Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Илан округі, сондай-ақ Илан деп те жазылады, Тайваньнің солтүстік-шығысындағы округ. Йилан Тайвань аралының ең солтүстік округі болып табылады және халқы 450 031 адамды құрайды. Оның орталығы Йилан қаласында орналасқан. 1787 жылы ханьқытайлық У Ша бүгінгі Йилан аумағында кең ауқымды мелиорация жұмыстарын бастағанға дейін, бұл аймақта негізінен Кавалан тайпасының өкілдері тұрған. Жапон үкімдігі кезінде қазіргі Йилан округінің көп бөлігі Тайхоку префектурасы құрамындағы Жапонияның бір бөлігі болды. 1945 жылы Қытай Республикасы Тайваньды қабылдағаннан кейін, ол 1950 жылдың 10 қазанына дейін Тайбэй округінің құрамында болды, содан кейін Тайбэй округінің оңтүстік-шығысындағы 12 қалашығы бөлініп, қазіргі Йилан округін құрды.
Yilan County, alternately spelled I lan, is a county in northeastern Taiwan. Yilan is the northernmost county on the island of Taiwan, with a population 450,031. Its seat is located in Yilan City. Before the Han Chinese Wu Sha led his company into large scale reclamation in today’s Yilan in 1787, the area was mainly inhabited by the indigenous Kavalan people. During the Japanese rule, much of the present day Yilan County was part of Japan within its Taihoku Prefecture. When the Republic of China took over Taiwan in 1945, it became part of Taipei County until 10 October 1950 when 12 southeastern townships of Taipei County split off to form the present day Yilan County.
Атауы
Илан атауы жергілікті Кавалан халқынан шыққан. Илан жазығындағы осы аймаққа қатысты бұрынғы басқа атаулар: Кабалан, Кавалан, Каваланд, капалан, Йиланд және Гилан. 2009 жылға дейін округтің ресми атауы Ілан деп жазылған.
The name Yilan derives from the indigenous Kavalan people. Other former names in reference to this area in the Yilan Plain include Kabalan, Kavalan, Kavaland, kap a lan, Yiland and Gilan. Before 2009, the county's official name was transliterated as Ilan.
Ерте тарих
Ерте заманнан бері көптеген адамдар алыс жерлерден Иланға саяхаттап келеді. Иланға қоныс аударған жергілікті тайпалар – Кавалан және Атаял тайпалары. Кавалан халқы теңіз арқылы келіп, шамамен 1000 жыл бұрын Илан жазығында өзен бойында өмір сүрген. Олардың көпшілігі австронезиялық тілдерінде сөйлейді. Олардың қоныстары өзен бойындағы шағын ауылдардан тұрады, онда шамамен 40-50 қауым орналасқан, олардың жалпы саны шамамен 10 000 адамды құрайды. Атаял халқы Сиюань асуын кесіп өтіп, таулы аймақтарға қоныстанды. Атаял халқы шамамен 250 жыл бұрын Иланға келіп, Дажуошуй өзенінің жоғарғы ағысында қоныстанды. Кейін тайпалар Сиюань асуын кесіп өтіп, Чжуошуй өзенінің ағынды жеріне жетті. Осы адамдар қазір Датонг ауданының тұрғындары. Атаял халқының басқа бөліктері шығысқа қарай бағыт алып, Наньао Солтүстік және Хепин Солтүстік өзендері бойында қоныстанды. Бұл топтар қазір Наньао қалашығында орналасқан. Шамамен 200 жыл бұрын, 18 ғасырдың соңында, ханьқытайлар таулар арқылы өтіп, Иланға қоныстанды. Көптеген адамдар жабайы даланы игеріп, егістік жерлерді өңдеп, суару каналдарын салды. Олар Кавалан халқынан жерді тартып алу үшін түрлі тәсілдерді қолданды. Кейбір Кавалан халқы үйлерін тастап кетті, ал басқалары оңтүстікке қарай Хуалиен және Тайтунг жағалауларына көшіп, жаңа елді мекендер құрды.
Since early ages, many people have traveled from far places to Yilan. Indigenous tribes that have settled in Yilan are Kavalan people and Atayal people. The Kavalan people came by the sea and lived by the river at Yilan Plain since around 1,000 years ago. They mostly speak the Austronesian languages. Their settlements consisted of small villages along rivers with around 40–50 communities scattered around the area with a total population of approximately 10,000 people. The Atayal people came by crossing the Xiyuan Pass and settled in the mountain areas. The Atayal people arrived in Yilan around 250 years ago and settled along the upper Dazhuoshui River. Later, the tribes crossed the Siyuan Pass to reach the valley upstream of the Zhuoshui River. These people are the current residents of Datong Township. Other parts of the Atayal people headed east to enter and settle along the Nan'ao North River and Heping North River. These groups are now settled in Nan ao Township. Around 200 years ago, at the end of the 18th century, the Han Chinese traversed the mountain range and settled in Yilan. Large populations began taming the wilderness, cultivating the fields and building irrigation channels. They used various means to seize lands from the Kavalans. Some Kavalans left their homes while some others migrated southwards to Hualien and Taitung coastlines and established settlements.
Испан Формоса
Испаниялықтар Тайваньға 17 ғасырда келе бастады. 1626 жылы испандықтар тайваньдықтардың кеме экипаждарын өлтіргені туралы сылтаумен шабуыл жасады. Олар портодар мен айналасындағы ауылдарды өртеп, тіпті Суао қаласын басып алып, Сент-Лоренцо деп аталатын қала салды.
The Spaniards began arriving in Taiwan in the 17th century. In 1626, the Spaniards led an invasion under the pretext of ship crews having been slain by Taiwanese barbarians. They then torched harbors and surrounding villages, and even went as far as taking over Su'ao Town and established a city called Saint Lorenzo.
Голландиялық Формоза
Кейін испандықтарды Тайваньның оңтүстік бөлігін басып алған және Голландиялық Формозаны құрған голландтар ығыстырды. 1640 жылы голландтар сауда үшін ханьқытайлық саудагерлермен байланыс жасап, түрлі сауда тауарларына салық салуды бастады. Саудагерлер компанияның барлық салықтарын төлеуге міндетті болды, бірақ сонымен қатар сауданы монополиялау құқығына ие болды.
The Spaniards were subsequently ousted by the Dutch who had taken over the southern part of Taiwan and established Dutch Formosa. In 1640, the Dutch began contacting Han Chinese merchants for trade and levying taxes on various commercial goods. The merchants had to pay all company taxes but also enjoyed the right to monopolize trade.
Туннинг патшалығы
Туннинг патшалығы дәуірінде Голландия Формозасы кезінде қалыптасқан бұрынғы экономикалық монополия жүйесі сақталды.
During the Kingdom of Tungning era, the previous economy monopoly system developed during the Dutch Formosa continued to be practiced.
Цин әулеті
Цин әулеті Тайваньды басып алған кезде, олар Килан қаласында Кавалан субпрефектурасын құрды. 1806 жылы әртүрлі этникалық иммигранттар арасында қарулы қақтығыстар басталды, одан кейін қарақшылар тонау шабуылдары жасады. Соңынан Цин әулетінің үкіметі Кавалан халқын ескермей, заң үстемдігі мен қорғаныс жүйесін орнатпаса, Илан қылмыскерлер мен заңсыздықтарға толы мекенге айналып, Тайвань үшін үлкен проблемаға айналады деп түсінді. 1809 жылы Цзяцин императоры Каваланды империя құрамына қосты. Қарақшылардың шабуылдарын тоқтату және жергілікті аумақты картаға түсіру үшін әскерлер жіберілді. Тайваньдағы жергілікті басқару жүйелері Цин династиясы кезеңінде көптеген өзгерістерге ұшырады. Бірақ округтен төменгі әкімшілік деңгейлерде, оның ішінде жергілікті ауылдарда, айтарлықтай өзгерістер болған жоқ. Иланның алғашқы ұйымдастырылуы мен жоспарлауы жеті бекіністен тұрды. 1835 жылы халық саны мен ортаның өзгеруіне байланысты жеті бекініс 12 бекініске бөлінді. Бұл құрылым Цин әулетінің билігі аяқталғанға дейін өзгеріссіз сақталды. 1874 жылғы Мудан оқиғасынан кейін Цин билеушілері өзінің бейтараптық көзқарасын өзгертіп, Тайваньды басқаруда белсенді әрекеттер жасады. Бастапқы аборигендердің «Кавалан ауданы» термині, хань этносының мәдениетіне сәйкес «Илан» деп қайта аталды, ал әкімшілік жүйе де уақытша «ауданнан» ресми басқарылатын «округке» өзгертілді. 1875 жылы жаңадан құрылған Тайпей префектурасына қазіргі Йилан округі де кірді.
When the Qing dynasty annexed Taiwan, they established the Kavalan sub prefecture in Yilan. In 1806, armed conflicts broke out among various ethnic immigrants, followed by pillaging by pirates. The Qing dynasty government subsequently realized that if they continued to disregard the Kavalan people and did not establish rule of law and a system of defense, Yilan would become a haven for criminals and outlaws, a thorn in the side for Taiwan. In 1809, Jiaqing Emperor incorporated Kavalan into the domain of the empire. Troops were dispatched to quell pirate attacks and chart local territory. Local government systems in Taiwan underwent many changes during the Qing dynasty period. But with regards to administrative levels lower than the county, including local villages, there were no major changes. The earliest organization and planning of Yilan consisted of seven citadels. In 1835, the seven citadels were further divided into 12 citadels based on the needs of the changing population and environment. This arrangement remained unchanged until the end of Qing dynasty rule. After the Mudan Incident in 1874, Qing rulers changed their passive attitude and took a more ambitious approach in ruling Taiwan. The original aboriginal term Kavalan district was renamed with a more Han centric Yilan name and the administrative system was also changed accordingly from the original temporary "district" to a formally governed "county". In 1875, the newly created Taipeh Prefecture included modern day Yilan County.
Жапон империясы
1894 жылы Бірінші Қытай-Жапон соғысынан кейін Цин үкіметі Шимоносеки шарты бойынша Тайваньды Жапонияға берді. Қазіргі Йилан округі 1920-1945 жылдар аралығында Жапония үкімшілігі кезінде Тайхоку префектурасының құрамында болған Жиран ауданы (宜蘭郡), Рато ауданы (羅東郡), Суао ауданы (蘇澳郡) және Жиран қаласын (宜蘭市) қамтиды.
After the First Sino Japanese War in 1894, the Qing government handed over Taiwan to Japan in accordance with the Treaty of Shimonoseki. Modern day Yilan County covers Giran District (宜蘭郡), Ratō District (羅東郡), Suō District (蘇澳郡) and Giran City (宜蘭市) as they existed from 1920 to 1945, all under Taihoku Prefecture, during Japanese rule.
Қытай Республикасы
1945 жылдың қазан айында Тайвань Жапониядан Қытай Республикасына өткеннен кейін, қазіргі Йилан округінің аумағы Тайбэй округінің құрамына енді. 1950 жылдың 10 қазанында Йилан округі Тайвань провинциясының округі ретінде құрылды, ал Йилан қаласы округ орталығы болды. 1998 жылы үкімет Тайвань провинциясын реформалап, Йилан округі Атқарушы Юаньдың басқаруына берілді, ал осы провинцияның қалған мекемелері 2018 жылы таратылды.
After the handover of Taiwan from Japan to the Republic of China in October 1945, the present day area of Yilan County was incorporated under Taipei County. On 10 October 1950, Yilan County was established as a county of Taiwan Province with Yilan City as the county seat. In 1998, the government streamlined Taiwan Province and Yilan County became administered by the Executive Yuan while the remaining institutions of this province have been dissolved in 2018.
География
Илан ауданы Илан жазығында орналасқан, бұл Ланьян өзені және басқа да кіші өзендердің бірігуінен пайда болған аллювиалды жазық, пішіні үшбұрышқа ұқсайды. Үшбұрыштың үш төбесінде Тюченг, Сансин және Суао қалашықтары орналасқан, олардың арасындағы қашықтық шамамен 30 км-ге жуық. Сюэшань таулары Илан ауданының солтүстік-батысында, Тюченгтен Сансингке дейін созылып жатыр. Аудан географиялық тұрғыдан жартастар мен жазықтарға бөлінеді. Орталық тау тізбегі Сансинден Суаоға дейін оңтүстікке қарай орналасқан. Жоғарғы Ланьян өзенінің ағысы тік және жылдам, сондықтан ол тозуға бейім. Өзен таулардан және аңғарлардан ағып шыққанда, көп мөлшердегі шөгінділердің тұнуға уақыты жетпейді, нәтижесінде шашыраңқы құм мен қиыршық тастардан аллювиалды жамылғы пайда болады. Өзен төсенішінде көптеген қиыршық тастар жиналып, көбінесе желі тәрізді үлгілер құрайды. Ауыр жаңбырлар немесе өзеннің тасып кетуі салдарынан туындаған су тасқындарынан кейін өзен арнасы өзгеріп отырады. Ланьян өзені орта және төмен ағысында баяулайды, мұнда шөгінділер тұна бастайды. Илан ауданы Тайвань аралының солтүстік-шығысында орналасқан және 2143 км² аумақты қамтиды. Шығыс пен батыс арасындағы ең ұзын қашықтық 63 км, ал солтүстік пен оңтүстік арасындағы қашықтық 74 км. Таулы аймақтардан төмен қарай жер биіктігі кезең-кезеңмен төмендейді: таулар, шатқалы, аллювиалды жазықтар, жазықтар, батпақтар, құм төбелер және, соңында, жағалау. Иланның Тюченг қалашығы Гуйшан және Гуйлуан аралдарын қамтиды. Сенкаку аралдары, қытай тілінде Тяоютай аралдары деп аталады, осы қалашықтың құрамына кіретіндей талап етіледі.
Yilan County sits on the Yilan Plain, a combined alluvial plain created by Lanyang River and other minor streams with a rough shape of triangle. On the three vertices of the triangle sit the Toucheng, Sanxing and Su ao Townships with a roughly equal distance of 30 km on the three sides. The Xueshan Range sits on the northwest of Yilan County from Toucheng to Sanxing. The county is geographically divided into the cliffs and the plains. The Central Mountain Range sits to the south from Sanxing to Su'ao. The Upper Lanyang River is steep and the rapid current is highly erosive. Large amount of silt carried by the river have little time to settle because of the high slope of the lands where it flows out of the mountains and valleys. An alluvial fan is formed as a result of scattered sand and gravel settling down. Large amount of gravel accumulate in the shallow stream bed, creating alluvial fans that often forms into web like pattern. The river tends to change courses after floods caused by heavy rainfall or river overflow. The Lanyang River slows down as it reaches mid and downstream where silt begins to settle. Yilan County is located in the northeastern Taiwan Island which covers an area of 2,143 km2. The longest distance from east to west is 63 km and from north to south is 74 km. From the mountain areas downwards, the land falls in altitude in the stages of mountains, alleys, alluvial plains, lowlands, swamps, sand hills and finally coastline. Yilan's Toucheng Township includes Guishan Island and Guiluan Island. The Senkaku Islands, known in Mandarin as the Tiaoyutai Islands, are claimed as part of the township.
Үкімет
Илан округі Тайвань провинциясының құрамындағы округ ретінде басқарылады. Илан қаласы – Илан округі әкімдігі мен Илан округі кеңесі орналасқан округ орталығы. Округ басшысы – Гоминьдан партиясының округ әкімі Лин Цзимяо.
Yilan County is administered as a county of Taiwan Province. Yilan City is the county seat which houses the Yilan County Government and Yilan County Council. The county is headed by Magistrate Lin Zi miao of the Kuomintang.
Саясат
2016 жылғы Қытай Республикасының заң шығарушы сайлауында Илан округі бір мандаттан бір Демократиялық прогрессивті партиясының заң шығарушысын Заң шығарушы Юаньға сайлады.
Yilan County voted one Democratic Progressive Party legislator out of one seat to be in the Legislative Yuan during the 2016 Republic of China legislative election.
Халық саны
Бүгінде ханьқытайлар Ылань округының басым бөлігін құрайды. Онда Циншуй геотермалдық электр станциясы орналасқан.
Today Han Chinese comprises the majority of the population in Yilan County. It houses the Qingshui Geothermal Power Plant.
Спорт
2009 жылы Илан ауданы Азия есу чемпионатына төрағалық етті.
Yilan County was the host for the 2009 Asian Rowing Championships.
Темір жол
Тайвань темір жол басқармасының Илан желісі мен Солтүстік байланыс желісі округ арқылы өтеді. Округтағы екі желіде орналасқан теміржол станциялары: Шичэн, Дали, Даси, Гуйшан, Вайао, Тюченг, Дингпу, Цзяоси, Сиченг, Йилан, Эрцзе, Чжунли, Луодун, Донгшан, Синма, Суаосин, Суао, Йонгле, Донгао, Вута және Ханбен станциялары. 2018 жылдың 21 қазанында осы жерде пойыз жолдан шығып, 18 жолаушы қаза тауып, 178 адам жарақат алды.
The Yilan Line and North Link Line of Taiwan Railways Administration pass the county. Train stations within the two lines in the county are Shicheng, Dali, Daxi, Guishan, Wai ao, Toucheng, Dingpu, Jiaoxi, Sicheng, Yilan, Erjie, Zhongli, Luodong, Dongshan, Xinma, Su'aoxin, Su'ao, Yongle, Dong ao, Wuta and Hanben Station. On 21 October 2018, it was the site of a train derailment that killed 18 passengers and injured 178.
Су
Ауданның ішінде Ушы порты бар.
Harbors in the county include Wushi Harbor.
Атақты тұрғындар
Лин Хуан Чан, балалар әдебиеті жазушысы және ақын.
Lin Huan chang, a children's literature writer and poet.