Кіріспе
Мифологиялық символ
Жылан – мифологиядағы ең көне және кең таралған символдардың бірі. Бұл сөз латын тіліндегі serpens сөзінен шыққан, ол «сырғанап жүретін жануар» немесе «жылан» деген мағынаны білдіреді. Жыландар адамзат таныған ең көне ғұрыптармен байланысты және жақсылық пен жамандықтың екі жақты көрінісін көрсетеді. Кейбір мәдениеттерде жыландар құнарлылықтың символы саналған. Мысалы, Солтүстік Американың хопи халқы Жылан Жас (көк рухы) пен Жылан Қыздың (жер асты рухы) одағын тойлау және Табиғаттың құнарлылығын жаңарту үшін жыл сайын жылан биін орындайды. Би кезінде тірі жыландар қолға алынып, би соңында олар егістікке жіберіліп, мол өнімді қамтамасыз етеді. «Жылан биі – бұл бұлттардың, күннің күркірі мен шаңқайының рухтарына жаңбыр жаусын деп тілек тілеу» болып табылады. Хопи халқы үшін жылан – барлық адамзатты Ана Жерге байланыстыратын омыртқаның символы. Ұлы Құдайшаның кейде қасиетті таяғына оралып, ежелгі Криттегідей, жыландары болған және олар оның тууы мен жаңаруының құпияларын сақтаушылар ретінде құлшылыққа алынған.
The serpent, or snake, is one of the oldest and most widespread mythological symbols. The word is derived from Latin serpens, a crawling animal or snake. Snakes have been associated with some of the oldest rituals known to humankind and represent dual expression of good and evil. In some cultures, snakes were fertility symbols. For example, the Hopi people of North America performed an annual snake dance to celebrate the union of Snake Youth (a Sky spirit) and Snake Girl (an Underworld spirit) and to renew the fertility of Nature. During the dance, live snakes were handled, and at the end of the dance the snakes were released into the fields to guarantee good crops. "The snake dance is a prayer to the spirits of the clouds, the thunder and the lightning, that the rain may fall on the growing crops." To the Hopi, snakes symbolized the umbilical cord, joining all humans to Mother Earth. The Great Goddess often had snakes as her familiars—sometimes twining around her sacred staff, as in ancient Crete—and they were worshiped as guardians of her mysteries of birth and regeneration.
Эволюциялық шығу тегі
Антрополог Линн Исбелл, приматтарда жыланның өлім символы ретінде санамызға сіңгендігіміз, эволюциялық тарихымызбен байланысты екенін айтады. Исбелл миллиондаған жылдар бойы жыландар приматтардың басты қауіпті жануарлары болғанын, соның салдарынан жыландардан қорқу әлемдік фобиялардың ең көп таралғаны екенін және жылан символының әлемдік мифологияда кең таралған себебін түсіндіреді; жылан – қауіп пен өлімнің туа біткен бейнесі. Сонымен қатар, психоаналитик Джозеф Льюис Хендерсон және этнолог Мод Оукс жыланның өлім символы болғандықтан, бастама және қайта туу символы екенін дәлелдейді. Француз ғалымы Жюльен д'Хюй фольклор мен мифтердегі ұқсас мотивтерді филогенетикалық және статистикалық әдістермен зерттеп, жылан туралы ежелгі мифті қайта құруға қол жеткізді. Бұл палеолиттік "офидиан" мифінде жыландар жаңбыр мен дауылға, тіпті су көздеріне байланысты. Су көздеріне қатысты, жылан өзендерді және басқа да су арналарын жауып, оларға адамдық құрбандықтар мен материалдық сыйлықтар талап етеді.
Ұрықтық және қайта тууы
Тарихи тұрғыдан алғанда, жылан мен илан құнарлылықты немесе жаратушы өмір күшін көрсетеді. Жыландар былғарысын түсіргенде, олар жаңадан туу, өзгеріс, өлмейтінлік және емделудің символы болып табылады. Ороборос – мәңгілік пен өмірдің үнемі жаңаруының символы. Кейбір Ибраһим діндерінде жылан жыныстық құштарлықты білдіреді. Мидрастың кейбір түсіндірмелерінде жылан жыныстық құштарлықты көрсетеді. Индуизмде Кундалини – оралған жылан.
Қамқоршылық
Жыландар ғибадатханалар мен басқа да қасиетті орындардың күшті қорғаушылары ретінде бейнеленеді. Бұл байланыс, қауіп төнгенде кейбір жыландардың (мысалы, шаңғырауық жыландар немесе кобралар) өз орнын ұстап, қорғап, алдымен қорқытып, кейін кері шегінудің орнына күресуіне байланысты болуы мүмкін. Осылайша, олар қозғалту қиын қазыналардың немесе қасиетті орындардың табиғи қорғаушылары болып табылады. Камбоджадағы Ангкордағы көптеген тас мүсіндер ғибадатханалардың немесе басқа да үй-жайлардың қорғаушылары ретінде көп басты нагаларды бейнелейді. 12 ғасырдан бастап Ангкор мүсіншілерінің сүйікті мотиві – медитация күйінде отырған Будда, оның салмағы көп басты наганың орамдарымен қолдау тапқан, ал нага кеңейген баспен оны жоғарыдан қорғайды. Бұл мотив Будда мен жылан патшасы Мукалинданың әңгімесін еске түсіреді: Будда медитацияға берілген ағаш астында отырғанда, Мукалинда Будданы жаңадан басталып келе жатқан дауылдан қорғау үшін ағаш түбірінен шықты. Америка революциясының Гадсден туында соққы беруге дайын, орамдалып жатқан шаңғырауық жылан бейнеленген. Жыланның астында «Мені баспа» деген жазу бар. Жылан өз құқықтары мен отаны үшін күресуге дайын отаршылардың қауіптілігін символдайды, сонымен қатар Америкаға тән жануар болғандықтан, Еуропадан бөлінудің символы болды. Бұл мотив АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірінші жалауында қайталанады.
У мен дәрі
Жыландар у мен ем-доммен байланысты. Жылан уы өсімдіктер мен саңырауқұлақтардың химиялық құрамымен байланысты, олардың құдайлық шаттық арқылы емдеуге немесе сананы кеңейтуге (тіпті өмір мен өлместік эликсирін беруге) күші жетеді. Өсімдіктер туралы білімі мен энтеогендік байланысының арқасында жылан көбінесе ең дана жануарлардың бірі саналды, ол құдайға жақын болды. Оның құдайлық қыры мен өсімдіктердің тамырлары арасындағы жерде тіршілік етуі оны өлімнен кейінгі өмір мен өлместікке байланысты хтондық қасиеттері бар жануар етті. Дәрігерлік және емдік құдай ретінде қасиетті грек дәрігері Асклепий бір жылан оралған таяқ алып жүрді, ол қазіргі медицинаның символына айналды. Мұса да өзінің таяғына Сандар кітабының 21:8-тарауында айтылған Нехуштан деп аталатын жыланның мүсінін іліп қойған.
Хтондық жыландар мен қасиетті ағаштар
Көптеген аңыздарда хтондық жылан (кейде жұп) құдайлық бақта орналасқан Өмір ағашында тұрады немесе оның айналасына оралады. Тораның Жаратылыс кітабындағы және Киелі кітаптың Ескі заңындағы жақсылық пен жамандықты таныту ағашы Едем бағында өмір ағашы мен жыланмен бірге орналасқан. Грек мифологиясында Ладон Гесперидтер бағындағы алтын алманы қорғайтын ағашқа оралып жүреді. Сол сияқты, Нидхогг (Нидхогг Нагар), норвегиялық мифологиядағы айдаһар, Yggdrasil, Әлем ағашының тамырларынан тамақтанады. Тағы бір ағаштың (Аң-түс пен ағартудың Бодхи ағашы) астында Будда экстаздық медитацияда отырды. Бірде дауыл тұрып, құдіретті жылан патша Мукалинда жер астынан шығып, Будданы жеті күн бойы жеті орамамен жауып, оның экстазды күйін бұзбау үшін. Көрнекі жылан – майя мифологиясындағы қайта туудың символы, оның шығу тегі майялардың о бастағы ой-пікірлеріне барып, майялар әлемді қалай ойлаған болса, солай әлемнің ортасында жатыр. "Ол әлем ағашының үстіндегі орталық осьте орналасқан. Әлем ағашы мен патшаны бейнелейтін аян жылан рухани және жер бетіндегі әлемдер арасында байланыс орнатудың орталық осьін құрады. Бұл рәсім арқылы патша ғибадатханалардағы орталық осіне ие бола алады және рухани әлемге және онымен бірге билікке жол ашады". Кейде Өмір ағашы (дүние ағашы және "дүние осьтері" сияқты ұқсас ұғымдармен біріктірілген) шамандар қолданатын таяқпен бейнеленеді. Мифологиядағы оралған жыландар бейнеленген осындай таяқтардың мысалдары – Герместің кадуцеуі, Асклепидің таяғы, Мұсаның таяғы және б.з.д. 3000 жылдан ертеректе пайда болған бір жылан Ваджетпен түйіскен папирус қамысы және құдайлық бағаналар. Бір таяқтың айналасына екі жыланның тігілгені туралы ең көне белгілі сурет шумерлік құдай Нингизиданың бейнесі болып табылады. Бұл – Аспанның қақпасында тұрған Дұмузидің (Таммуздың) серігі. Луврде Лагаш патшасы Гудеяға арналған (б.з.д. 2200-2025 жылдар) ою-өрнектелген әйгілі жасыл стеатиттік ваза бар. Ниңзизада – Гилгамештің ата-бабасы, ол, эпосқа сәйкес, өмірдің өсімдігін алу үшін судың түбіне түсті. Бірақ ол тынығып жатқанда, бір жылан келіп, өсімдікті жалмап қойды. Жылан өлместікке ие болды, ал Гилгамешке өлім тиді. Ниңзизиданы 20 ғасырда Раку Кей (Рейки, a. k. a. "Өрт айдаһардың жолы") танымал етті, онда "Нин Гиз Зыда" шумерлік емес, тибеттік от жыланы деп есептеледі. "Нин Гиз Зида" – бұл ежелгі индуистік Кундалини ұғымының басқа атауы, санскрит сөзі "жұмбақтай оралған" немесе "жұмбақтай оралған" дегенді білдіреді. "Кундалини" дегеніміз – йогалық ояну мен рухани жетілудің артында тұрған аналық ақыл-ой, ол сананың өзгерген күйіне әкеледі. Терминнің басқа да аудармалары бар, әдетте олар сөздің ездік сипатына баса назар аударады, мысалы "Жылан күші". Джозеф Кэмпбеллдің айтуынша, таяқпен оралған жыландар символы – Кундалини физиологиясының ежелгі бейнесі. Бағана – бұл омыртқа бағанасы, ал жылан – энергия арналары. Екі оралған жыланның жағдайында олар әдетте бір-бірін жеті рет қиып өтеді, бұл чакра деп аталатын жеті энергия орталығына сілтеме болуы мүмкін. Ежелгі Мысырда, ең көне жазба мәдениет жазбалары бар, жылан олардың мифологиясының басынан аяғына дейін пайда болады. Ра мен Атум ("толықтайтын немесе кемелдендіретін") бір құдайға айналды, Атум, "қарсы Ра", жер жануарларымен, соның ішінде жыланмен байланысты: Нехабкау ("жанды пайдаланған") – екі баслы жылан құдай, ол жер асты әлеміне кіретін қақпаны күзетті. Ол жылан құдайы Реннеутеттің ұлы ретінде танылады. Ол көбінесе олардың алғашқы жылан құдайы Ваджетпен (содан кейін оған сіңген) шатастырылды, мысырлық кобра, ол ең ерте жазбалардан бастап елдің, барлық басқа құдайлардың және перғауынның қамқоршысы және қорғаушысы болды. Оның орыны – алғашқы оракул. Ол Мысырдың тәжін бейнелейді, папирустың таяғы мен барлық басқа құдайлардың мәртебесін көрсететін бағананың айналасында, сондай-ақ даналық пен кек алудың бәрін көретін көзі бар. Ол Мысыр құдайларының ішіндегі өз орнын ешқашан жоғалтқан жоқ. Софияның даналығын бейнелейтін жыланның бейнесі гностицизмде, әсіресе, православиелік "Офиттер" ("Жылан адамдар") деп сипатталған секталарда қолданылған эмблема болды. Хтондық жылан Митра культімен байланысты жер жануарларының бірі болды. Базилиск – улы "жыландар патшасы" – көзбен көріп өлтіреді, Плиний Егде және басқалар ойлағандай, оны жылан тауық жұмыртқасынан ұрықтандырды. Еуразиядан тыс жерде, йоруба мифологиясында Ошунмаре – қайта тірілетін тағы бір мифтік жылан. Радуга жыланы (сондай-ақ Радуга жыланы деп белгілі) – Австралияның барлық аймақтарындағы аборигендер үшін маңызды мифологиялық жаратылыс, бірақ онымен байланысты жаратылыс мифтері ең жақсы солтүстік Австралиядан белгілі. Фиджиде Ратумаибулу – жер асты әлемін басқаратын және жеміс ағаштарын гүлдендіретін жылан құдайы болды. Солтүстік Флиндерс тауларында Аркару билейді, ол көл Фромды құрғатып, тауларға тығылып, аңғарлар мен су ойпаларын қазып, ұйықтағанда жер сілкіндіреді.
Космикалық жыландар
Жылан аузындағы құйрығымен сақина жасағанда, ол "Барлықтың барлығы" – барлық болмыстың, шексіздіктің және ғаламның циклдік табиғатының айқын және кең таралған символы болып табылады. Бұл символдың ең танымал нұсқасы – египет-грек оуроборосы. Оның суретіне галактиканың әсері тиген деп есептеледі, себебі көне мәтіндерде аспанда мекендейтін жарық жыланы туралы айтылады. Ежелгі египеттіктер оны ең көне құдайларының бірі Ваджетпен, сондай-ақ Хатормен байланыстырған. Скандинавия мифологиясында Әлем Жыланы (немесе Мидгард Жыланы) аталған Йормунгандр өз құйрығын шағып, мұхиттың тереңдігінде әлемді айналдырған. Инду мифологиясында Вишну құдайы ғаламдық суларда Шеша жыланының үстінде жатып, ұйықтайды деседі. Пураналарда Шеша әлемнің барлық планеталарын ұстап, үнемі Вишнуды мақтап ән салады. Оны кейде "Ананта Шеша" деп атайды, яғни "Шексіз Шеша". Пураналардың Самудра мантхан тарауында Шеша Мандара тауын Асуралар мен Девалардың көкте сүт мұхитын араластыру үшін қолдануына мүмкіндік береді, осылайша соманы (немесе Амританы) – өлместіктің құдай эликсирін жасайды. Араластыру бауы ретінде Васуки деп аталатын тағы бір алып жылан пайдаланылады. Колумбияға дейінгі Орталық Америкада Кетцалькоатль кейде өз құйрығын тістеп бейнеленген. Кетцалькоатльдің анасы – ацтектердің Coatlicue ("жыланның белдігі бар") құдайы, сондай-ақ Cihuacoatl ("Жыланның анасы") деп те аталған. Кетцалькоатльдің әкесі – Микскоатль ("Бұлт Жыланы"). Ол бірнеше мезоамерикалық мәдениеттерде сүт жолымен, жұлдыздармен және аспанмен теңестірілген. Батыс Африканың Ашанти халқының жартылай құдайы Аидофедо да өз құйрығын тістейтін жылан. Батыс Африкадағы Бениннің Дагоме мифологиясында, өзінің көптеген орамдарымен бәрін қолдап тұрған жылан Дан деп аталған. Бенин мен Гаитидің Водуында Айида Веддо (сондай-ақ Аида Веддо, Аидо Кведо, "Көсеуіл Жылан") – құнарлылық, көкжиек және жыландар рухы, барлық рухтардың әкесі Данның серігі немесе әйелі. Воду құл саудасы арқылы Гаитиге экспортталғандықтан, Дан Данбала, Дэмбала немесе Дэмбала Ведо болып өзгерген. Жыланмен байланысты болғандықтан, ол кейде Муса сияқты бейнеленеді, ол таяғында жыланмен жүреді. Көптеген адамдар оны жыланды жойған әулие Патрикпен бірдей санайды. Жылан Гидра – Аполлонның ашуланып аспанға лақтырған жыланы немесе Гераклдың он екі еңбегінің бірінде жеңген Лернейлік Гидраны бейнелейтін жұлдыздар шоқжұлдызы. Серпенс шоқжұлдызы жылан ұстаушы Офиухтың бағындырған жыланы көрсетеді. Ең ықтимал түсінік – Офиух емші Асклепийді бейнелейді.
Аждаһалар
Кейде жылан мен айдаһар бір-бірімен алмастырылып қолданылады, олардың ұқсас символдық қызметтері бар. Жыланның уы отты тыныс алатын айдаһардың уына ұқсас деп есептеледі. Грек Ладон және норвеж Нидхёггр (Нидхогг Нагар) кейде жылан, ал кейде айдаһар ретінде сипатталады. Герман мифологиясында "жылан" (ежелгі ағылшын: wyrm, ежелгі жоғарғы неміс: wurm, ежелгі норвег: ormr) грек сөзінен алынған "айдаһар" (ежелгі ағылшын: draca, ежелгі жоғарғы неміс: trahho, ежелгі норвег: dreki) сөзімен алмастырылып қолданылады. Қытайда, әсіресе Индокитайда, үнді жыланы нага, лун немесе қытай айдаһарымен теңестірілді. Ацтектер мен толтектердің жылан құдайы Кетцалькоатльдің де, Киче' майя мифологиясындағы Q'uq'umatz ("қауырсынды жылан") сияқты, айдаһарға ұқсас қанаттары бар, ол классикалық майя дәуірінен бері Кукулькан деген атпен құдай ретінде белгілі болған.
Африка мифологиясы
Африкада жыланға табынудың басты орталығы Дагоме болды, бірақ питонға табыну 17 ғасырдың бірінші ширегінде пайда болған, сырттан келген тектік нәрсе сияқты. Дагомеялықтар Уайданы жаулап алғаннан кейін жыланға табынатын халықпен қарым-қатынасқа түсті және бастапқыда жек көретін нанымдарын олардан қабылдады. Уайдада, басты орталықта, елуге жуық жылан мекендейтін жылан ғибадатханасы бар. "Даң гиби" деп аталатын питонның әрбір түріне құрметпен қарау керек, тіпті жазатайым оқиға болса да, өлтіргені үшін жаза – өлім. "Даң гибидің" көптеген әйелдері болған, олар 1857 жылға дейін жалған жұртшылықтың қатысуына жол бермейтін қоғамдық шеруге қатысқан; питонды қала бойынша аспамен алып жүрген, бұл жамандықтарды қуу рәсімі болған деседі. Ашанти тайпасының көкжиек құдайы да жылан түрінде көрінеді екен. Оның елшісі боаның кішкентай түрі болған, бірақ барлық түрі емес, тек белгілі бір түрлері ғана қасиетті саналған. Африканың көптеген жерлерінде жылан – қайтыс болған туыстардың жаны деп есептеледі. Амазулу тайпасының арасында, Мадагаскардың Бетсилео тайпасы сияқты, белгілі бір түрлер белгілі бір топтардың мекені ретінде қарастырылады. Ал масаи тайпасы әрбір түрді өз тайпасының белгілі бір отбасының мекені деп санайды.
Ежелгі Таяу Шығыс
[[Файл:Нингиззада.jpg|thumb|Гудеяның сусын құмырасы, айдаһар Мушуссумен, Нингишзидаға арналған (б.з.д. 20 ғасырдың қысқаша хронологиясы). Кадукей құдайдың өзінің бейнесі деп түсіндіріледі. Екі бір-біріне оралған жыланның бейнелері шумер және неошумер өнерінде кең таралған. Біреуі – Гезерде, біреуі – Хазордағы H аймағындағы қасиетті орында, ал екеуі – Шехемде табылған. Айналасындағы аймақтарда жыланға табынушылыққа байланысты заттар басқа мәдениеттерде де кездеседі. Сирияның солтүстігіндегі кейінгі қола дәуіріне жататын хеттер ғибадатханасында бір қолында жылан, екіншісінде таяқ ұстаған құдайдың қола мүсіні сақталған. Б.з.д. 6 ғасырында Вавилонда Есагила ғибадатханасының әр төрт есігіне қоладан екі жылан орнатылған. Бабылдың Жаңа жыл фестивалінде дін қызметкері ағаш шеберінен, металл шеберінен және алтын шеберінен екі мүсін жасауды тапсыратын, олардың біреуі «сол қолында балқарағайдан жасалған жылан ұстап, оң қолын [құдай] Набуға көтеретін» болған. Тепе Гавра төбесінен кемінде он жеті ерте қола дәуіріне жататын ассириялық қола жылан табылды.
Христиан мифологиясы
Жохан 3:14–15-те Иса, Адам Ұлының көтерілуі мен Мұсаның жыланды көтеруі арасында тікелей салыстыру жасайды, оны құтқарылу символы ретінде пайдаланады: «Мұса айдалада жыланды көтергендей, Адам Ұлы да көтерілуі керек, сонда оған сенген әркім құрымай, мәңгілік өмірге ие болады». Ежелгі Египет пен Таяу Шығыста жылан немесе илан сонымен қатар білімді, соның ішінде сол кездегі дамыған генетиканы (ДНК-ның жіптерін, сонымен қатар өмір сүру ұзақтығына әсер ететін) білдіреді, сондықтан ол Киелі кітапқа және таяқтағы екі жылан Американдық Медициналық Ассоциацияның (AMA) символы ретінде енгізілген. Христиан дәстүрі сондай-ақ Ескі өсиеттегі «Едем бағындағы» сөйлейтін жыланды (Еваға Білім ағашынан жеміс (алма?) берген) үлкен, итершіл жануарға немесе «Шайтанға» теңейді. Ескі өсиеттегі Киелі кітапта жазылған Ананнуки, Адам мен Хауа және содан кейін Ыбырайым туралы Жаратылыс кітабындағы оқиғаға сәйкес, Адам мен Хауаның жер бетіндегі өмірінен кейін 900 жылдан астам уақыт өткен соң Адамдық («Бірінші Адам») құлдарының өмір сүру ұзақтығы және осылайша даналығы айтарлықтай төмендеді. Дегенмен, адам өлгеннен кейін немесе «Көкке» көтерілгеннен кейін, яғни Жоғары Әлемдерге, олар періштелердің арасында мәңгілікке дейін өмір сүреді, әйтпесе өлімге ұшырап, Төменгі Әлемдерге түседі, онда Жан өз мүддесін ойлайтын «жаман» немесе Демондық жандардың арасында болады.
Қытай мифологиясы
Қытай мифологиясында Нюва - сазбалшықтан адамдарды жасаған ана құдай. Ол жартылай илан ретінде бейнеленеді.
Индокитайдың нагалары
Жыландар немесе нагалар кхмер мифологиясында ерекше маңызды рөл атқарады. Бір миф "Камбоджа" атауының шығуын Каундиня есімді Камбуджа биінің нага ханшайымын бағындыруымен байланыстырады: олардың одағынан кхмер халқы пайда болған. Джордж Кодес камбоджалық миф тай аңызы "Пхра Даэнг Нанг Ай" негізінде жазылғанын айтады, онда бұл аймақта көптеген өмірлерді өткен әйел Пхрая Хомның қызы болып қайта туылып, бұрынғы өміріндегі серігінің өліміне себеп болады. Бұл "көк рухтары" мен нагалар арасында соғысқа алып келеді: нагалар амокқа біткенде өзендер тасып, бүкіл аймақ суға кетеді. "Бақа патша туралы миф" буддалық үйретімдерді енгізудің нәтижесінде аспан құдайы Файя Тхенмен соғыс болғанын және ғибадатханалардың кіреберістерін күзету үшін нагалармен бітімге келгенін баяндайды.
Скандинавия мифологиясы
Йормунгандр, сонымен қатар Мидгард жыланы немесе Дүниежүзілік жылан деп те аталады, ол скандинавия мифологиясындағы теңіз жыланы, Локи мен алып Ангрбоданың ортаңғы баласы. «Прозалық Эдда» бойынша, Один Локидің үш баласын – Фенрисульфр, Хель және Йормунгандрды алды. Ол Йормунгандрды Мидгардты айнала қоршаған үлкен мұхитқа тастады. Жылан соншалық өсті ki, Жерді толық айналып, өз құйрығынан ұстай алды, соның салдарынан ол Мидгард жыланы немесе Дүниежүзілік жылан деген қосымша атқа ие болды. Йормунгандрдың басты жауы – Тор құдайы. «Поэтикалық Эдда»да Один Иггдрасильдің тамырларын шайнап жеп жатқан сегіз жыланды айтады: Нидхёггр, Граввитнир, Мойн, Гойн, Грабакр, Графвёллудр, Свафнир және Офнир.
Қазіргі медицина
Басты бармағы тік тұр. "Өмір жұлдызы" Асклепий таяғын бейнелейді. Жыландар Гермес (кадукей) және Асклепий таяқтарын орап тұрды, ал Асклепий таяғын бір ғана жылан орады. Гермес кадукейіндегі жыландар симметрия үшін ғана емес, қарама-қарсы жұптар түрінде бейнеленген. (Бұл мотив фурба символымен үйлеседі.) Таяқтың басындағы қанаттар оның Гермес, римдік Меркурийге тиесілі екенін көрсетеді, ол сиқыр, дипломатия және шешендік, сондай-ақ өнертабыстар мен жаңалықтардың құдайы, саудагерлердің және, мифографтар пікірінше, ұрылардың қорғаушысы еді. Алайда Герместің психопомп ретіндегі рөлі, яғни жаңадан қайтыс болған жандарды артық өмірге сүйреп апаруы, кадуцейдегі жыландардың шығу тегін түсіндіреді, себебі бұл рөлді Гермеспен кейде теңестірілетін шумерлік жылан құдайы Нингизида да атқарды. Кейінгі Антика дәуірінде алхимияның құпия зерттеулері дамыған кезде Меркурий осы өнердің және құпия "Герметикалық" ақпараттың да қорғаушысы деп есептелді. Химия және медицина Гермес таяғын емші Асклепий таяғымен байланыстырды, ол жыланмен оралған еді; олар біріктірілді, ал қазіргі медициналық символ – Асклепий таяғы болуы керек – көбінесе Меркурийдің сауда таяғы ретінде қолданылды. Алхимияда жылан айқышқа шегеленген нұсқасы да бар, ол Николас Фламельдің кадуцеуі деп аталады. Көркемсурет тарихшысы Уолтер Фридландер "Медицинаның алтын таяғы: Медицинадағы кадуцей символының тарихы" (1992) еңбегінде кадуцей мен Асклепий таяғының жүздеген мысалын жинап, кәсіби бірлестіктер Асклепий таяғын қолдануға сәл көбірек бейім екенін, ал медицина саласындағы коммерциялық ұйымдар кадуцейді қолдануға көбірек бейім екенін анықтады.
Қазіргі саяси үгіт
Христиандық контекстінде зұлымдық символы ретінде жыландар кейде саяси үгіт-насихатта қолданылады. Олар антисемиттік үгітте еврейлерді бейнелеу үшін пайдаланылған. "Наркотик" және "Наркотик: Үмітсіздік шұңқыры" сияқты фильмдерде жыландар есірткінің зиянды жағын көрсету үшін де қолданылған.
Автомобильдер
AC Cobra, Ford Mustang Shelby, Zarooq Motors, Dodge Viper және Alpha Romeo автомобиль брендтерінің барлығының логотиптерінде жыландар бейнеленген.