Кіріспе

Неміс философы (1897–1973)

Карл Лёвиф (9 қаңтар 1897 – 26 мамыр 1973) – феноменологиялық дәстүрдегі неміс философы. Гуссерл мен Хайдеггердің шәкірті болған ол ХХ ғасырдың ең өнімді неміс философтарының бірі еді. Ол ең белгілі еңбектері – «Гегельден Ницшеге дейін» кітабы, онда неміс классикалық философиясының төмендеуі сипатталады, және «Тарихтағы мағына» кітабы, ол тарихтың қазіргі заманғы, дінсіз прогрессивті түсіндірмесіне қарсы шығып, тарихтың мағынасын өзінен іздеуге тырысады.

Өмір

Ловит Мюнхенде еврей тегіндес христиан отбасында дүниеге келген. Ол Хайдеггердің жетекшілігімен феноменологияны оқыды, және олар тығыз дос болды. Бірақ, Хайдеггердің нацизммен байланысы салдарынан бұл қарым-қатынас уақытша үзіліске ұшырады, сондықтан Лёвит 1934 жылы нацистік режимнен қашып Германиядан эмиграцияға кетті. 1936 жылы ол Гейдегердің нацизмге адалдығын куәландырды. Ол Италияға, ал 1936 жылы Жапонияға барды (Емил Брунер [1889-1966] сияқты тұлғалар да барды), онда өзінің феноменология дәстүрі бар Тохоку университетінде дәріс оқыды. Алайда, Үшінші рейх пен Жапония арасындағы одаққа байланысты ол 1941 жылы Жапониядан кетуге мәжбүр болды және АҚШ-қа барып, 1941 жылдан 1952 жылға дейін Хартфорд теологиялық семинариясында және Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде оқытты. 1952 жылы ол Германияға оралып, Хайдельбергте философия профессоры болып жұмыс істеді, сонда қайтыс болды.

Ойлау

Оның негізгі ықпалдары Хайдеггер, Гегель, Ницше және Кьеркегор болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жазбаларын 20 ғасырдың басқа христиан философтары мен дінтанушыларының туындыларымен бірдей бағытта оқуға болады. Көбінесе "дағдарысқа" жауап ретінде танылған, осы дәуірдегі христиан зиялылары, мысалы, Карл Барт (протестант), Флоровский (православ), және Эрих Привара (рим католиктері), ғылымилық, секуляризм және күмәндік тудырған мәселелерге жауап ретінде христиандық сенімді түсіндіруге тырысты.

Тарихтағы мәні

Ловиттің "Тарихтағы мағына" еңбегінде батыстың тарихқа қатысты көзқарасы христиандық сенім мен христиандық емес, заманауи көзқарас арасындағы байланыспен шатастырылады. Заманауи көзқарас прогрессивті, яғни тарих траекториясы рационалды және технологиялық құралдар арқылы әлемді жақсартуға қарай бағытталған деп санайды. Лёвиттің пікірінше, заманауи көзқарас – христиандық "ерес", себебі ол гректердің тарихқа қатысты циклдік көзқарасына қарсы, тарихтың сызықтық қозғалысын теологиялық тұрғыдан қабылдайды. Оның айтуынша, Киелі кітапта тарих философиясының ең аз белгісі де табылмаған. Осымен ол, тарихқа шын теологиялық көзқарас – жақын мақсатқа ұмтылыс емес, әлемнің толық аяқталуына қатысты трансценденттік эсхатологиялық үміт екенін білдіреді. Бұл тарихтың қозғалысын жүйелеуге тырысатын "философия" емес. Бұл ой "Тарихтағы мағына" еңбегінің эпилогында айқын көрінеді, онда ол: "Тарих философиясының орындалу мен құтқарылудың эсхатологиялық тарихына тәуелділігін түсіндіруге тырысу тарихи ойлау мәселесін шешпейді" дейді. Мұнда ол прогрессивті көзқарас сияқты, тарих оқиғаларын Құдайдың іс-әрекетімен теңеуге тырысатын кез келген теологиялық көзқарас жеткіліксіз екенін көрсетеді, бұл оның нақты аргументін ашады: тарихтың оқиғаларын ақылмен түсіну мүмкін емес. Барт сияқты Лёвиттің де және басқалардың дүниежүзілік соғыс дағдарысы тұсында христиандық сенімді қайта қарастыруға тырысқанын еске ала отырып, Лоуиттің басты уайымы – сенім мен ақылдың, нақтырақ айтқанда, сенім мен тарихтың арақатынасы. Ол былай деп жазады: "Христиандық үміт – бұл дүниелік тілек пен бірдеңе болуы мүмкін деген күту емес, Құдайдың құтқару мақсатына деген шарты жоқ сенімге негізделген сана. Сондықтан, шынайы үміт сенімнің өзі сияқты еркін және абсолютті. Үміт пен сенім – инабаттың христиандық қасиеттері. Мұндай үміт пен сенімнің себептері олардың ақылға қонымдылығын рационалды есептеу арқылы негізделе алмайды. Сондықтан үміт, со-аталған фактілермен жоққа шығарылмайды; оны растаған тәжірибе де, жоққа шығарған тәжірибе де нақтылай алмайды". Оның сенім мен тарихтың байқалатын оқиғалары арасындағы қарым-қатынасты талдауы – толық байланыссыздық, бұл идеяны ол Киркегордың "Христиандық тәжірибеде" атты еңбегіндегі ұқсас аргументтен қабылдағандай көрінеді. Лоуиттің заманауилықтың өзгеруіне берген жауабы – христиандық діннің тарихпен немесе ақылмен ешқандай қатысы жоқ, ол сенімнің сыйлануы, ол адамда үмітке айналады. Ол былай деп жазады: "Сұрақ, абсолютті үміт пен сенімнің салыстырмалы ақылға қонымдылығымен емес, мұндай шарты жоқ үміт пен сенім Құдай мен Құдайдың адам баласына емес, адамға берілуі мүмкін бе дегенде жатыр. Үміт тек өзін-өзі ақтаған сенім арқылы ғана ақталады". Осылайша, оның замандастарының "либералды" христиандығы сенімді ақылмен үйлестіруге тырысқанда, Лёвит сенімнің өзін-өзі ақтайтынын мәлімдейді.