Кіріспе

Abies nordmanniana, Нордман шыршасы немесе Кавказдық шырша – Түркия, Грузия және Ресей Кавказындағы Қара теңіздің оңтүстігі мен шығысындағы тауларда өсетін шырша түрі. Ол 900–2200 метр биіктікте, жауын-шашыны 1000 мм-ден асатын тауларда кездеседі. Нордман шыршасының қазіргі таралу аймағы Мұз дәуірінде Шығыс және Оңтүстік Қара теңіз жағалауында болған ормандық панажайлармен байланысты. Қазіргі климат қолайлы болғанына қарамастан, бұл түр Қара теңіз жағалауынан 400–500 км-ден астам қашықтықта жатқан Шығыс Үлкен Кавказ аймақтарында табылмайды.

Сипаттама

Бұл 55-61 м биіктікке дейін өсетін, діңінің диаметрі 2 м-ге дейін жететін ірі мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш. Батыс Кавказ қорығында кездесетін кейбір мысалдар Кавказ, Анатолия, Ресей Федерациясы және Еуропа құрлығындағы ең биік ағаштар болып тіркелген. Жапырақтары ине тәрізді, жалпақ, ұзындығы 1,8–3,5 см, ені 2 мм, қалыңдығы 0,5 мм, жоғары жағынан жылтыр қою жасыл, ал төменгі жағынан екі көк-ақ түсті тілімшелі. Жапырақтың ұшы көбінесе дөңгелек, кейде ұшында сәл тілімделген, бірақ жас ағаштардың күшті өсетін бұтақтарында сүйір болуы мүмкін. Шишаларының ұзындығы 10–20 см, ені 4–5 см, әр шишада 150–200 қабықша болады, әр қабықшада екі қанатты тұқым және сыртқа шығыңқы жапырақша бар; олар пісіп жетілгенде тұқымдарды тарату үшін ыдырайды.

Таксономия

Түр Кристиан фон Стивеннің өзінің елдесі, фин зоологы Александр фон Нордманн (1803–1866) құрметіне аталған, ол Одесса ботаникалық бағының директоры болған.