Кіріспе

Көп мақсатты ұшақтар отбасысы

De Havilland Canada DHC-3 Otter – De Havilland Canada компаниясы әзірлеген, бір қозғалтқышты, жоғары қанатты, винтпен қоздырылатын, қысқа ұшып-қону және қону (STOL) қабілетіне ие ұшақ. Ол бұрынғы және өте табысты Beaver сияқты міндеттерді орындау үшін жасалған, соның ішінде шалғынды жерлерде пайдалануға арналған ұшақ ретінде, бірақ жалпы көлемі жағынан үлкенірек.

Жобалау және әзірлеу

DHC 3 Otter – 1951 жылғы қаңтарда de Havilland Canada компаниясы жасаған, өте табысты DHC2 Beaver STOL пайдалы көлігінің үлкен және қуаттырақ нұсқасы. Жобалау кезінде "Король Бивер" деп аталған, ол "Бивердің" "жарты тонналық" рөліне қарағанда "бір тонналық жүк машинасы" болуға тиіс болды. Otter 1952 жылғы қарашада Канада сертификатын алды және көп ұзамай өндіріске түсті. Beaver-дің жалпы конструкциясын пайдалана отырып, жаңа, әлдеқайда ауыр дизайн ұзын фюзеляж, кеңірек қанат және крест тәрізді құйрық бөлігін қамтиды. Негізгі кабинадағы орын саны алтыдан 10-ға немесе 11-ге дейін артты. 450 кВт (600 а.к.) қуатты Pratt & Whitney R 1340 редукторлы радиальды қозғалтқышпен қамтамасыз етілді. Otter-де қолданылатын нұсқа төмендетілген пропеллер айналымдарымен және осыған байланысты төмендетілген ұшу жылдамдығымен жұмыс істеді. Электр жүйесі 28 вольт тұрақты токпен жұмыс істеді. Beaver сияқты Otter-ге де шаңғы немесе поплавок орнатуға болады. Otter өте табысты Twin Otter үшін негіз болды, ол екі қанатқа орнатылған Pratt & Whitney Canada PT6 турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықталған. Барлығы 466 Otter ұшағы жасалды.

Операциялық пайдалану

DHC 3/CC 123/CSR 123 Otter 1980 жылға дейін Канада Корольдік Әуе күштері және оның ізбасары, Канада Құтқару күштерінің Әуе командалығы қолданды. Ол іздеу-құтқару операцияларында пайдаланылды, себебі "CSR" – бұл Канадалық іздеу (және) құтқару (123-түрі), ал "CC" – Канадалық жүк тасымалын білдіреді. Суэц каналы дағдарысы кезінде Канада үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының Тәуелсіз күштеріне көмек көрсетуге шешім қабылдады. 1957 жылдың басында Канада Корольдік Әскери-теңіз флотының тасымалдаушысы Галифакстан Египеттегі Порт-Саидке 4 Otter ұшағын жеткізді, және төрт ұшақ та кеме тоқтағанда көмексіз ұшып кетті. Бұл Канада әскери кемесінен ұшқан Канада Әуе күштерінің жалғыз жағдайы болды. Келоуна, Британ Колумбиясының Stolairus Aviation компаниясы DHC 3 үшін бірнеше модификацияларды жасады, соның ішінде STOL жиынтығы, ол қанаттың контурлы алдыңғы жиегімен және төмен түскен қанат ұштарымен жабдықталып, өнімділікті арттырады. Stolairus сондай-ақ "upgross" жиынтығын жасады, ол DHC 3 ұшағының жалпы салмағын жүзу платформаларымен бірге арттырады. Кейбір ұшақтар Texas Turbine Conversions компаниясымен PT6A, Walter 601 (Чехияда өндірілген) немесе Garrett/Honeywell TPE331 10 турбиналық қозғалтқыштарына ауыстырылды. Walter M601E 11 турбиналық қозғалтқышын Stolairus Aviation компаниясы өндіріп, орнатады. Сондай-ақ, польшалық PZL радиалды қозғалтқышы да орнатылды. 1980 жылдан бері Airtech Canada компаниясы DHC 3/1000 ретінде, 1000 ат күші (745 кВт) PZL ASz 62 IR радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған қайта қозғалтқышпен жабдықталған ұшақтарды ұсынып келеді.

Апаттар

2019 жылдың маусым айына дейін DHC 3 қатысқан 119 оқиға мен апат тіркелді, нәтижесінде 242 адам қаза тапты. Төменде ең танымал оқиғалардың бірнешеуі келтірілген. 1956 жылы екі әскери Otter ұшу кезінде қирады. Біреуі Даунсвьюден, екіншісі Гус-Бэйден ұшып кеткен. Otter-дің қақпақтарды кері немесе кеңейту кезінде туындайтын күшті ауысуға қарсы тұру үшін лифтті дереу пайдалануы қажет. Тергеушілер гидравликалық клапанға металл қорытпасының кіргенінің салдарынан қақпақтардың толықтай кескен кезде жылдам кері тартылуына мүмкіндік бергенін және осыдан туындаған мұрынның күрт құлауының құрылымдық бұзылуға жеткілікті болғанын анықтады. Қақпақтардың гидравликалық жүйесіне сүзгі қосылды және қақпақтар мен құйрық қосқаншасы арасында байланыс орнатылды, қақпақтар жұмыс істеген кезде дұрыс орналасуды сақтау үшін. 1994 жылдың 22 маусымында Аляска штатының Джуноу қаласында тіркелген және "Wings of Alaska" компаниясы басқаратын DHC 3 Otter суақыны, N13GA, Джуноудан шығысқа қарай 12 миль қашықтықтағы Таку шығанағына құлады. Аэротакси рейсі Таку өзенінде орналасқан Таку Лоджадан Джуноу қаласының орталық портына бағытталған. Апат кезінде күшті жауын-шашын жағдайы болды. Алты жолаушы қаза тапты, бір жолаушы жоғалып, қаза тапқан деп есептелді, ал ұшқыш пен үш жолаушы ауыр жарақат алды. Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңес (NTSB) апатты VFR-дің IMC-ге қарамастан жалғастырылуына және ұшқыштың су бетінен қалыпты биіктікті сақтамауына байланысты деп санайды. 2010 жылдың 9 тамызында Анкоридж қаласында тіркелген GCI компаниясына тиесілі DHC 3T, жеке балық аулау шаруашылығына бара жатқанда Аляска штатының Диллингхэм қаласынан солтүстікке қарай 27 шақырым жерде құлады. Ұшақтағы тоғыз адамның бесеуі қаза тапты, оның ішінде бұрынғы Аляска сенаторы Тед Стивенс бар. Құтқарылғандардың арасында NASA-ның бұрынғы әкімшісі Шон О'Киф және оның жасөспірім ұлы болды, екеуі де жарақат алды. 2011 жылдың 23 қыркүйегінде DHC 3T Turbine Otter суақыны, N361TT, Аляска штатының Кодиак қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 5 мильдей жердегі Хайтман көлінде айналып, төмен биіктікте маневр жасаған кезде айтарлықтай зақымдалды, нәтижесінде ұшқыш қаза тапты және екі жолаушы жарақат алды. Жолаушылардың бірі айналып ұшу кезінде ұшақ жағалаудағы ағашқа соғылып құлағанын хабарлады. 2013 жылдың 7 шілдесінде Rediske Air компаниясына тиесілі, N93PC тіркелген DHC 3 Otter Аляска штатының Soldotna әуежайынан ұшып көтерілген кезде құлады, нәтижесінде барлығы он адам қаза тапты. Куәгерлер болған жоқ, ұшақта ұшу деректерін жазатын құрылғы болған жоқ, бірақ NTSB жолаушы түсірген ұялы телефон видеосын пайдалана отырып, ұшақтың ұшу жолын қалпына келтіре алды. NTSB апатты оператордың жүк салмағын өлшемеуіне және ұшақтың ауырлық орталығының шектерінде жүктелгенін тексермеуіне байланысты деп санайды. 2015 жылдың 25 маусымында Promech Air DHC 3 Otter ұшағы Кетчиканнан солтүстік-шығысқа қарай 32 шақырым жердегі Элла көлінің жанындағы гранитті тік жарға құлады. Ұшақта ұшқыш пен сегіз жолаушы болды, олар Holland America Line круиздік кемесімен жағалау круизіне экскурсияға шыққан туристер еді. Барлығы тоғыз адам қаза тапты. NTSB-ның қорытындысына сәйкес, ұшқыштың дұрыс шешім қабылдау қабілеті болмады және компанияның қауіпсіздік пен өнімділік пен табыс арасында бәсекелестік тудыратын бұзылған корпоративтік мәдениеті болды. 2015 жылдың 15 қыркүйегінде Rainbow King Lodge компаниясына тиесілі DHC 3 Turbine Otter суақыны он адамды алып, Анкоридждің оңтүстік-батысында, Илиамнадан солтүстікке қарай бір миль жердегі Иствинд көлінде ұшып көтерілген кезде құлады. Апатта үш адам қаза тапты. 2019 жылдың 13 мамырында Аляскадағы әуедегі соқтығысу кезінде Taquan Air DHC 3 Turbine Otter суақыны, N959PA, Mountain Air Service DHC 2 Beaver, N952DB, Джордж шығанағы үстінде соқтығысты. DHC 3-те бір жолаушы, DHC 2-де бес жолаушы мен экипаж қаза тапты. NTSB апатты "көріп, қашу" қағидасының шектеулілігіне және екі ұшақтың да қозғалысты көрсету жүйелерінен ескертулердің болмауына байланысты деп санайды. Екі ұшқыштың да көру бұрышы ұшақ құрылымымен немесе отырған жолаушылармен шектелген. NTSB Taquan-ның ұшу алдындағы жеткіліксіз тексеру тізімін және Федералдық әуе шаруашылығы басқармасының Taquan-ты қауіпсіздік басқару жүйесін енгізуді талап етпеуін ықпал ететін факторлар ретінде анықтады. 2022 жылдың 4 қыркүйегінде Friday Harbor Seaplanes компаниясының N725TH тіркелген DHC 3 суақыны Вашингтон штатының Уидби аралына жақын Пьюгет саундта құлады, нәтижесінде ұшақтағы он адамның бәрі қаза тапты. 24 қазанда NTSB горизонтальді тұрақтандырғыш актуаторы иілгіш жинауда екі бөлікке бөлінгенін және ақаудан актуатордың құлыпты сақинасының жоғалғанын хабарлады. Келесі күні Viking Air DHC 3 Otter операторларына ұшақтарын тексеру және актуатордың құлыпты сақинасы орнында екеніне көз жеткізуді талап ететін қызметтік хат шығарды.