Кіріспе

Эдвард Саттон, 5-ші Дадли бароны (17 қыркүйек 1567 – 23 маусым 1643) – ағылшын ақсұлтаны, саясаткер және жер иесі, қысқа мерзімге Ұлыбритания парламентінің Төменгі палатасында отырды. Шамадан тыс мінез-құлқымен ол кеңінен танылып, отбасының қаржылық құлдырауына себепкер болды және осы титулды алған соңғы адам болды.

Түпбасқасы және ерте өмір

Саттонның әкесі Эдвард Саттон, 4-ші Дадли бароны, борыштары салдарынан отбасылық иеліктері Джон Дадлиге, Нортумберленд герцогына тән болғаннан кейін, оларды қайтаруға қол жеткізген көрнекті әскербасшы болған. Оның анасы 4-ші баронның екінші әйелі, Джейн Стэнли, Дербидің 3-ші графы Эдвард Стэнлидің қызы. Оның Джон есімді кіші әйелі мен әкесінің бірінші әйелінен Агнес есімді үлкен қарындасы болған. Эдвард Саттон 1567 жылдың қыркүйегінде дүниеге келген деп саналады, өйткені ол 17 қыркүйекте крещениеден өтті. 1580 жылы, 13 жасында, ол Оксфордтың Линкольн колледжіне жіберілді, ал келесі жылы, бар болғаны 14 жасында, одан 5 жас үлкен Экстондық Теодосия Харрингтонға үйленді.

Лорд Дадлидің ойыншылары

Саттон лорд Дадлидің актерлер тобының қамқоршысы болды, сондай-ақ өнер көрсететін аю да оның қамқорлығында болды. 1595 жылы ол Фрэнсис Коффин мен Лоуренс Брэдшоу басқаратын труппасына саяхаттауға және қойылымдар қоюға рұқсат берді. Саттон бұл рұқсатты кері алып, басқа актерлер тобын қолдады, бірақ кейбір актерлер 1602 жылдың қарашасында Честерде бұрынғы, 1595 жылғы рұқсатты пайдалануға әрекет етті. Лорд Дадлидің актерлер тобы 1600 жылдың наурызында Ньюкаслде болды. 1615 жылы труппаның жетекшісі Дишли деп аталды.

Саяси мансап

Эдвард Саттон 1584 жылы Стаффордшир округінен сайланған екі джентльменнің бірі болды. Ворстерширдегі Литтлтон әулетімен жер дауы бар болғандықтан, Саттон өзінің ағасы Джонды кандидат етіп қойып, Роберт Деверьоның, Эссекс графының 2-ші ұрпағының жақын серігі, Пилатон Холлдың сэр Эдвард Литтлтонының сайлануын тоқтатуға тырысты. Саттон Джон Саттонның қайнағасы Томас Уорвудтан бос сайлау қағазын алып, жеңіске жетті. Литтлтон, әділ жеңіске ие болу мүмкіндігінен айырылып, Саттон мен Уорвудқа қарсы шағымдану туралы өтініш берді. Лорд Дадлиге қарсы айтқан шағымдарының бірі – Стаффордтағы дауыс беру кезінде ол жеке өзі ағасына дауыс бергені болды. Литтлтонның пікірінше, Саттонның Халық палатасына сайлауға қатысуына болмайды, бұл конституциялық қағиданың алғаш рет айтылғаны еді. Басқа кандидат, сэр Кристофер Блоунт, Эссекс графының әкесі, сайлау тізімінде Саттоннан төмен орналасқанына наразы болды. Оның әйелі, Эссекс графының анасы, графқа ашуланып хат жазды, содан кейін Саттонды Жеке кеңеске шақырды. Бірақ парламент көп ұзамай аяқталды, және Литтлтон өзінің күшін бақытсыз Уорвудқа жұмсады. Оның алаяқтығы мен әдепсіздігі елдің ең беделді адамдарының біразын ренжіткенімен, Саттон үшін жағдай одан да нашар болуы мүмкін еді.

Жер иелері және өнеркәсіпші

Эдвард Саттон өмірінің көп бөлігін, әкесінен мұра болған және өзінің ресурстарын тиімсіз басқарғандықтан туған, өтеуге шамасы келмейтін қарыздарға басылып, билік өкілдерімен күресте өткізді. Лорд Дадли, оның тікелей аталары сияқты, Дадли қамалының маңындағы, Дадли, Седгли және Кингсвинфорд иеліктерімен қоса, кең аумақтарға ие болды. Ол осы иеліктердің минералды ресурстарын дамытып, онда (болжам бойынша) бес домна пешін салды. 1619 жылы Джон Робинсонның (немесе Ровенсонның) тас көмірді (яғни минералды көмірді) пайдаланып темір жасауға арналған патентын пайдалануға лицензия алды және 1622 жылы осы патентті өз атынан жаңартты. Саттон көмірді отын ретінде пайдаланатын алғашқы реверберациялық пешті және Пол Тиссак немесе Тайзак басқарған шыны зауытын құрған инноватор деп есептелді. Бұл жобалар оған ешқандай пайда әкелмеді. Эдвард Саттон өзінің заңды емес ұлы Дад Дадлиді Оксфордтағы Баллиол колледжінен үйіне шақырып, темір зауыттарын басқаруға тағайындады, бірақ бұл стратегия толығымен сәтті болмады. Ақырында Эдвард Саттон Дадпен келіспеді және Дадты Горнал мен Химли арасындағы шекарада Эдвард салған жаңа кокс пешінен қуды. Қарыздар өсе берді және 1593 жылы иелік мүліктік жазаға алынды. Темір зауыты маңызды болды, себебі отбасының қарызы соншалықты үлкен болғандықтан, Лорд Эдуардтың әкесінің өсиеті оның темір зауытының кірісінің барлығын 21 жылға несие берушілерге төлеуге бөлді, олар оның жесірі мен кіші балаларына басымдық берілді. Саттон Литтлтонды күшпен шығарып тастады. Содан кейін ол басқа Литтлтон иеліктеріндегі заңсыздықтардың мүлкін тартып алуға құқығы бар екенін мәлімдеді және оларды шапты, қой мен малдарды қуды. Дауды одан әрі кеңейте отырып, ол Литтлтонның көмір шахталарының бірін иеленді. Ол кеншілерді тұтқындады, көмір қорын тәркіледі және шахтаны өртеп жіберді. Патшалық кеңес Лорд Дадлиді шақырып, онымен ақылдасуға тырысты, бірақ нәтиже болмады. Литтлтон Жұлдызды палатаға шағымданды, ол оның пайдасына шешім шығарды және Саттонды бүлік шығару және мал ұрлау үшін ауыр айыппұл салды. Харингтондар Ратландтағы ең маңызды жер иелері болды және Теодосияның үлкен ағасы Джон 1603 жылы Экстон бароны Харингтон атанды. Дадли мен Теодосияның бір ұлы мен төрт қызы болды: сэр Фердинандо Саттон (1588-1621), Эдвард Сеймурдың қызы Хонора Сеймурға үйленді, Виконт Бошамп, кейбіреулер оны Елизавета I қайтыс болған кезде таққа талапкер деп санайды. Мэри Саттон (1586-1645), Александр Хоумға үйленді. Анна Саттон (1589-1615), Англиядағы Палатин елшісі Ханс Майнхард фон Шёнбергке үйленді: олардың ұлы Фредерик Шомберг, Шомбергтің 1-ші герцогы. Маргарет Саттон (1597-1674), 1627 жылы Лондон қаласындағы Флит-стрит пен Норфолктегі Литтл Пламстедтің Бат атты салт аттысы сэр Майлз Хобартқа үйленді, Пламстедтің Генри Хобарт пен оның әйелі Уиллоуби Хоптонның ұлы, Блайтбург пен Уитхемнің Артур Хоптонның қызы. Олардың ұлдары Эдвард, Майлс, Том, Джон және Джеймс, және қызы Уиллоуби болды. Ол Вестминстердегі Сент Маргарет шіркеуінде жерленген. Теодосия Саттон (1599-1615). Лорд Дадлидің ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Элизабет Томлинсон да болды, ол оған көп балалы отбасыдан туған, кем дегенде 11 бала сыйлады. Жұлдызды палатада Гилберт Литтлтон Дадлидің беделін түсіруге тырысты, ол әйеліне қолдау көрсетпей, Элизабет Томлинсонмен бірге өмір сүру үшін Лондонда тастап кеткенін мәлімдеді, "әдепсіз және жаман әйел, қарапайым көміршінің қызы". Патшалық кеңес Дадлиге әйеліне жәрдемақы төлеуді бұйырды, бірақ ол мұны істемеді. 1597 жылдың тамызында ол Флит түрмесіне жіберілді. Бірнеше күннен кейін ол әйеліне жылына 100 фунт, ал әрбір заңды балаға 20 фунт төлейтін жағдайда босатылды. 18 айдан аз уақыт ішінде ол қайтадан Патшалық кеңес алдында болды, ол төлемдерді кейінге қалдырды. Дадлидің заңды ұлы Фердинандо одан бұрын қайтыс болды, қызы Франсис қалды. Дадли бұл немересін бай алтын шеберінің ұлы Хэмбл Уордқа үйлендірді, ол оның кредиторларының бірі болды. Дадли 1643 жылдың 23 маусымында қайтыс болды және Дадлидегі Сент-Эдмунд шіркеуінде жерленді. Франсис Уорд иеліктерді, олардың қарыздарымен бірге мұра етіп алды және өз құқығымен баронша Дадли атанды. Хэмбл Уорд қарыздарды төлеп, өздерінің және ұрпақтарының пайдасына иеліктерді қалпына келтірді.

Қосымша оқу және сыртқы сілтемелер

"Эдвард Саттонның Химлиден Уолтер Баготқа жазған хаты, 14 қаңтар 1603/4", Фолгер Шекспир кітапханасы, Ерте замана қолжазбалары онлайн, L. a.433. П. В. Кинг, "Дад Дадлидің металлургияға қосқан үлесі" Hist. Metall. 22(1) (2002), 43–53.