Кіріспе

Гватемала президенті 1944 жылдың шілдесінен 1944 жылдың қазан айындағы халық көтерілісіне дейін Хуан Федерико Понсе Вайдес (26 тамыз 1889 – 16 қараша 1956) – Гватемаланың президенті міндетін атқарушысы 1944 жылдың 4 шілдесінен 1944 жылдың 20 қазанына дейін. Ол 1944 жылдың 20 қазанында Гватемала революциясын бастарған халық көтерілісімен құлатылды.

Өмір

Понсе Вайдес Кобанда, Альта-Верапас аймағында бай, жоғарғы топқа жататын отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Мариано Понсе Контрерас, анасы Виктория Вайдес Аривильяга болған. Мануэль Эстрада Кабрера билігі тұсында Вайдес 1906 жылы Гондурас пен Сальвадорға қарсы өткен Ұлттық науқанға қатысты. Содан кейін ол түрлі мемлекеттік департаменттерде командир және саяси лидер болды. 1920 жылы Кабрера құлағаннан кейін, ол ағасын жоғалтты, ол халық көтерілісі кезінде атылып өлтірілді.

Төрағалық

1931 жылдан 1944 жылға дейін Гватемаланың диктаторы болған Хорхе Убико 1944 жылдың 1 шілдесінде демократияны қолдайтын халық қозғалысының қысымымен отставкаға кетті. Убико оның орнына келетін әскери хунтаға үш генерал – Понсе Вайдес, Эдуардо Виллагран Ариза және Буэнавентура Пинеданы тағайындады. 3 шілдеде Понсе Вайдес Гватемала конгресін қару қолданып өзін уақытша президент етіп тағайындауға мәжбүрледі.

Тұрақсыздық

Нааразылық акциялары үкімет оларды басып тастай алмайтындай мәртебеге жетті, сондай-ақ ауылдық аймақтар да диктатураға қарсы наразылық білдіре бастады. Үкімет алдағы сайлауда билікте қалу үшін жергілікті тұрғындарды қорқыту мақсатымен полицияны пайдалана бастады, бұл қарулы төңкеріске қолдаудың артуына әкелді. Армияның өзі де әскери режимге көңілі тоймады, және оның ішіндегі прогрессивтік ойлы офицерлер төңкеріс жоспарлай бастады. 1944 жылдың 1 қазанында басты оппозициялық газеттің редакторы Алехандро Кордова қанымен құлдырады. Осы оқиға әскери төңкеріс жасаушыларды наразылықтардың көшбасшыларымен байланысуға итермеледі, мақсаты төңкерісті халықтық көтеріліске айналдыру болды.

Тұрақтандыруға тырысу

Понсе Вайдес сайлауды жариялады, бірақ демократия жақтастары оны өзінің пайдасына бұрмалауға тырысқанын айтып, сынады. Ол Гватемала халқының арасындағы нәсілдік шиеленісті пайдаланып, өзінің үкіметін тұрақтандыруға тырысты. Революцияға ең көп қолдау аралас текті адамдардан, яғни ладиностардан келді. Понсе олардың үндістерге деген қорқынышын пайдалануға тырысты, мыңдаған үнді шаруаларын Гватемала қаласында өзінің қолдауы үшін шеруге ақы төледі және егер олар Убико диктатураның алды ретінде құрылған Либералдық партияны қолдаса, өздеріне жер беретін уәде берді.

Ауыстыру

Қазан айының ортасына таман демократияны қолдайтын қозғалыстың әртүрлі топтары – мұғалімдер, студенттер және армияның прогрессивті бөлімдері хунтаны құлату үшін бірнеше жоспарды іске қосты. 19 қазанда үкімет осы жоспарлардың бірі туралы білді. Сол күні Франсиско Хавьер Арана мен Жакобо Арбенс Гусман бастаған армия офицерлерінің шағын тобы армия ішінде төңкеріс жасады. 20 қазанда армияның басқа бөлімдері мен азаматтар оларға қосылды. Алғашқыда шайқас төңкерісшілерге қарсы болды, бірақ қолдау шақырудан кейін, олардың қатарына кәсіби одақ мүшелері мен студенттер қосылып, Понсе Вайдеске адал полиция мен армия бөлімдерін жеңіп, Понсе Вайдес қарсылықсыз басылды.

Салдары

Понсе Вайдес пен Убико елден қауіпсіздікпен шығуға рұқсат алды. Әскери хунтаның орнына Арбенс, Арана және жоғарғы топтан шыққан жас Хорхе Ториеллодан құралған тағы үш адамнан тұратын хунта келді. Хунта президенттікке, конгреске және конституциялық құрылтайға еркін және ашық сайлаулар өткізуге уәде берді. Президенттік сайлауда Гватемала революциясын құраған әлеуметтік және экономикалық реформалар сериясын бастаған Хуан Хосе Аревало жеңіске жетті.