Музыкалық аспаптардағы дауыс шығару бөлігі – қамыстар. Олардың түрлері, жасалу материалы (арундо донакс, металл, синтетика) және классификациясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кейбір музыкалық аспаптардың дыбыс шығаратын бөлігі.
Sound producing part of some musical instruments
Қамыстың (немесе ламелланың) – музыкалық аспапта дыбыс тудыру үшін тербелетін жұқа материал. Көптеген желді аспаптардың қамыстары "Жоңғар құмырасы" (Arundo donax) немесе синтетикалық материалдан жасалады. Реттелген қамыстар (гармоника және аккордеон сияқты) металдан немесе синтетикалық материалдардан жасалады. Музыкалық аспаптар қамыстың түрі мен санына сәйкес жіктеледі. Бір қамысты аспаптардың ең алғашқы түрлері ішкі тілді қамыстарды пайдаланған, онда тербелетін қамыс – қамыс сабағына кесіліп, пішінделген тіл болып келген. Кейіннен бір қамысты аспаптар сыртқы тілді қамыстарды қолдана бастады, онда қамыс қамыс сабағынан кесіліп бөлініп, кейбір ауыздыққа бекітіледі. Ал, қос қамысты аспаптарда (мысалы, гобой және фагот) ауыздық болмайды, қамыстың екі бөлігі бір-біріне қарсы тербеледі.
A reed (or lamella) is a thin strip of material that vibrates to produce a sound on a musical instrument. Most woodwind instrument reeds are made from Arundo donax ("Giant cane") or synthetic material. Tuned reeds (as in harmonicas and accordions) are made of metal or synthetics. Musical instruments are classified according to the type and number of reeds. The earliest types of single reed instruments used idioglottal reeds, where the vibrating reed is a tongue cut and shaped on the tube of cane. Much later, single reed instruments started using heteroglottal reeds, where a reed is cut and separated from the tube of cane and attached to a mouthpiece of some sort. By contrast, in an uncapped double reed instrument (such as the oboe and bassoon), there is no mouthpiece; the two parts of the reed vibrate against one another.
Жалғыз қамыс
Кларнет пен саксофонның ауыздықтарында бір ғана қамыс қолданылады. Қамыстың артқы жағы тегіс болып, ауыздыққа тығыз жабысады. Бұл қамыстар көбінесе төртбұрышты пішіндес және жұқа ұшына қарай біртіндеп тартылады, ал ұшы ауыздық ұшының қисығына сәйкес дөңгелектенеді. Барлық бір қамыс пішін жағынан ұқсас, бірақ әр аспаптың ауыздығына сәйкес өлшемдері әртүрлі болады. Бір аспапқа арналған қамыстар сырт көрінісі жағынан шамамен бірдей, бірақ қалыңдығымен ("қаттылығымен" немесе "күшімен") ерекшеленеді. Қаттылық әдетте 1-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша, ең жұмсақтан ең қаттысына дейін өлшенеді. Бұл стандартталған шкала емес және қамыстың күші өндірушісіне қарай өзгереді. Ұшы мен қамыстың негізінің қалыңдығы және арадағы пішін дыбысқа және ойнауға әсер етеді. Әртүрлі тығыздыққа немесе қаттылыққа ие, тіпті бірдей пішінде кесілген қамыс бөліктері де осы айырмашылықтарға байланысты әртүрлі реакция жасайды.
Single reeds are used on the mouthpieces of clarinets and saxophones. The back of the reed is flat and is placed against the mouthpiece. These reeds are roughly rectangular in shape and taper towards the thin tip, which is rounded to match the curve of the mouthpiece tip. All single reeds are shaped similarly but vary in size to fit each instrument's mouthpiece. Reeds designed for the same instrument look roughly identical, but vary in thickness ("hardness" or "strength"). Hardness is generally measured on a scale of 1 through 5 from softest to hardest. This is not a standardized scale and reed strengths vary by manufacturer. The thickness of the tip and heel and the profile in between affect the sound and playability. Pieces of cane of different density or stiffness, even if cut with the same profile, will respond differently due to those differences.
Жалғыз қамыс қалай жасалады
Франция мен Испанияның оңтүстік жағалау аймақтарында, соңғы 30 жылда Аргентинаның Куйо аймағында бір қамыспен аспаптар жасауға қолданылатын қамыс өсіріледі. Қамыс кесілгеннен кейін шамамен бір ай бойы тікелей күн сәулесінде кептіріледі. Біркелкі және толық кептіру үшін қамыс үнемі айналдырылады. Кептірілгеннен кейін қамыс қоймада сақталады. Өндіріс қажеттілігіне қарай, қамыс фабриканың кесу бөліміне жіберіледі, онда диаметрі мен қабырға тығыздығы бойынша санатталған түтіктерге кесіледі. Түтіктер тілімдерге бөлініп, қамыс жартылай дайын бұйымдарға айналдырылады. Бұйымдар пышақтармен немесе CNC станоктарымен конус тәрізді кесіліп, пішімделеді. Дайын қамыстар машинамен күшіне қарай санатталады.
The cane used to make reeds for single reed instruments is grown in the southern coastal regions of France and Spain and, in the last 30 years, in the Cuyo area of Argentina. After the cane is cut it is placed in direct sunlight for about a month to dry. The cane is rotated regularly to ensure even and complete drying. Once dry, the cane is stored in a warehouse. As production requires it, cane is taken to a factory's cutting department, where it is cut into tubes graded by diameter and wall density. The tubes are cut into splits and made into reed blanks. Blanks are tapered and profiled into reeds using blades or CNC machines. Completed reeds are graded for strength by machine.
Қос қамыс
Екі қамыс көптеген аспаптарда қолданылады, мысалы, обой, обой-д'аморе, ағылшын мүйізі, бас-обой, хеккельфон, фагот, контрафагот, саррусофон, шау, сыбызғы, надасварам және шехнай сияқтылар. Екі қамыс бір-біріне қарсы дірілдейді, ал емес ауыздыққа қарсы. Крамхорн, сыбызғы және Раушпфайф аспаптарында қамыс қапшағы қамысты жабады және қамыстар ойнаушының аузымен жанаспайды.
Double reeds are used on many instruments, such as the oboe, oboe d'amore, English horn, bass oboe, heckelphone, bassoon, contrabassoon, sarrusophone, shawm, bagpipes, nadaswaram and shehnai and others. The two reeds vibrate against each other and not against a mouthpiece. In the case of the crumhorn, bagpipes, and Rauschpfeife, a reed cap encloses the reeds and the reeds do not contact the player's mouth.
Өңдеу
Екі қамыс жасау, бір қамыс жасау сияқты басталады. Арундо донакс қамысы жиналады, кептіріледі, өңделеді, қолдануға ыңғайлы өлшемдерге кесіледі және түрлі диаметрлерге бөлінеді. Америка стиліндегі гобой қамысы үшін ең көп қолданылатын диаметрлер: , , және. Көптеген американдық гобойшілер жылдың әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі диаметрді таңдайды. Құбырлар үш тең бөлікке бөлінеді және қисайғандары емес, түзу бөліктері іріктеледі. Қисайған қамыстан жасалған қамыс екі жағынан да біркелкі дірілдей алмайды. Бөлінген қамыс бөліктері машинамен қалыңдығын азайту үшін көптеген қабаттарынан арылтылады, бұл қамыс жасаушыға қамысты жұқалау процесін жеңілдетеді. Соңында, қамыс суға малтығып, қырғышпен пішінді қалыптастырылады және соңғы кезеңдерге дейін кептіріледі. Пішінделген қамыс қайтадан суға малтығып, гобой қамысы үшін "оймаққа" немесе бас қамысы үшін "қалқаға" бекітіледі. Екі қамыс жіппен байланады. Бас және гобой қамыстарын аяқтау үшін, қамыс жасаушы қамыстың тілімдік бөлігін қамыс жасау пышағымен қамыстың стиліне және музыканттың тілегіне қарай белгілі бір өлшемдерге және ұзындыққа дейін жұқартады. Бас және гобой қамыстары дұрыс дыбыс беретін немесе жеткілікті "құбылау" дыбысын шығаратын болғанда аяқталған болып саналады.
Double reed manufacturing begins the same way as that of single reeds. Arundo donax cane is collected, dried, processed, cut to manageable sizes, and separated into various diameters. The most common diameters for American style oboe reeds are: , , and Many American oboists prefer one diameter at one time of the year and a different diameter at other times. The tubes are split into three equal parts and the pieces that are not warped are chosen. A reed made from warped cane will not vibrate consistently on both sides. The split pieces are gouged by machine to remove many layers and drastically decrease thickness, which eases the scraping process for the reed maker. Finally, the gouged pieces of cane are soaked, shaped on a shaper with razor blades, and allowed to dry before the final steps. The shaped piece of cane is then re soaked and tied onto a "staple" for oboe reeds or formed on a mandrel for bassoon reeds. Double reeds are tied in place with thread. Finishing both bassoon and oboe reeds requires the reed maker to scrape along the cane section of the reed with a scraping knife to specific dimensions and lengths depending on the reed style and the musician's preference. Bassoon and oboe reeds are finished when the reeds play in tune or can make a sufficient "crow" like noise.
Төрт еселі қамыс
Төрт қамысты аспаптарда төрт қамыс болады, екеуі үстінде, екеуі астында. Мұндай аспаптарға Үндістанның дәстүрлі аспабы – шейнай, сондай-ақ Таиландтың пи және Камбоджаның сралай жатады. Екі қамысқа қарағанда төрт қамыс болғандықтан, дыбысы мен гармоникалық құрамы мүлдем өзгеше болады.
Quadruple reed instruments have four reeds, two on top and two on bottom. Examples of this include an archetypal instrument from India, the shehnai, as well as the pi from Thailand, and the Cambodian sralai. Having four reeds instead of two produces a very different tone and set of harmonics.
Бос қамыс
Еркін қамыс екі түрлі болады: қоршалған және қоршалмаған. Қоршалған еркін қамыс қытайлық шэн (sheng) және жапондық сё (shō) сияқты ежелгі Шығыс Азия аспаптарында, лаос кхенесі сияқты ежелгі Оңтүстік-Шығыс Азия аспаптарында, сондай-ақ гармония немесе қамыс орган (қамыс құбырларынан тұратын), гармоника, концертина, бандонеон, аккордеон және орыс баяны сияқты қазіргі еуропалық аспаптарда қолданылады. Қамыс қамыс, бие қамысы, мыс немесе болаттан жасалады және берік тіреуге бекітіледі. Қоршалған еркін қамыстың дыбыс биіктігі тұрақты болады. Ежелгі бұқа шақыру құралы – тас немесе ағаш тақтадан жасалған, тіреуі жоқ еркін қамыс, ол арқанмен байланып, үн шығару үшін ауада айналдырылып сілкілеу арқылы қолданылады. Тағы бір қарапайым, тіреуі жоқ еркін қамыс аспабы – жапырақ (билу), ол кейбір дәстүрлі қытай музыкалық ансамбльдерінде қолданылады. Жапырақ немесе ұзын шөп аралығы бас бармақтардың екі жағына керіліп, дыбыс биіктігін өзгерту үшін бас бармақтар иіліп, тартылады. Үн дыбысын өзгерту үшін қолдарды иіп, резонанстық қуыс жасауға болады.
There are two types of free reeds: framed and unframed. Framed free reeds are used on ancient East Asian instruments such as the Chinese shēng and Japanese shō, ancient Southeast Asian instruments like the Laotian khene, and modern European instruments such as the harmonium or reed organ (consisting of reed pipes), harmonica, concertina, bandoneón, accordion, and Russian bayan. The reed is made from cane, willow, brass or steel, and is enclosed in a rigid frame. The pitch of the framed free reed is fixed. The ancient bullroarer is an unframed free reed made of a stone or wood board tied to a rope that is swung around through the air to make a whistling sound. Another primitive unframed free reed instrument is the leaf (the bilu), used in some traditional Chinese music ensembles. A leaf or long blade of grass is stretched between the sides of the thumbs and tensioned slightly by bending the thumbs to change the pitch. The tone can be modified by cupping the hands to provide a resonant chamber.
Материалдар
Көптеген үскілік аспаптардың тілшелері қамыстан жасалады, бірақ кларнет, саксофон, қос тілшелі аспаптар және сыбызғылар үшін синтетикалық тілшелер де бар. Синтетикалық тілшелерге тозуға төзімдірек және ойнау алдында ылғалдау қажет емес. Соңғы кезде синтетикалық тілшелер синтетикалық полимерлік қосылыстардан, сондай-ақ қамыс пен синтетикалық материалдардың қоспасынан жасалады. Дизи – қытайлық көлденең флейтасы, оның ерекше тілшесі (ди мо) бар, ол қағаз тәрізді бамбук мембранасынан жасалған.
Most woodwind instrument reeds are made from cane, but there are synthetic reeds for clarinet, saxophone, double reed instruments, and bagpipes. Synthetic reeds are more durable and do not need to be moistened prior to playing. Recently, synthetic reeds have been made from synthetic polymer compounds, and from a combination of cane and synthetics. The dizi, a Chinese transverse flute, has a distinctive kind of reed (a di mo), which is made from a paper like bamboo membrane.
Коммерциялық және қолмен жасалған
Музыканттар бастапқыда қарапайым құралдарды қолданып, қамыстан қамыс жасауға көп уақыт жұмсайтын, еңбекке толы процесс болған. Қамысты қолмен кесу және тегістеуге арналған арнайы құралдар қамысты дайындауға кеткен уақытты азайтады. Бүгінде, дерлік барлық бір қамысты аспапты ойнаушылар фабрикада жасалған қамыстарды сатып алады, бірақ көптегендер оларды жоңқалап немесе тегістеп түзетуге тырысады. Кейбір кәсіби музыканттар қамысты бастапқы материалдан өздері жасайды, бірақ бұл уақытты көп алады және қымбат жабдықтар қажет болуы мүмкін. Екі қамысты аспаптарды ойнаушылардың арасында, тәжірибелі және кәсіби музыканттар көбінесе өз қамыстарын жасайды, ал бастауыш деңгейдегілер мен студенттер көбінесе қамысты ұстаздарынан немесе сауда орындарынан сатып алады.
Musicians originally crafted reeds from cane using simple tools, a time consuming and painstaking process. Specialized tools for cutting and trimming reeds by hand reduce the time needed to finish a reed. Today, nearly all single reed instrument players buy manufactured reeds, though many adjust them by shaving or sanding. Some professionals make single reeds from blanks, but this is time consuming and can require expensive equipment. Among double reed players, advanced and professional players typically make their own reeds, while beginners and students often buy reeds, either from their teachers or from commercial sources.
Қамқорлық пен күтіп ұстау
Қамыстың ойнау сипаттамалары температура мен ылғалдың өзгеруіне сезімтал. Өндірушілер қамыстарды әртүрлі қатаңдық деңгейінде шығарады, бұл санмен белгіленеді (көбінесе 2, 2.5, 3, 3.5, 4, 4.5 және 5). Қамыстың қатаңдығы машина арқылы анықталады, ол қамыстың ұшы мен ұшының артындағы "жүрек" бөлігіне қысым түсіреді, осылайша қамыстың қаншалықты берік екенін білдіреді. Машина қамыстарды қатаңдығына қарай бөліп шығарады. Бірдей қатаңдық деңгейімен бағаланған жеке қамыстардың ойнау сипаттамалары әртүрлі болуы мүмкін. Тым қатаң бөліктерді қайраң, сырғашы немесе абразивтердің көмегімен реттеуге болады.
The playing characteristics of cane reeds are susceptible to changes in temperature and humidity. Manufacturers produce reeds in different strengths, indicated by a number (most commonly 2, 2.5, 3, 3.5, 4, 4.5, and 5). The strength is determined by a machine that presses against the vamp (the part that includes the tip and the "heart" just behind the tip) of the reed and determines how stiff the reed is. The machine separates the reeds according to hardness. Individual reeds graded with the same strength/hardness will vary in their playing characteristics. Sections of a reed that is too hard can be adjusted using blades, scrapers, or abrasives.
"Қымыз ойнатушылар"
Музыкалық театр оркестрлері ағаш-сырнай тобына жататын бірнеше түрлі аспаптарда ойнауға қабілетті музыканттарды шақырады – жаңғыш қамыстан, флейтадан және қос қамыстан жасалған аспаптарды. Осындай музыканттарды көбінесе "қамыстың шебері" деп атайды. Бір жеке партияда бір-екі ғана аспап немесе одан да көп аспаптар кездесуі мүмкін (Бернштейннің "Вест-Сайд Стори" операсындағы "Рейд 3" партиясы пикколо, флейта, гобой, ағылшын мүйізі, кларнет, бас кларнет, тенор және баритон саксофондарын қамтиды).
Musical theatre orchestras call for woodwind players to each play several different instruments from the single reed, flute, and double reed families. In this context, these players are commonly referred to as "reed players". An individual part may call for only one or two instruments, or many more (the "Reed 3" part in Bernstein's West Side Story calls for piccolo, flute, oboe, English horn, clarinet, bass clarinet, and tenor and baritone saxophones).