Кіріспе

Ежелгі Оңтүстік Арабия патшалығы – Оңтүстік Арабиядағы ежелгі Аусан патшалығы (مملكة أوسان), қазіргі Йемен, астанасы Вади Мархадағы Хажар Яхирр, Вади Байханның оңтүстігінде орналасқан. Қазіргі таңда бұл орын жергілікті жұртшылықта Хажар Асфал деп аталатын төбе немесе жасанды үйіндімен белгіленген. Бұрын ол Оңтүстік Арабияның ең маңызды шағын патшалықтарының бірі болған. Саба патшасы және Мукарриб Кәраб Эль-Ватардың біздің заманымызға дейінгі 7 ғасырда қиратқандығы туралы Саба мәтінінде хабарланған. Бұл жеңіс Сабалықтар үшін оның маңыздылығын көрсетеді.

Тарих

1990 жылдардың ортасында М. Саад Аюб тапқан керамикалық бұйымдарға негізделген алғашқы зерттеулер қаланың біздің заманымызға дейінгі 2-ші ғасырдың соңында қайта дамып, біздің заманымыздың 1-ші ғасырының басына дейін сақталғанын көрсетті (бұл дәл осы кезеңде Аусанның патшасы болған, құдай статусын алған Оңтүстік Арабия патшасы туралы эпиграфикалық мәліметтермен толық сәйкес келеді). Шамамен 160 000 м² аумақ қабырғалармен қоршалған, күйдірілген кірпіштен салынған тұрғын үйлердің негіздері анықталды. Мәдениет көктем және жаз айларындағы жылдық су тасқынына тәуелді болды, осы кезде вадилерден ағып келетін су егістіктерді уақытша жауып, кейін желмен шайылып, жеңіл шөгінді қалдыратын. Бұл шөгінділердің арқасында ежелгі егістіктер мен каналдардың іздері көрінді. Айналасындағы суару шөгінділерінің радиокөміртек талдауы 1-ші ғасырдың бірінші жартысында суару тоқтатылғанын және халықтың таралып кеткенін көрсетеді. Бұл жер ешқашан қайтадан тұрғызылмады. Хагар Яхир Оңтүстік Арабиядағы ең ірі қалалардың бірінің орталығы болды, оған грек мәдениетінің ықпалы зор болды. Қала құрамында ғибадатханалар мен сарай бар, олар саз кірпіштен салынған тұрғын үйлермен қоршалған. Мүмкін, қалада суқ немесе базар және түйе керуендеріне арналған керуенсарай болған. Осы кезеңде оның патшаларының бірі Йемен билеушілері арасында құдай статусын алған жалғыз адам болды. Оның сақталған портреттік мүсін грек стилінде киінген, бұл оның алдыңғыларының араб стиліндегі киімдерінен (килт пен шаль) өзгеше. Қатабан тілінде Аусан жазулары сақталған. Хажар Яхирдің орналасуы, басқа кіші патшалықтардың астаналарымен үйлеседі, олар үлкен вадилердің аузында орналасқан: Вади әл-Джауфтағы Ма`ин, Вади Данадағы Ма'риб, Вади Байхандағы Тимна және Вади Ирмадағы Шабва.