Кіріспе

Кейінгі орта ғасырдың музыкалық стилі

Ars subtilior (лат. "нағыз өнер") – ритмикалық және нотациялық күрделілігімен ерекшеленетін музыкалық стиль. Бұл стиль 14-шы ғасырдың соңында Париж, Оңтүстік Францияның Авиньон қалаларында, сондай-ақ Солтүстік Испанияда кең таралған. Бұл стиль француз Кипр репертуарында да кездеседі. Көбінесе бұл термин 1310-нан 1370-ге дейінгі кезеңдегі музыкалық стильді білдіретін ars nova терминіне қарама-қарсы қолданылады, алайда кейбір ғалымдар ars subtilior-ді бұрынғы стильдің бір тармағы деп санайды. Ars subtilior туралы негізгі дереккөздер – Шантиль кодексі, Модена кодексі (Mod A M 5.24) және Турин қолжазбасы (Torino J. II.9).

Жалпы түсінік және тарих

Музыкалық жағынан алғанда, ars subtilior туындылары өте жоғары деңгейде өңделген, күрделі және орындауға қиын, және бұл туындылар, әдетте, мамандар мен шеберлерінің шағын тобы үшін жасалып, орындалып, бағаланған. Музыкатанушы Ричард Хоппин «ars subtilissima» деген атауды ұсынды, ол: «Музыка ХХ ғасырда ғана манерлі стильдің ең нәзік жетілдірулері мен ырғақты күрделіліктеріне қайта қол жеткізді» дейді. Ол 20 ғасырдың авангарды және модернистік музыкасының «техникалық тәжірибелер арқылы музыка жасауға баса назар аударуын» ars subtilior қозғалысының «дыбыс әлемін кеңейтудегі дербес қуанышымен» салыстырады. Ол Бод Кордьедің «Tout par compas» (Барлығы компаспен құрастырылған) атты мәңгілік канонын, дөңгелек нота тақтасына жазылған күй ретінде келтіреді. Олбрайт бұл ынтаны «шығармашылыққа құштарлық» және «шеберліктің қағидаларын сақтауға бағыну» деп түсіндіреді, және шындығында, «ars subtilior» терминін музыкатанушы Урсула Гюнтер 1960 жылы манерлі стиль және манерлі нотация терминдерінің теріс коннотацияларын болдырмау үшін енгізген. (Гюнтердің бұл терминді қолдануы Филипп де Казертаға жатқызылатын «Tractatus de diversis figuris» еңбегіндегі сілтемелерге негізделген, онда композиторлар «post modum subtiliorem comparantes» стиліне көшуге және «artem magis subtiliter» дамытуға ұмтылған.) Бұл стильдің өркендеген орталықтарының бірі – Папалық Бабыл тұтқындығының соңы мен Ұлы Шіліс кезеңінде (1378–1417) Авиньон қаласы болды, сол кезде Батыс шіркеуінің Римде де, Авиньонда да папасы болған. Рона өзенінің жағасында орналасқан бұл қала белсенді мәдени орталыққа айналып, он төртінші ғасырдың соңындағы ең маңызды сақталған халықтық әндердің көптеген үлгілерін дүниеге әкелді. Бұл стиль солтүстік Испанияға және Кипрге дейін тарады (ол кезде Кипр француз мәдени бекінісі болған). Француз, фламанд, испан және итальян композиторлары бұл стильді пайдаланған.

Ноттациялық сипаттамалар

Арс субтилиордағы шығармалардың қолжазбалары кейде ерекше және көркем пішіндерде жасалған, бұл көзбен көрінетін музыканың бір түрі болған. Бад Кордьедің дөңгелек канонымен және жоғарыда көрсетілген жүрек пішіндес нота жазбасымен қатар, Якоб Сенлештің "La Harpe de melodie" шығармасы арфа пішінде жазылған.