Кіріспе

Миллениум – Джон Варлидің 1983 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Варли кейін бұл романды 1989 жылғы «Миллениум» фильмінің сценарийіне айналдырды, екеуі де Варлидің 1977 жылы жарияланған «Әуе шабуылы» деген әңгімесіне негізделген.

Сюжетке кіріспе

Мыңжылдықтарда өзін "Соңғы дәуір" деп атаған өркениет пайда болады. Мыңжылдықтар бойы кез келген түрдегі соғыстардың (соның ішінде он тоғыз ядролық соғыс) салдарынан Жер қатты ластанды, ал адамзаттың ген қоры қайта орнатуға келмейтіндей зақымдалды. Олар қауіпті жоспарға кірісті: уақыт арқылы өткенге саяхаттап, сау адамдарды жинап, оларды ластанбаған планетаға жіберіп, өркениетті қайта құру. Уақыт саяхатшылары уақыт желісіне әсер етпейтін адамдарды ғана ала алады: із-түзсіз жоғалғандар немесе көздері жетпей өлгендер. Әйтпесе, олар өткенді өзгертіп, уақытша парадоксқа және тіпті уақыт тоқымасының күйреуіне әкелуі мүмкін. Олар барлық мүмкіндігінше адамдарды жинаса да, кемелердің батып кетуі, ұшақтардың апатқа ұшырауы (сондай-ақ Солтүстік Африка шөлінде жоғалып, өлген римдік әскерлердің ғасыры) сияқты түрлі апаттарда өлуге тағдырланғандарға ерекше күш жұмсайды. Мұндай оқиғалар куәгерлердің араласуды байқауына және уақыт сызығын өзгертуіне мүмкіндік бермейді, сондықтан олар тірі, бірақ жақын арада өлетін құрбандарды алып тастап, оларды болашақта жасалған өліктермен ауыстырады. Роман бірнеше шабуылдармен, олардың қазіргі кезде ашылуымен және бүгінгі күндегі өзгерістердің болашаққа әсерімен байланысты. Оқиға Луиза Балтимордың, "ұстау тобының" басшысы, өткенге барып, әйтпесе өлетін адамдарды ұрлап әкеледі. Ауыр ластану мен генетикалық зақымдану салдарынан ол бір аяғынан айырылған және күнделікті медициналық көмек алуға мәжбүр. Оның табиғи келбеті тері зақымдануынан ("паралепрозиядан") және басқа да проблемалардан өте жаман; алайда, ол өзін толық және әдемі көрсетіп тұратын арнайы "тері костюмін" киеді (бұл шындыққа сәйкес болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін – ол сенімді емес баяндаушы), сонымен қатар функционалды жасанды аяққа ие. Ол басқаратын команда "уақыт қақпасын" пайдаланып, ұшу кезіндегі ұшақтағы әбденге кіреді. Ұшақ қызметкерлері сияқты киініп, олар жолаушыларды әбденге кіргізу үшін алдауға тырысады, онда олар болашаққа итеріледі. Көптеген адамдар жоғалып кеткеннен кейін, қалған жолаушылар күдікке түседі. Болашақ команда оларды тоқтату үшін арнайы қару қолданады, содан кейін қақпадан лақтырып жібереді. Жолаушыларды алып шығу кезінде олар күтпеген ұшқышты кездестіреді. Одан кейінгі атыс тең емес: ұстау тобының бір мүшесі өлтіріледі, ал оның тоқтату құралы жоғалады. Қалған команда жолаушыларды және нағыз бортпроводниктерді алып шығады. Содан кейін команда ұшақ апатынан кейін табылсын үшін ұшақтың ішіне өртенген дене бөліктерін шашыратады. Ұшақ апатқа ұшырауға жақын қалғанда, жоғалған қару әлі табылмаған. Өзінің қазіргі заманға (біздің болашағымызға) оралғаннан кейін Луизаға артта қалған қару парадокс тудырғаны және уақыт тоқымасының бұзылуын болдырмау үшін оны қайтару қажеттігі туралы хабар беріледі.

Түрлі ақпарат

Кітаптың көптеген тарауларының атаулары басқа авторлардың уақыт саяхаты туралы танымал романдары мен әңгімелерінен алынған, өйткені Варли кітаптың автордың сөзінде былай деп жазады: "Уақыт саяхаты туралы әңгіме ғылыми фантастикада ұзақ тарихқа ие. Бұл тақырып соншалықты кеңінен зерттелгендіктен, мен осы әңгімеге ата-ана болған көптеген туындылар тізімінен тарау атауларын алуда еш қиындық көрмедім."

Фильмге бейімделу

Джон Варли он жылдан астам уақыт бойы сценарийдің көптеген нұсқаларымен жұмыс істеді және жартылай дюжина режиссерлермен айналысты, соңында 1989 жылы Майкл Андерсон оны түсірді. 2014 жылдың шілде айына қарай, фильмнің Rotten Tomatoes сын-пікірлер жинағышында 13% рейтингі сақталып тұр.

Қабылдау

Грег Костикян "Миллениум" романы туралы "Арес" журналының 15-шы санында пікір білдірді және былай деді: "Миллениум – көне стильдегі, үздіксіз ғылыми фантастика. Барлығы жақсы орындалғандай сезіледі, бірақ оның көп бөлігі бұрыннан белгілі. Бұл оны сатып алмау керек дегенді білдіре ме? Әсте жоқ. Жақсы жазылған, көне стильдегі ғылыми фантастика шығармалары қазір аз жарияланады." 1983 жылы Филип К. Дик сыйлығына, ал 1984 жылы Хьюго және Локус сыйлықтарына иегер болуға ұсынылды.