателікті ретроспективті қарау негізінде диагностикалық процестегі «мүмкіндікті жіберіп алу» ретінде анықтады. Ұлттық Медицина Академиясы «Денсаулық сақтаудағы диагностиканы жақсарту» атты маңызды есебінде жаңа, гибридті анықтама ұсынды, ол таңбаға және процеске қатысты аспектілерді қамтиды: «Диагностикалық қателік – науқастың денсаулық проблемасының дұрыс және уақтылы түсіндірілмеуі немесе осы түсіндірмені науқасқа жеткізбеу». Бұл – пациентті анықтама мәтінінде тікелей қамтитын жалғыз анықтама.

Рецепт қателігінің анықтамасы

Рецепт немесе дәрілік қателік, Ұлттық дәрілік қателіктерді хабарлау және алдын алу координациялық кеңесі анықтағандай, дәрі-дәрмектің тиісті емес қолданылуына немесе дәрігер, пациент немесе тұтынушы бақылауында болған кезде адамға зиян келтіруіне себеп болатын немесе әкелген, алдын алуға болатын жағдай. Кейбір жағымсыз дәрілік реакциялар да дәрілік қателіктермен байланысты болуы мүмкін.

Әсері

Медициналық қателіктер әлемдегі 10 науқастың біреуін қамтиды. Бір болжам бойынша, жыл сайын 180 000 адам иатрогендік жарақаттың салдарынан жартылай көз жұмады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2012 жылы 14 миллион жаңа жағдайды және 8,2 миллион қатерлі ісікке байланысты өлімді тіркеді. Ұйымның бағалауынша, 2032 жылға қарай жағдайдар саны 70%-ға артуы мүмкін. Қатерлі ісікпен емделіп жатқан науқастардың саны артып келе жатқандықтан, әлемдегі ауруханалар пациенттердің қауіпсіздігін жақсарту, іздеуге мүмкіндік беру және қатерлі ісіктерді емдеу процесінің тиімділігін арттыру жолдарын іздеп жатыр. Балалар дәрі-дәрмек қатесі болған кезде жағымсыз салдарға ұшырау ықтималдығы жоғары, себебі олардың денелері дәрілік заттарды сіңіру, метаболизмге айналдыру және шығару қабілеттері жасқа байланысты өзгеше болады. Бұл бағалаудың дәлдігі белгісіз. Сынаушылар есептегі өлшем қателіктерін статистикалық түрде өңдеу, қай өлімдердің "алдын алуға болатын" немесе медициналық қателіктерге байланысты екенін анықтаудағы субъективтілік және оңтайлы көмек көрсетілген жағдайда барлық науқастардың 100% аман қалатыны туралы қате ұғымды сынға алды. 2006 жылғы зерттеу көрсеткендей, дәрі-дәрмек қатесі – ең көп кездесетін медициналық қателіктердің бірі, ол жыл сайын кем дегенде 1,5 миллион адамға зиян келтіреді. Зерттеуге сәйкес, жыл сайын ауруханаларда 400 000 алдын алуға болатын дәрі-дәрмекке байланысты жарақаттар, ұзақ мерзімді күтім орталықтарында 800 000, ал амбулаториялық клиникаларда Medicare жүйесінен көмек алатын азаматтардың арасында шамамен 530 000 жағдай тіркеледі. Бұл бағалаулар консервативті деп есептеледі. 2000 жылы ғана алдын алуға болатын дәрі-дәрмекке байланысты жарақаттарға байланысты қосымша медициналық шығындар шамамен 887 миллион долларды құрады, ал зерттеу тек Medicare жүйесінен көмек алатын азаматтарға қатысты, яғни клиникаға келгендердің бір бөлігіне ғана қатысты. Бұл көрсеткіштерге еңбекақысының, өнімділігінің немесе басқа да шығындардың жоғалуы ескерілмеген.

АҚШ

2002 жылы Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер мен сапа жөніндегі агенттіктің есебінде жыл сайын дәрі-дәрмек қателіктерінен шамамен 7000 адамның өлімі тіркелді – бұл жұмыс орындарындағы жарақаттардан (6000 өлім) 16 пайызға артық. Әрбір бес американдықтан бірі (22%) өзінің немесе отбасы мүшесінің қандай да бір медициналық қателікке тап болғанын хабарлайды. Медицина институтының 2000 жылғы есебінде медициналық қателіктердің салдарынан АҚШ ауруханаларында жыл сайын 44 000-ден 98 000-ға дейін алдын алуға болатын өлім-жәбір және 1 000 000-ға жуық қосымша жарақат тіркеледі. 2001 жылы «Journal of the American Medical Association» журналындағы Ветерандар істері департаментінің жеті медициналық орталығында жүргізілген зерттеуде, таңдалған ауруханаларға түскен әр 10 000 науқастың арасында біреуінің, дұрыс ем-дом алғанда үш ай немесе одан да ұзақ уақыт бойы жақсы жағдайда өмір сүруі мүмкін екендігі анықталды. Бұл зерттеулерде қателерді анықтау қиын болуы мүмкін, сондай-ақ қателіктер тіркелгеннен гөрі жиірек кездесуі мүмкін, себебі зерттеулер тек қателіктерден кейін дереу болатын нақты зиянға әкелген жағдайларды анықтайды. Дәрігерлердің емдеу жоспарларын тәуелсіз саралау 14% жағдайда емдеуді жақсартуға болатындығын көрсетті, ал көптеген жағдайларда оң нәтижелер кейінірек білінеді. Мүмкін, бұл көрсеткіш те төмен бағаланған. Бір зерттеуге сәйкес, АҚШ ересектер ұсынылған күтімнің тек 55% ғана алады. Сонымен қатар, тағы бір зерттеуде АҚШ-тағы күтімнің 30% қажетсіз болуы мүмкін екені анықталды. Мысалы, дәрігер қажетті мамографияны тағайындамаса, бұл қателік алғашқы зерттеуде көрінбейді.

Себептер

Зерттеу әдебиеттері медициналық қателіктердің себебін жасалған қателіктер мен жіберілген қателіктер деп көрсетеді. Жіберілген қателіктер дәрігерлердің тиісті уақытта әрекет етпеген жағдайларында орын алады, ал жасалған қателіктер шешімдерді және іс-қимылдарды кешіктіргенде болады. Медициналық қателіктерге тәжірибесіз дәрігерлер мен медбикелер, жаңа процедуралар, еңкейген жастағы пациенттер, күрделі немесе шұғыл жағдайлар себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, нашар коммуникация (өз тіліңізде болсын, немесе медициналық туристер үшін басқа тілде болсын), дұрыс емес құжаттама, оқылымсыз жазу, орфографиялық қателер, медбикелердің жеткіліксіз саны, сондай-ақ бір-біріне ұқсас атаулары бар дәрілер де осы мәселеге үлес қосады. Дұрыс емес диагноз пациенттің жеке ерекшеліктерімен немесе бірнеше аурудың болуымен байланысты болуы мүмкін. Пациенттің іс-қимылдары немесе іс-қимылсыздығы да медициналық қателіктерге маңызды үлес қосуы мүмкін. Күшті дәрілер, жансақтау бөлімі, сирек және көптеген аурулар, сондай-ақ ұзақ мерзімді ауруханада жату медициналық қателіктерге себеп болуы мүмкін. Ал абайсыздық немесе медициналық құралдарды дұрыс пайдаланбау салдарынан туындаған медициналық қателіктер көбінесе ауыр жарақаттарға немесе өлімге әкеледі. 2015 жылдан бері Cortrak2 EAS жүйесін қолданғанда дұрыс орнатылмаған тамақтандыру түтіктерінен 60 жарақат және 23 өлім тіркелді. FDA 2022 жылы Avanos Medical Cortrak жүйесін оның ауырлығы мен медициналық қателікпен байланысты жоғары шығындарға байланысты қайтарып алды. Ауруды анықтауды осы қиындықтар күрделендіреді. Википедияда 200-ден аз симптом тізілген, бірақ 10 000-нан астам ауру бар деп есептеледі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 1979 жылғы Халықаралық аурулар жіктемесінің 9-шы нұсқасында 14 000-нан астам диагноз кодтары келтірілген. Медициналық оқулықтар көбінесе аурудың ең типік көріністерін сипаттайды, бірақ көптеген жағдайларда пациенттерде классикалық белгілер мен симптомдардың орнына әртүрлі көріністер болуы мүмкін. Күрделілікті арттыратын фактор – жағдайдың белгілері мен симптомдары уақыт өте келе өзгереді; бастапқы кезеңдерде белгілер мен симптомдар болмауы немесе минималды болуы мүмкін, содан кейін жағдай прогрестік дамуына байланысты олар өзгеріп, дамиды. Диагнозды қою нәрестелер мен балаларда, олар өз симптомдарын нақты жеткізе алмайтын жағдайларда, сондай-ақ қарт адамдарда қиынға соғады, себебі оларда белгілер мен симптомдар нашарлаған немесе жоқ болуы мүмкін. Жеке сирек кездесетін аурулардың саны 7000-нан аспайды, бірақ олардың жиынтығы жиі кездеседі: өмір бойында 17 науқастың шамамен біреуіне сирек кездесетін ауру диагнозы қойылады. Дәрігерлер осылардың тек бірнешеуін білім алу және тәжірибе жинау кезеңінде үйренеді.

The research literature showed that medical errors are caused by errors of commission and errors of omission. Errors of omission are made when providers did not take action when they should have, while errors of commission occur when decisions and action are delayed. Medical errors can be associated with inexperienced physicians and nurses, new procedures, extremes of age, and complex or urgent care. Poor communication (whether in one's own language or, as may be the case for medical tourists, another language), improper documentation, illegible handwriting, spelling errors, inadequate nurse to patient ratios, and similarly named medications are also known to contribute to the problem. Misdiagnosis may be associated with individual characteristics of the patient or due to the patient multimorbidity. Patient actions or inactions may also contribute significantly to medical errors. powerful drugs, intensive care, rare and multiple diseases, and prolonged hospital stay can contribute to medical errors. In turn, medical errors from carelessness or improper use of medical devices often lead to severe injuries or death. Since 2015, 60 injuries and 23 deaths have been caused by misplaced feeding tubes while using the Cortrak2 EAS system. The FDA recalled Avanos Medical's Cortrak system in 2022 due to its severity and the high toll associated with the medical error. Complexity makes diagnosis especially challenging. There are less than 200 symptoms listed in Wikipedia, but there are probably more than 10,000 known diseases. The World Health Organization's system for the International Classification of Disease, 9th Edition from 1979 listed over 14,000 diagnosis codes. Textbooks of medicine often describe the most typical presentations of a disease, but in many conditions patients may have variable presentations instead of the classical signs and symptoms. To add complexity, the signs and symptoms of a given condition change over time; in the early stages the signs and symptoms may be absent or minimal, and then these evolve as the condition progresses. Diagnosis is often challenging in infants and children who can't clearly communicate their symptoms, and in the elderly, where signs and symptoms may be muted or absent. There are more than 7000 rare diseases alone, and in aggregate these are not uncommon: Roughly 1 in 17 patients will be diagnosed with a rare disease over their lifetime. Physicians may have only learned a handful of these during their education and training.

Жүйе мен процестерді жобалау

2000 жылы Медицина институты «Адам қате жасауға бейім» атты еңбегін жариялады. Онда медициналық қателердің себебі денсаулық сақтау саласындағы жаман адамдар емес – жақсы адамдар нашар жүйеде жұмыс істейді, сондықтан оларды қауіпсіз ету қажет екені айтылды. Басқа факторларға мекемедегі басқа топтар шара қолданып жатыр деген қате түсінік, қателерді болдырмау үшін автоматтандырылған жүйелерге сену, қателер туралы ақпаратты бөлісудің жеткіліксіздігі, бұл себептерді талдау мен жақсарту жолдарын анықтауды қиындатады. Ауруханалардың шығындарды қысқарту шаралары, өтемақы төлемдерінің азаюына байланысты, пациенттердің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін. Шұғыл жағдайларда пациенттерге қауіпсіз бақылау үшін қолайсыз жағдайларда көмек көрсетілуі мүмкін. Америка архитекторлар институты денсаулық сақтау мекемелерін қауіпсіз жобалау және салу мәселелеріне назар аударды. Инфрақұрылымның нашарлауы да алаңдаушылық тудырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, дамып келе жатқан елдердегі медициналық жабдықтардың 50% білікті операторлардың немесе қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты толыққанды қолданылмайды. Осының салдарынан диагностикалық процедуралар немесе емдеу шаралары жүргізілмей, емдеу сапасы төмендеуі мүмкін. Бірлескен комиссияның 2007 жылғы сапа және қауіпсіздік жөніндегі жылдық есебінде медициналық қызметкерлер арасындағы, немесе қызметкерлер мен науқас және оның отбасы мүшелері арасындағы байланыстың жеткіліксіздігі аккредиттелген ауруханалардағы ауыр жағымсыз оқиғалардың көп бөлігінің түпкі себебі болып табылды. Басқа да маңызды себептерге пациенттің жағдайын дұрыс бағаламау, нашар басшылық және жеткіліксіз оқыту кіреді.

Біліктілік, білім және оқыту

Денсаулық сақтау ұсынушыларының білімі мен тәжірибесінің айырмашылықтары. 1979 жылдан 2006 жылға дейінгі деректерді зерттеуге сәйкес, оқыту ауруханаларына жаңа интерндер келген кезде, «шілде айының әсері» деп аталатын құбылыс дәрілік қателердің көбеюіне алып келеді.

Адам факторы мен эргономия

Медицинада жиі кездесетін танымдық қателерді психологтар Амос Тверски мен Дэниел Канеман 1970 жылдардың басында анықтады. "Дәрігерлердің ойлауы" атты кітаптың авторы Джером Гропман бұл "танымдық тұзақтар" деп атады, яғни логикамызды бұзатын көзқарастар. Мысалы, дәрігер алғашқы кездескен деректерді артық бағалап, ойлауын бұрмалауы мүмкін. Тағы бір мысал, дәрігердің есте қаларлық жақында болған немесе күшті әсер еткен жағдайды еске түсіріп, оның шешіміне әсер етуі мүмкін. Тағы бір тұзақ – стереотиптердің ойлауға зиян келтіруі. Пат Кроскерри клиникалық ойлауды интуитивті, санадан тыс ойлау (Жүйе 1) мен салмақты, саналы рационалды ойлау (Жүйе 2) арасындағы өзара әрекеттесу ретінде сипаттайды. Бұл тұрғыда көптеген танымдық қателер Жүйе 1-ге артық сенеді, бірақ танымдық қателер кейде Жүйе 2-ні де қамтуы мүмкін. Ұйқының жетіспеуі де медициналық қателерге себеп болуы мүмкін. Бір зерттеуде 24 сағаттан астам ояу болған медициналық интерндерде алдын ала болдырмауға болатын медициналық қателердің саны екі немесе үш есеге артқан, соның ішінде жарақатқа немесе өлімге әкелетін жағдайлар да болды. Бұл ауысымдардан кейін көлік апатының қаупі 168%-ға, ал жақында қаза болмай қалу қаупі 460%-ға өсті. Интерндер лекциялар кезінде, обход кезінде, тіпті операциялар кезінде де ұйықтап қалғанын мойындады. Депрессия мен эмоционалдық қанағатсыздық та осыған себеп болуы мүмкін. Клиникалық ортамен байланысты факторларға пациенттердің алуан түрлілігі, жаңа орта, уақыттың тарлығы және медбикелерге қарағанда пациенттердің санының артуы жатады. Бір-біріне ұқсас немесе бірдей дыбысталатын дәрі-дәрмек атаулары да проблема тудырады. Медициналық суреттерді түсіндірудегі қателер көбінесе "фактілерге негізделген" емес, қабылдауға байланысты болады; мұндай қателер көбінесе назардың немесе көру қабілетінің жетіспеуінен туындайды. Мысалы, көру иллюзиялары радиологтардың суреттерді дұрыс түсінбеуіне әкелуі мүмкін. Медициналық қателердің ең көп таралған түрі – дәрі-дәрмек қателерін анықтау және алдын алу үшін бірқатар ақпараттық технологиялар (АТ) жүйелері жасалған. Бұл жүйелер ICD 9 кодтары, фармация және зертханалық деректер сияқты ақпаратты тексеріп қарастырады. Дәрі-дәрмектерге жасалған тапсырыстардағы өзгерістерді және дәрі-дәрмек қателерін немесе жағымсыз әсерлерін көрсететін зертханалық нәтижелердің аномалияларын анықтау үшін ережелер қолданылады.

Cognitive errors commonly encountered in medicine were initially identified by psychologists Amos Tversky and Daniel Kahneman in the early 1970s. Jerome Groopman, author of How Doctors Think, says these are "cognitive pitfalls", biases which cloud our logic. For example, a practitioner may overvalue the first data encountered, skewing their thinking. Another example may be where the practitioner recalls a recent or dramatic case that quickly comes to mind, coloring the practitioner's judgement. Another pitfall is where stereotypes may prejudice thinking. Pat Croskerry describes clinical reasoning as an interplay between intuitive, subconscious thought (System 1) and deliberate, conscious rational consideration (System 2). In this framework, many cognitive errors reflect over reliance on System 1 processing, although cognitive errors may also sometimes involve System 2. Sleep deprivation has also been cited as a contributing factor in medical errors. One study found that being awake for over 24 hours caused medical interns to double or triple the number of preventable medical errors, including those that resulted in injury or death. The risk of car crash after these shifts increased by 168%, and the risk of near miss by 460%. Interns admitted falling asleep during lectures, during rounds, and even during surgeries. depression, and burnout. Factors related to the clinical setting include diverse patients, unfamiliar settings, time pressures, and increased patient to nurse staffing ratio increases. Drug names that look alike or sound alike are also a problem. Errors in interpreting medical images are often perceptual instead of "fact based"; these errors are often caused by failures of attention or vision. For example, visual illusions can cause radiologists to misperceive images. A number of Information Technology (IT) systems have been developed to detect and prevent medication errors, the most common type of medical errors. These systems screen data such as ICD 9 codes, pharmacy and laboratory data. Rules are used to look for changes in medication orders, and abnormal laboratory results that may be indicative of medication errors and/or adverse drug events.

Мысалдар

Қателіктерге дұрыс емес диагноз қою немесе диагнозды кешіктіру, дұрыс емес емделушіге немесе дұрыс емес жолмен дұрыс емес дәрі беру, бір-бірімен жағымсыз әсер ететін бірнеше дәрі беру, дұрыс емес жерде операция жасау, операция кезінде барлық құралдарды алып тастамау, дұрыс қан тобын ескермеу немесе дұрыс емес жазбалар жүргізу жатады. Қателердің тағы бір түрі – зерттеушілердің назарында болмайтын жағдайлар, мысалы, медбикелердің тамыр ішіне берілетін антибиотиктердің немесе басқа дәрілердің толық дозасын беру үшін инфузиялық сорғыны дұрыс бағдарламауы.

Диагностикадағы қателер

Джонс Хопкинс медицинасының 2016 жылғы зерттеуіне сәйкес, медициналық қателіктер АҚШ-та өлімнің үшінші басты себебі болып табылады. Бұл қателердің АҚШ экономикасына болжамды құны шамамен 20 миллиард доллар, оның 87% -ы медициналық қателерден зардап шеккен науқастарға қызмет көрсетудің медициналық шығындарының тікелей өсуі. Медициналық қателер орташа ауруханалық шығынды бір науқасқа 4769 долларға дейін арттырады. Медициналық қателіктің бір кең таралған түрі рентген сәулелері мен медициналық бейнелеуден туындайды: суреттегі ауру белгілерін көре алмау немесе байқамау. Белгіленбеген жағдайлардың 20% -ға дейін ұзақ мерзімді жағымсыз салдарларға әкеледі. Ірі зерттеуде пациенттерге ВИЧ-ты тексерудің орнына, оған жақын вирус – HTLV тестілеуін дұрыс емес тағайындап, дұрыс түсіндірмеген жағдайлар тіркелді, нәтижесінде пациенттерге ВИЧ жоқ деп қате айтылды. Осы зерттеуде HTLV тестілерінің >90% дұрыс емес тағайындалған. 2008 жылы "Американ медицина журналында" жарияланған әдебиеттерге шолу жасау көрсеткендей, дәрігерлердің қойған диагноздарының 10-15% қате болады. Төменгі аяқтардың целлюлитіне қате диагноз 30% науқаста қойылады, бұл 85% жағдайда қажетсіз ауруханаға жатқызуға және 92% жағдайда антибиотиктерді қажетсіз пайдалануға әкеледі. Жалпы алғанда, бұл қателіктер нәтижесінде АҚШ-та жылына 50 000-130 000-ға жуық қажетсіз ауруханаға жатқызу және 195-515 миллион долларға бағаланатын денсаулық сақтау шығындарын болдырмауға болады.

Психологиялық бұзылуларды дұрыс диагноздау

Әйелдердің жыныстық құштарлығы кейде әйелдер гистериясы деп диагноз қойылған. Тағамдарға сезімталдық және тағамдық аллергиялар орторексиялық тәуекел ретінде қате диагноз қою қаупі бар. Зерттеулер біполярлық бұзылыстың көбінесе үлкен депрессия деп қате диагноз қойылатынын көрсетті. Оның ерте диагнозы клиниктердің пациенттің депрессиясының ерекшеліктеріне назар аударуын және қазіргі немесе бұрынғы гипоманиялық немесе маниялық симптомдарды іздеуін талап етеді. Шизофренияны қате диагноз қою да жиі кездесетін мәселе. Пациенттердің осы бұзылыстың дұрыс диагнозын алуы ұзақ уақытқа созылуы мүмкін. Ұйқы фазасының кешіктірілген бұзылысы көбінесе психофизиологиялық ұйқысыздықпен, депрессиямен, шизофрения, АДГҚ (ADHD) немесе АДД (ADD) сияқты психикалық бұзылулармен, басқа ұйқы бұзылуларымен немесе мектепке барудан бас тартумен шатастырылады. Ұйқы медицинасы мамандары бұл бұзылыстың дұрыс диагнозының өте төмен деңгейде екенін атап көрсетіп, ұйқы бұзылулары туралы дәрігерлердің білімін арттыруды жиі сұрайды. Кластерлік бас аурулары көбінесе көп жылдар бойы қате диагноз қойылып, дұрыс емделмейді немесе диагноз қойылмайды; олар мигреньмен, «кластерлік» бас ауруымен (немесе оның ұқсас түрлерімен), кластерлік бас ауруының түрлерімен, басқа ТАК (тригеминальды автономды цефалгиялармен) немесе бас ауруының біріншілік немесе екіншілік синдромымен шатастырылуы мүмкін. Кластерлік бас ауруына ұқсас бас ауруы кластерлік бас ауруы емес, екіншілік бас ауруы ретінде диагностикалауға болады. Денсаулық сақтау мамандарының кластерлік бас ауруын тану деңгейі Еуропа мен АҚШ-тағы тұрақты зерттеулерде диагнозға жету үшін орташа есеппен жеті жылға созылатынын көрсетеді. Аспергер синдромы мен аутизм көбінесе танылмауға немесе кешіктіріліп танылуға, кешіктіріліп диагноз қойылуға немесе қате диагноз қойылуға бейім. Диагнозды кешіктіру немесе қате қою жеке тұлғалар мен отбасылар үшін жарақатты болуы мүмкін; мысалы, қате диагноз мінез-құлқы нашарлайтын дәрілерге алып келуі мүмкін. DSM 5 сынақтарында «тест-реттест сенімділігі» қосылды, онда әртүрлі клиникалық дәрігерлер бір пациентті тәуелсіз бағалады – бұл диагностикалық сенімділікті зерттеуге жаңа тәсіл.

Амбулаториялық емделуші мен стационарлық емделуші

Амбулаториялық жағдайда медициналық қателердің негізгі себебі дұрыс емес диагноз қою болып табылады. 1999 жылы Ұлттық медицина институтының "Адам қателеседі" атты баяндамасында АҚШ-та әр жылы 98 000-ға дейін ауруханада жатқан науқастардың алдын алуға болатын медициналық қателіктерден қаза болатыны анықталғаннан бері, үкімет пен жеке сектордың күш-жігері стационарлық емдеу қауіпсіздігіне бағытталды.

Қатеден кейінгі түзету

Қателіктер жасаған дәрігерлерде күшті теріс эмоционалдық әсер тудыруы мүмкін.

Қателіктердің жалғыз емес екенін мойындау

Кейбір дәрігерлер қателіктердің жағымсыз салдарының көбінесе жеке қателіктерден емес, жүйелік мәселелерден туындайтынын мойындайды. Бұл тұжырым көбінесе «Швейцариялық ірімшік моделі» деп аталады. Бұл дәрігерлер мен науқастарды қателіктерге жол бермеу үшін қорғаудың бірнеше деңгейі бар деген идея. Сондықтан, дәрігер немесе медбике кішкентай қателік жасаған жағдайда да (мысалы, дәрігердің дәрілік картаға дұрыс емес доза жазуы), пациентке көмек көрсетуге әсер етпес бұрын (мысалы, фармацевт дәрілік картаны тексеріп, қателікті түзетеді) анықталады. Жүйелі қауіпсіздік шаралары (мысалы, барлық науқастарға түсу кезінде Waterlow шкаласы бойынша бағалау және құлау қаупін бағалау жүргізілуі тиіс). Сонымен қатар, дәрігердің назарын басқа талаптар алғанда қателер жиірек болады. Дегенмен, жүйеге тым көп кінәлау конструктивті емес болуы мүмкін. Седер былай дейді: «Егер мен медицинадан кетсем, мен оның жоғалуын өлеңдерімнің жоғалуына күйрегендей күйрер едім. Күнделікті науқастар мен олардың отбасыларының сеніміне ие болу, сондай-ақ әріптестердің достығы – зор құрмет және қуаныш. Қанды қоздыратын қиын жағдай сияқты ештеңе жоқ, ең қиын дифференциалдық диагноз сияқты ешқандай зиялылық ойын жоқ, және тәуекелдер жоғары болса да, сыйақылар да жоғары».

Қателерді ашу

Кешірім, көптеген мәдени дәстүрлердің бір бөлігі ретінде, медициналық қателіктермен күресуде маңызды болуы мүмкін. Басқа жазылу процестерімен қатар, ол коммуникативтік ақпарат беру ережелерін пайдалану арқылы қол жеткізілуі мүмкін.

Дәрігер еместерге

Дәрігерлердің қателік жасағанын мойындаған зерттеуде, дәрігер емес адамдарға көмек сұрау, әріптестеріне қарағанда стрессті азайтуға көбірек көмектесуі мүмкін екені ұсынылды. Бұл, сол зерттеудегі дәрігерлерге басқа әріптесі жасаған қателік туралы гипотетикалық жағдай ұсынғанда, олардың тек 32% ғана шартсыз қолдау көрсетуге дайын болғандығымен байланысты болуы мүмкін. Әйелдері де дәрігер болған жағдайда, одан да көп пайда табу ықтималды.

Басқа дәрігерлерге

Қателіктерді басқа дәрігерлермен талқылау тиімді.

Дәрігерге

Қателерді, әсіресе "шамадан тыс жағдайларды" ашу, шамадан тыс жағдайларды қарастыруға қабілетті мекемелерде келесі қателерді азайтуға көмектеседі. Алайда, дәрігерлер мекемелер дәрігерге қолдау көрсетпейтінін хабарлайды. Медициналық қателерді жасыру үшін медицина қызметкерлерінің арасында ақталу (сылтау іздеу) жиі кездеседі.

Пациентке зиян келтіру мүмкіндігі бойынша

АҚШ-та 10 000-нан астам дәрігердің арасында жүргізілген сауалнамада, "Егер қателік науқасқа зиян келтірмейтін болса, оны жасырып қалу немесе айтудан аулақ болу қабылданды ма?" деген сұрақ қойылған. 19% "иә", 60% "жоқ" деп жауап берді, ал 21% "жағдайға байланысты" деп жауап берді. "Егер қателік науқасқа зиян келтіруі мүмкін немесе зиян келтіретін болса, оны жасырып қалу немесе айтудан аулақ болу қабылданды ма?" деген сұраққа 2% "иә", 95% "жоқ" деп жауап берді, ал 3% "жағдайға байланысты" деп жауап берді.

Құқықтық рәсім

Медициналық қателіктерге қатысты стандарттар мен ережелер елдер мен елдер ішіндегі әкімшілік аумақтар бойынша өзгеше болады. Медициналық қызметкерлер медициналық қателіктерге байланысты туындайтын сот процестерінің тәуекелін және шығындарын өтеу үшін кәсіби жауапкершілік сақтандыруын алуға болады.

Алдын алу

Медициналық көмек жиі авиациямен салыстырылады; екі саланың да қателерге әкелетін көптеген факторлары ұқсас болғанымен, авиациядағы қателерді басқару протоколдары әлдеқайда тиімді деп есептеледі. Қауіпсіздік шараларына хабардар келісім, екінші дәрігердің пікірін алу мүмкіндігі, қателер туралы ерікті хабарлау, түпкі себептерді талдау, пациенттердің дәрі-дәрмектерді қабылдауын жақсарту үшін еске салулар, аурухана аккредитациясы және тәжірибелі немесе мамандандырылған дәрігерлердің қарауына кепілдік беретін жүйелер кіреді. Әсіресе жедел жәрдемдік стационарларда ауруханалық дәрі-дәрмектердің қауіпсіздігі бағдарламаларын (құрылымы мен жұмыс істеуін) жобалау үшін қауіпсіздік мәдениетін, инфрақұрылымды, деректерді (қателерді анықтау және талдау), коммуникацияны және оқытуды баса назарға алатын үлгі әзірленді. Жергілікті анестетиктерді интратекальді енгізу кезіндегі дәрілік қателерді болдырмау үшін, осы мақсатқа қолданылатын құралдар мен заттардың ұсынылуын және қапталуын өзгерту ұсынылып отыр. Жергілікті анестетиктермен алдын ала толтырылған бір спинальды ине бір блистерлі қаптамада сатылуы мүмкін, ол процедураны жүргізетін анестезиологқа ашылып, ұсынылады. Дәрігерлердің денсаулығы пациенттердің қауіпсіздігімен байланысы бар болғандықтан, денсаулық сақтау сапасының индикаторы ретінде қарастырылды. 21517 қатысушыны қамтитын мета-талдау көрсеткендей, депрессиялық белгілері бар дәрігерлерде медициналық қателер туралы хабарлау қаупі 95%-ға жоғары, және дәрігердің депрессиялық белгілері мен медициналық қателер арасындағы байланыс екі жақты. АҚШ-тың ауруханаларында қателерді хабарлау Medicare төлемдерінің шарты болып табылады. Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің Бас инспекторының кеңсесі 2012 жылдың 6 қаңтарында жариялаған тергеу көрсеткендей, көптеген қателер туралы хабарланбайды, тіпті хабарланған және тергелген жағдайларда да оларды болашақта болдырмау үшін сирек өзгерістер жасалады. Тергеу көрсеткендей, қай оқиғалар туралы хабарлау керектігі туралы білімнің жетіспеушілігі байқалды және олардың тізімін жасау ұсынылды.

Medical care is frequently compared adversely to aviation; while many of the factors that lead to errors in both fields are similar, aviation's error management protocols are regarded as much more effective. Safety measures include informed consent, the availability of a second practitioner's opinion, voluntary reporting of errors, root cause analysis, reminders to improve patient medication adherence, hospital accreditation, and systems to ensure review by experienced or specialist practitioners. A template has been developed for the design (both structure and operation) of hospital medication safety programmes, particularly for acute tertiary settings, which emphasizes safety culture, infrastructure, data (error detection and analysis), communication and training. Particularly to prevent the medication errors in the perspective of the intrathecal administration of local anaesthetics, there is a proposal to change the presentation and packaging of the appliances and agents used for this purpose. One spinal needle with a syringe prefilled with the local anaesthetic agents may be marketed in a single blister pack, which will be peeled open and presented before the anaesthesiologist conducting the procedure. Physician well being has also been recommended as an indicator of healthcare quality given its association with patient safety outcomes. A meta analysis involving 21517 participants found that physicians with depressive symptoms had a 95% higher risk of reporting medical errors and that the association between physician depressive symptoms and medical errors is bidirectional In U. S. hospitals error reporting is a condition of payment by Medicare. An investigation by the Office of Inspector General, Department of Health and Human Services released January 6, 2012 found that most errors are not reported and even in the case of errors that are reported and investigated changes are seldom made which would prevent them in the future. The investigation revealed that there was often lack of knowledge regarding which events were reportable and recommended that lists of reportable events be developed.

Себептерге байланысты алдын алу шаралары

Дәстүр бойынша, қателер жеке адамдар жасаған қателіктерге байланысты айтылады, және олар жазалануы мүмкін. Нақты қателіктерге жауап беру және олардың алдын алудың кең таралған тәсілі – жүйедегі белгілі бір кезеңдерде қосымша тексерулер енгізу, олардың нәтижелері мен орындалуының толық мәліметтері тіркелуі тиіс. Мысалы, гепариннің IV-ке еркін ағып түсу қателігіне қатысты оқытушылар IV жүйелерін қалай пайдалану керектігін және IV сорғысын орнату кезінде ерекше сақтық танытуды үйретеді. Жалпы қателіктердің саны азаяды, бірақ тексерулер жұмыс жүктемесін арттырады және өзі де қосымша қателіктерге себеп болуы мүмкін. Кейбір ауруханаларда асқынулар мен өлім-жітімдерді талқылау және осы оқиғалардан сабақ алу үшін жүйелі түрде мәжілістер өткізіледі. Медициналық көмекті жақсартудың жаңа моделі В. Эдвардс Демингтің Тоталды сапа менеджменті моделіндегі жұмысына негізделген. Бұл модельде қателікке мүмкіндік берген жүйедегі түбірлік мәселені анықтауға тырысады. Мысалы, мұндай жүйеде гепариннің IV-ке еркін ағып түсу қателігі IV гепаринін қолданылуын тоқтату және оны тері астына енгізу арқылы шешіледі, осылайша мәселенің өзі жойылды. Алайда, мұндай тәсіл тері астына енгізілген гепариннің IV гепаринмен бірдей тиімді екенін көрсететін зерттеулердің болуын болжайды. Сондықтан, көптеген жүйелер проблеманы шешу үшін бірнеше тәсілдің комбинациясын қолданады.

Анестезиология

Анестезиология қауіпсіздікке жүйелі көзқарас қолдануда медицина салаларының алдында тұр. Ішекке енгізілетін дәрілерді 1 мл дозаға стандарттау, ұлттық және халықаралық түс кодтау стандарттары, және жақсартылған тыныс жолы қолдау құрылғыларын жасау сияқты қадамдар осы саланы күтімді жақсарту жүйесінің үлгісіне айналдырды.

Дәрі-дәрмектер

Препаратты тағайындау, тарату, дайындау/формуляциялау, таңбалау және қолдану кезіндегі қателерді азайту маңызды міндет болып табылады және жүйелі шолулар мен зерттеулерге арналған. Дәрілік қателерді азайту және қауіпсіздікті арттыру салаларының мысалдары: мамандарды оқыту немесе қателерді болдырмау үшін жаңа және бұрынғы тағайындалған препараттарды салыстыру үшін дерекқорларды пайдалану, бұл "дәрілік келісім" деп те аталады, электрондық медициналық жазбалар жүйесі арқылы тағайындау және/немесе автоматты тексерулермен жабдықталған, компьютерлік ескертулер немесе басқа да инновациялық технологияларды қолдану, машинамен оқылaтын штрих-кодтарды пайдалану, денсаулық сақтау мамандары мен науқастарды оқыту немесе қосымша білім беру бағдарламаларын ұйымдастыру, рецепттерді екі рет тексеру үшін қосымша қадам қосу (дәрігерлер деңгейінде де, әкімшілер деңгейінде де), жұмыс орнында стандартталған нұсқауларды қолдану, тексеру тізімдерін, физикалық белгілерді немесе шприцтерге дұрыс дозаны көрсету үшін жазуды енгізу, пациенттерге препаратты өздері қабылдау мүмкіндігін беретін бағдарламалар, жұмыс орнының немесе ортаның жеткілікті жарықтандырылуын қамтамасыз ету, денсаулық сақтау мамандарының жұмыс уақытын бақылау және реттеу, сондай-ақ көп салалы команданы пайдалану. Педиатриялық стационарлық пациенттердегі дәрілік қателерді азайтуға бағытталған жақсартуларды қолдайтын дәлелдер де өте нашар.

Тарихи тұрғыдан

1930 жылдары фармацевттер дәрігерлермен бірлесіп, ауруханаларда қолдануға болатын ең қауіпсіз және тиімді дәрілерді көптеген нұсқадан іріктеп алды. Бұл процеске Формулярлық жүйе деп аталады, ал дәрілердің тізімі – Формуляр деп аталады. 1960 жылдары ауруханалар бір дозалық қаптаманы және бір дозалық дәрі тарату жүйелерін енгізді, бұл ауруханада жатқан пациенттерде дұрыс емес дәрі немесе доза қателіктерінің тәуекелін азайтуға бағытталған; орталықтандырылған стерильді қоспа қызметтерінің ішекке енгізілетін дәрілердің ластануы мен жұқпа тәуекелін азайтатыны дәлелденді; сондай-ақ фармацевттер дәрілерді қауіпсіз және тиімді пайдалануды жақсарту үшін дәрігерлерге дәрі туралы ақпарат пен клиникалық шешімдерді қолдауды тікелей ұсынды. Фармацевттер дәрілік қауіпсіздік саласындағы танымал сарапшылар болып табылады және соңғы 50 жылда қателерді азайтуға және пациенттерге көмек көрсетуді жақсартуға көп үлес қосты. Жақында үкіметтер пациенттер мен фармацевттердің байланысы және тұтынушылардың білімі сияқты мәселелерді шешуге тырысты, мысалы, Австралия үкіметінің Дәрілерді сапалы пайдалану саясаты арқылы.