Франсиско Хавьер Арана Кастро: Гватемалалық әскери қайраткері
Francisco Javier Arana
Франсиско Арана Кастро: Гватемалалық әскери басшы, 1944-45 ж. революциялық хунта мүшесі. Убико диктатурасын құлатты, бірақ демократияға қарсы болды. 1949 ж. қаза тапты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гватемалалық әскери жетекші (1905–1949)
Guatemalan military leader (1905–1949)
Франсиско Хавьер Арана Кастро (; 3 желтоқсан 1905 – 18 шілде 1949) – гватемалалық әскери жетекші және Гватемала революциясының бастапқы кезеңінде, 1944 жылдың 20 қазанынан 1945 жылдың 15 наурызына дейін Гватемалаға басшылық еткен революциялық хунтаның үш мүшесінің бірі. Диктатор Хорхе Убиконың әскерінде майор болған ол, Убиконың ізбасары Федерико Понсе Вайдесті құлату үшін әскердің прогрессивті тобымен бірікті. Ол демократиялық үкіметке көшуді қадағалаған үш адамнан тұратын хунтаны басқарды, бірақ 1945 жылы сайланған президент Хуан Хосе Аревалоның қызметке кіруіне өзі ықылымды болған жоқ. Жаңа үкіметте ол 1949 жылға дейін Қарулы Күштердің Бас штабының бастығы қызметін атқарды. 1949 жылдың 18 шілдесінде төңкеріс жасауға әрекеттенбек деп қорқытқаннан кейін Аревало үкіметінің қолдаушыларымен болған қақтығыста қаза тапты.
Francisco Javier Arana Castro (; 3 December 1905 – 18 July 1949) was a Guatemalan military leader and one of the three members of the revolutionary junta that ruled Guatemala from 20 October 1944 to 15 March 1945 during the early part of the Guatemalan Revolution. A major in the Guatemalan army under the dictator Jorge Ubico, he allied with a progressive faction of the army to topple Ubico's successor Federico Ponce Vaides. He led the three man junta that oversaw the transition to a democratic government, although he was personally reluctant to allow the elected President Juan José Arévalo to take office in 1945. He served as the Chief of the Armed Forces in the new government until 1949. On 18 July 1949 he was killed in a shootout with supporters of the Arévalo government after he threatened to launch a coup.
Ерте және жеке өмір
Франсиско Хавьер Арана Кастро 1905 жылдың 3 желтоқсанында Гватемаланың Вилла Каналес қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы – Анхель Мария Арана мен Маргарита Кастро, орташа төмен табысты отбасынан шыққан. Оның испан және үнді мұралары болған, соның ішінде үнді мұрасы көз тартарлықтай көзге түсетін. Ол формальды білім алмаған, бірақ жақсы оқыған, замандастары оны өткір, епті, харизматикалық және әдемі мінезді адам деп сипаттаған. Ол көпшілік алдында сөйлеуде шешінетін, бірақ жеке сұхбаттарда өте ықпалды адам болған. 1946 жылы Гватемала революциясы кезінде АҚШ елшілігінің қызметкері оның саясатын ұлтшылдық және Америкаға сәл жақын деп бағалаған.
Francisco Javier Arana Castro was born on 3 December 1905 in Villa Canales, Guatemala. His parents, Ángel María Arana and Margarita Castro, were from a lower middle class family. He had both Spanish and Indigenous heritage, and the latter trait was visually more prominent. He did not have a formal education, but he was relatively well read, and was described by his contemporaries as canny and intelligent, and as a charismatic and convivial person. He was described as a poor public speaker, but as a very persuasive man in intimate conversations. In 1946, during the Guatemalan Revolution, a staff member at the United States embassy described his politics as nationalist, as well as being slightly pro American.
Қазан төңкерісі
1944 жылдың маусым айында халықтың наразылықтары диктатор Хорхе Убиконың отставкаға кетуіне мәжбүр етті. Убико Федерико Понсе Вайдесті уақытша үкіметті басқаратын үш адамнан тұратын хунтаның төрағасы етіп тағайындады. Бірнеше күннен кейін Понсе Вайдес Конгрессті оны уақытша президенттік лауазымға тағайындауға көндірді. Понсе еркін сайлауды жақын арада өткізуге уәде берді, бірақ сонымен қатар Убиконың наразылықтарды басу саясатын жалғастырды. Бұл халықтың белгілі бір топтарының қарулы төңкеріске қолдау көрсетуінің күшеюіне әкелді. Осы кезде Гватемала армиясы хунтаға көңілі толып, оның прогрессивтік өкілдері төңкеріс жоспарлай бастады. Арана бұл жоспарға тек соңғы кезеңдерінде қатысты, ал бастапқыда оны Жакобо Арбенс пен Алдана Сандовал басқарды. Дегенмен, Арна, «Honor Guard» командирі ретінде, армия ішінде маңызды билікке ие болды. Сандовал Арананы төңкеріске соңғы сәтте қосылуға көндірді. 19 қазан күні Арана мен Арбенс Понсе Вайдес үкіметіне қарсы төңкеріс ұйымдастырды. Ертесі күні оларға армияның басқа да бөлімдері мен азаматтық халық қосылды. Алғашқыда шайқас төңкерісшілерге қарсы болды, бірақ қолдау шақырудан кейін олардың қатарына кәсіби одақтар мен студенттер қосылып, Понсе Вайдеске адал полиция және армия бөлімдерін бағындырды. 20 қазан күні, ертесі күні Понсе Вайдес шартсыз капитуляциялады. Арана да, Арбенс те төңкерісте өзгеше көзге түсті. Арана, Арбенс және Хорхе Ториелло жаңа үш адамнан тұратын басқару хунтасына кірді, ал майор шені бар Арана, армиядағы жоғары офицер ретінде, оның аға мүшесі болды. Арана билікті азаматтық басқаруға беруге құштар емес еді. Ол Арбенс пен Ториеллоны сайлауды кейінге жылдыруға көндіруге тырысты, ал Хуан Хосе Аревало 1944 жылдың желтоқсан айында президент болып сайланғаннан кейін, сайлау нәтижелерін жарамсыз деп жариялауды сұрады. Арбенс пен Ториелло Аревалоның билікке келуіне рұқсат беруді талап етті, бұл Арананың әскери қолбасшы лауазымына ешқандай сын жоқ екені шартымен келісілді. Аревалоның басқа таңдауы болмады, сондықтан 1945 жылы қабылданған Гватемаланың жаңа Конституциясы «Қарулы күштердің бас қолбасшысы» деген жаңа лауазымды құрды, ол қорғаныс министрінен де жоғары тұрды. Оны тек Конгресс ғана қызметтен шеттетуге құқылы болды, тіпті оның заңды бұзуы анықталған жағдайда ғана. Аревало президенттікке инаугурацияланған кезде Арана осы жаңа лауазымға кірісті, ал Арбенс қорғаныс министрі болып ант берді.
In June 1944, a series of popular protests forced the resignation of dictator Jorge Ubico. Ubico appointed Federico Ponce Vaides leader of a three person junta which would lead the provisional government. A few days later, Ponce Vaides persuaded the Congress to appoint him interim president. Ponce pledged to hold free elections soon, while continuing Ubico's policy of suppressing the protests. This resulted in growing support for an armed revolution among some sections of the populace. By this time, the Guatemalan Army was disillusioned with the junta, and progressives within it had begun to plot a coup. Arana became a member of this plot only in its later stages; the plot was initially led by Jacobo Árbenz and Aldana Sandoval. However, as the commander of the Guardia de Honor, Arana was in a position of substantial authority within the army. Sandoval was able to persuade Arana to join the coup in its final stages. On 19 October, Arana and Árbenz launched a coup against the government of Ponce Vaides. They were joined the next day by other factions of the army and the civilian population. Initially, the battle went against the revolutionaries, but after an appeal for support their ranks were swelled by unionists and students, and they eventually subdued the police and army factions loyal to Ponce Vaides. On 20 October, the next day, Ponce Vaides surrendered unconditionally. Both Arana and Árbenz fought with distinction in the coup. Arana, Árbenz and Jorge Toriello became members of a new three person ruling junta, with Arana, who as a Major was the ranking army officer, becoming its senior member. Arana did not wish to turn over power to a civilian administration. He tried to persuade Árbenz and Toriello to postpone the election, and after Juan José Arévalo was elected President in December 1944, he asked them to declare the election results invalid. Árbenz and Toriello insisted that Arévalo be allowed to take power, which Arana reluctantly agreed to, on the condition that Arana's position as the commander of the military be unchallenged. Arévalo had no choice but to agree to this, and so the new Constitution of Guatemala, created in 1945, created a new position of "Commander of the Armed Forces," a position which was more powerful than that of the defense minister. He could only be removed by Congress, and even then only if he was found to have broken the law. When Arévalo was inaugurated as President, Arana stepped into this new position, and Árbenz was sworn in as defense minister.
Қарулы Күштердің бастығы
Арана жаңа және қуатты лауазымына келгеннен кейін, американдық елшілік қызметкері депешасында Арана диктаторлық билікті қолға алуға қабілетті тұлға екенін мәлімдеді. 1945 жылдың 16 желтоқсанында Аревало автомобиль апатында ауыр жарақат алып, бір мерзімге қабілетсіз қалды. Үкіметті қолдаған Революциялық әрекет партиясы (РАП) басшылары Арана осы мүмкіндікті пайдаланып, төңкеріс жасауы мүмкін деп қорқып, оған жақындасып, кейін «Равн келісімі» (Pacto del Barranco) деп аталған келісімге келді. Арана әскери күшпен билікті басып алудан бас тартты; ал РАП 1950 жылдың қараша айында өтетін келесі президенттік сайлауда Арананың кандидатурасын қолдауға келісті. Бұл міндеттеме жазбаша түрде берілді, бірақ құпия сақталды. Американдық елшілік бұл туралы тек 1947 жылы білді. Аревало тез сауығып кетті, бірақ келісімді қолдауға мәжбүр болды. Гватемала революциясы Гватемаланың толыққанды демократияға айналуына әкелмесе де (мысалы, сауатсыз әйелдерге дауыс беру құқығы берілмеді), ол маңызды еңбек реформаларын жүзеге асырды. Аревало үкіметін қолдаған партияларға осы процесті қолдаған жас орта тап өкілдері жетекшілік етті. Реформалар Гватемаланың жер иеленуші элитасын алаңдатты, олар өздерінің мүдделерін қолдайтын саяси кандидатты іздеді. Сондықтан, бірқатар бай гватемалалықтар Аревалоның еңбек реформаларына қарсы Арананың қолдауын күшейтуге кірісті. Арана Аревалоға қарсы нақты шаралар қолданбастан, еңбек реформаларына қатысты наразылық білдіре бастады. 1948 жылғы парламент сайлауында ол Аревалоға қарсы бірнеше кандидаттарды қолдады, бірақ ешқайсысы парламентке сайланбады. Сайлаудағы сәтсіздіктен кейін Арана сайланған өкілдерді қолдауға итермелеу және қорқыту арқылы әрекет етуін жалғастырды. Ол РАП-тың солшыл көшбасшысы Хосе Мануэль Фортунимен сөйлесті. Кейін Фортуни Арананың: «Неге сен және достарың мені ұнатпайсыңдар? Мен оңшыл адам емеспін» деп сұрағанын, ал Фортуни: «Біз сізге қарсы емеспіз. Понсеге қарсы көтерілістегі рөліңізді бағалаймыз. Бірақ сіз еңбекке құрметпен қарамайсыз» деп жауап бергенін айтты. 1949 жылы Ұлттық жаңару партиясы мен РАП екеуі де Аранаға ашық қарсы шықты. Халықтық азаттық фронтының (ХАФ) шағын тобы оны қолдады, бірақ 1949 жылғы партиялық құрылтайда жеңіліске ұшырады. Нәтижесінде, бұл топ Арананы қолдау үшін бөлініп кетті. Солшыл партиялар Арбензді қолдауға шешім қабылдады, өйткені олар тек әскери шенеунік ғана Арананы жеңе алады деп сенді. 1947 жылы Арана белгілі бір еңбек көшбасшыларын елден қууды талап етті; Арбенс Аранамен келіспеді, ал соңғысының араласуы депортацияланғандардың санын азайтты.
After Arana assumed his new and powerful position, an American embassy official stated in a dispatch that Arana was the type of personality that might assume dictatorial power. On 16 December 1945, Arévalo was seriously injured in a car accident and incapacitated for a period. The leaders of the Revolutionary Action Party (PAR), the party that supported the government, were afraid that Arana would take the opportunity to launch a coup. A handful of its leaders approached Arana and made a deal with him, which later came to be known as the Pacto del Barranco (Pact of the Ravine). Arana agreed to refrain from seizing power with the military; in return, the PAR agreed to support Arana's candidacy in the next presidential election, scheduled for November 1950. This undertaking was given in writing. However, it was kept a secret; the American embassy only learned of it in 1947. Arévalo himself recovered swiftly, but was forced to support the agreement. Although Guatemala was not completely democratized by the Guatemalan Revolution (illiterate women, for example, were still denied the vote) it nonetheless brought about substantial labor reforms. The parties that supported Arévalo's government were led by young middle class individuals, who supported this process. The reforms alarmed Guatemala's landowning elite, who looked for a political candidate who would support their cause. Thus, a number of wealthy Guatemalans began to cultivate Arana's support against the labor reforms of Arévalo. Arana began to publicly complain about the labor reforms, without actually taking any actions against Arévalo. In the 1948 congressional election, he supported a number of anti Arévalo candidates; however, none of them were elected to Congress. After the electoral failure, Arana continued to try, through threats and persuasion, to get elected representatives to support him. He talked to José Manuel Fortuny, a leftist leader in the PAR. Fortuny later said that Arana asked him "Why don't you and your friends like me? I'm not a man of the right," to which Fortuny responded "We are not against you. We appreciate the role that you played in the revolt against Ponce. It's just that you have no sympathy for labour." By 1949 the National Renovation Party and the PAR were both openly hostile to Arana. A small faction of the Popular Liberation Front (FPL) supported him, but was soundly defeated at the FPL party convention in 1949. As a result, the faction split off to support Arana. The leftist parties decided to back Árbenz instead, as they believed that only a military officer could defeat Arana. In 1947, Arana had demanded that certain labor leaders be expelled from the country; Árbenz vocally disagreed with Arana, and the latter's intervention limited the number of deportees.
Өлім
Сайлауға қатысу үшін конституция Арананың 1950 жылдың мамырына дейін әскери лауазымынан кетуін және оның орнын басушысын Конгресс Consejo Superior de la Defensa (CSD) ұсынған тізімнен таңдауын талап етті. CSD сайлауы 1949 жылдың шілдесіне жоспарланған. Бұл сайлауға дейінгі айларда Арананың жақтастары сайлау процесін бақылауға тырысқан кезде күрделі тартыстар болды. Олар сайлауды орталықтан жіберілген бақылаушылар емес, Аранаға адал аймақтық командирлердің бақылауында өткізуді қалады. Арана жоспарланған сайлау алдында CSD-нің шұғыл отырысын шақырды, онда келісімге қол жеткізілмеді; бірақ бірнеше күннен кейін Арананың жақтастары Арбенздің жақтастарының талаптарына кенеттен мойынсұнды. 1949 жылдың 16 шілдесінде Арана Аревалоға ультиматум жіберіп, Арбенздің барлық жақтастарын кабинеттен және әскерден шығаруды талап етті; талаптары орындалмаса, төңкеріс жасайтынымен қорқытты. Аревало Арбензге және басқа да прогрессивті көшбасшыларға ультиматум туралы хабарлады, олардың барлығы Арананы елден қуу керек деп келісті. Конгресс тұрақты комитетінің құпия отырысында Арананы қызметтен босату туралы шешім қабылданды. Куба президенті Карлос Прио Сокаррас Аранаға пана беруге келісті. Екі күннен кейін Аревало мен Арана тағы бір кездесті, онда Аревало кейіннен Арананың өте қатыгез және ұнатпайтын мінезді болғанын айтты. Қайтып келе жатқанда Арананың кортежін Арбенз басқарған шағын күш тосқауылға алды. Одан кейін атыс болып, Арананы қоса алғанда үш адам қаза тапты. Арананың әскери жақтастары көтеріліс жасады, бірақ олар басшысыз қалды, ал келесі күні көтерілісшілер келіссөздер жүргізуді сұрады. Төңкеріс әрекеті салдарынан шамамен 150 адам қаза тауып, 200-ге жуық адам жарақат алды. Арананың көптеген жақтастары, соның ішінде Карлос Кастильо Армас елден қуылды. Оқиғаның егжей-тегжейі жарияланбады. 21 шілдеде Аревало Арананың өлімі туралы мәлімдеме жасады. Ол Арананың президентке қарсы тұруға ниеттенген адамдармен сөйлескенін, бірақ ақырында үкіметті құлатудан бас тартып, сол себепті өлтірілгенін айтты. Ол өлтірушілердің атын атамады, бірақ олар консервативті оппозицияның мүшелері болуы мүмкін екенін айтты. Ол Арананың құрметіне бес күндік ұлттық аза тұруды жариялады. Бұл мәлімдемені жасамас бұрын Аревало мәтінді министрлерімен бөлісті. Арбенз және басқа бірнеше адам оның мағынасына келіспей, шындықты толық айтуды ұсынды; алайда, министрлердің көпшілігі оларды қабылдамады. Тарихшы Пьеро Глейжес егер Арана ультиматум бермей төңкеріске тырысса, сәттілікке жетер еді деп мәлімдеді. Алайда, оның әскери билікке деген сенімділігі, сондай-ақ билікті заңды жолмен алуға деген ұмтылысы оның әрекетінің басталатын сәтте жеңіліске ұшырауына себеп болды. Глейжес сонымен қатар Арбенздің Арананы өлтірудің орнына тұтқындауға бұйрық бергені мүмкін екенін айтты.
In order to run for election, the constitution required that Arana resign his military position by May 1950, and that his successor be chosen by Congress from a list submitted by the Consejo Superior de la Defensa (CSD). Elections for the CSD were scheduled for July 1949. The months before this election saw intense wrangling, as Arana supporters tried to gain control over the election process. Specifically, they wanted the election to be supervised by regional commanders loyal to Arana, rather than centrally dispatched observers. Arana called an emergency meeting of the CSD just before the scheduled election, at which no agreement was reached; but a few days later, Arana's supporters suddenly gave in to the demands of Árbenz's supporters. On 16 July 1949, Arana delivered an ultimatum to Arévalo, demanding the expulsion of all of Árbenz' supporters from the cabinet and the military; he threatened a coup if his demands were not met. Arévalo informed Árbenz and other progressive leaders of the ultimatum, who all agreed that Arana should be exiled. A secret meeting of the permanent committee of the congress met and voted to dismiss Arana. Cuban President Carlos Prío Socarrás agreed to give Arana asylum there. Two days later, Arévalo and Arana had another meeting, at which Arévalo later said that Arana was highly threatening and abusive. On the way back, Arana's convoy was intercepted by a small force led by Árbenz. A shootout ensued, killing three men, including Arana. Arana's supporters in the military rose up in revolt, but they were leaderless, and by the next day the rebels asked for negotiations. The coup attempt left approximately 150 dead and 200 wounded. Many of Arana's supporters, including Carlos Castillo Armas, were exiled. The details of the incident were not made public. In a speech on 21 July, Arévalo made a speech describing Arana's death. He suggested that Arana had flirted with conspiring against the president with people hostile to Arévalo, but had eventually refused to overthrow the government, and been assassinated for his refusal. He did not name the assassins, but suggested that they were members of the conservative opposition. He declared five days of national mourning in Arana's honor. Prior to making this speech, Arévalo shared the text with his ministers. Árbenz and a few others had disagreed with its thrust, and suggested that the entire truth be told; however, they were overruled by the majority of the ministers. Historian Piero Gleijeses stated that if Arana had attempted a coup without delivering an ultimatum, he would likely have succeeded. However, his overconfidence in his hold over the military, as well as his lingering desire to take power in a legitimate manner, led to his effort being sabotaged before it truly began. Gleijeses also stated that Árbenz probably had orders to capture, rather than to kill, Arana.