Куба жазушысы және ақын Хосе Мария Лесама Лима

Кіріспе

Кубалық жазушы, ақын Хосе Мария Андрес Фернандо Лезама Лима (19 желтоқсан 1910 – 9 тамыз 1976) – кубалық жазушы, ақын және эссеші. Ол куба және латын американдық әдебиеттегі ең ықпалды тұлғалардың бірі саналады. Оның "Парадизо" романы испан тіліндегі маңызды туындылардың бірі және испан газеті "Эль Мундо" пікірінше, 20 ғасырдың ең жақсы романдарының бірі. Лезама американдық необарокко әдебиетінің көрнекті өкілі. Ол лирикалық ерекшелігімен көзге түсетін толыққанды поэзиялық жүйені жасады. Оның шығармаларында алуан түрлі метафоралар, тікелей сілтемелер мен аллегориялар кездеседі, оларды ол "Аналекта дель релоҳ" (1953), "La expresión americana" (1957), "Tratados en La Habana" (1958) және "La cantidad hechizada" (1970) сияқты эсселерінде дамытты.

Өмірбаян

Атасы полковник болған Марианао қаласында Гаванаға жақын орналасқан Колумбия әскери лагерінде дүниеге келген Лезама, Куба тарихының ең даулы кезеңдерін бастан өткерді, Мачадо диктатурасына қарсы күресті. Оның әдеби мұрасына жартылай автобиографиялық, барокко стиліндегі "Paradiso" (1966) романы кіреді. Роман жас шағындағы бір жігіттің түсініксіз аурумен күресін, әкесінің қазасын, оның сезімталдығының және поэзияға құштарлығының қалыптасуын көрсетеді. Лезама Лима сонымен қатар кубалық поэзияның бірнеше антологиясын және "Verbum" мен "Orígenes" журналдарын редакциялады, соңғы жылдары куба әдебиетінің патриархы ретінде танылды. Лезама Лима туған елінен тыс жерде аз болды, 1949 жылы Мексикаға, 1950 жылы Ямайкаға сапар жасады. Дегенмен, Лезаманың өлеңдері, эсселері және екі романы әлемдік мәдениеттер мен тарихи дәуірлерден алынған сан алуан бейнелер мен идеяларды қамтиды. Оның қалыптастырған барокко стилі Гонгораның синтаксисіне де, оның ерекше және күрделі бейнелер жиынтығына да теңдей сүйенді, олар көбінесе ежелгі қытай және египеттік философиялық мәтіндерінен, мифологиялық хикаяларынан шабыттанды. Лезама Лиманың алғашқы жарияланған туындысы – "Мурте де Нарсисо" атты ұзын поэмасы, оған жиырма жеті жасында ұлттық даңқ әкелді және оның еңбектің жоғары деңгейін, классикалық тақырыптарды бейнелеу шеберлігін көрсетті. Өлеңдері мен романдарынан өзге, Лезама Стефан Малларме, Валери, Гонгора және Рембо сияқты әлемдік әдебиет қайраткерлері, сондай-ақ Латын Америкасының барокко эстетикасы туралы көптеген эсселер жазды. Ең бастысы, "Американдық экспрессия" жинағындағы эсселері еуропалық барокко, оның классикалық және американдық бароккомен байланысы туралы оның көзқарасын баяндайды. Лезама Лима 1976 жылы 65 жасында қайтыс болды және Гаванадағы Колон зиратына жерленді. Ол өзінің және келесі буын кубалық және пуэрторикалық жазушыларына, мысалы, Вирджилио Пиньера, Ренальдо Аренас, Фернандо Веласкес Медина, Рене Маркес және Джаннина Браскиге үлкен әсер етті, олар өздерінің шығармаларында оның өмірін және еңбектерін бейнелейді.

Born in the Columbia Military Encampment close to Havana in the city of Marianao where his father was a colonel, Lezama lived through some of the most turbulent times of Cuba's history, fighting against the Machado dictatorship. His literary output includes the semi autobiographical, baroque novel Paradiso (1966), the story of a young man and his struggles with his mysterious illness, the death of his father, and his developing sensuality and poetic sensibilities. Lezama Lima also edited several anthologies of Cuban poetry and the magazines Verbum and Orígenes, presiding as the patriarch of Cuban letters for most of his later years. Lezama Lima spent little time outside of his home country, making a trip to Mexico in 1949 and Jamaica in 1950). Nevertheless, Lezama's poetry, essays and two novels draw images and ideas from a vast array of world cultures and historical time periods. The Baroque style that he forged relied equally upon his Góngora influenced syntax and his stunning constellations of unlikely images, which often drew from Ancient Chinese and Egyptian philosophical texts and mythological narratives. Lezama Lima's first published work, the long poem "Muerte de Narciso," brought him national acclaim at the age of twenty seven and established his well wrought style and classical subject matter. In addition to his poems and novels, Lezama wrote many essays on figures of world literature such as Stéphane Mallarmé, Valéry, Góngora and Rimbaud as well as on Latin American baroque aesthetics. Most notably the essays published as La Expresión Americana lay out his vision of the European baroque, its relation to the classical, and the American baroque. Lezama Lima died in 1976 at age 65 and was buried in the Colon Cemetery, Havana. He was influential for Cuban and Puerto Rican writers of his generation and the next, such as Virgilio Piñera, Reinaldo Arenas, Fernando Velázquez Medina, René Marqués, and Giannina Braschi, who depict his life and works in their writing.