Теміржол және қоғамдық орындарда темекі шешуге тыйым салу туралы заң

Қоғамдық орындарда темекі шешуге тыйым салатын заңдар туралы мақала. Денсаулыққа зиянды екінші түтіннен қорғау, аурулардың алдын алу мақсатында қолданылады.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Smoking ban — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Темекі тартуға тыйым салу, немесе темекі тартуға қатысты заңдар – бұл белгілі бір кеңістікте темекі тартуға тыйым салатын мемлекеттік саясат, оның ішінде қылмыстық заңдар мен еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау регламенттері. Темекі тартуға тыйым салу ең көп әсер ететін орындар – жабық жұмыс орындары мен жұртшылыққа ашық ғимараттар, мысалы, мейрамханалар, барлар, кеңсе ғимараттары, мектептер, сауда дүкендері, ауруханалар, кітапханалар, көлік құралдары және мемлекеттік ғимараттар. Сонымен қатар, ұшақтар, автобустар, кемелер және пойыз сияқты қоғамдық көлік құралдарында да темекі тартуға тыйым салынуы мүмкін. Алайда, заңдар ашық ауадағы кеңістіктерде де темекі тартуға тыйым сала алады, мысалы, саябақтарда, жағажайларда, жаяу жүргіншілер алаңдарында, университеттер мен ауруханалардың кампустарында, сондай-ақ ғимарат кіреберісінен белгілі бір қашықтықта, тіпті кейбір жағдайларда жеке көліктер мен көппәтерлі үйлерде де. Темекі тартуды шектеудің басты себебі – екінші қол түтінінен (ЭКТ) туындайтын денсаулыққа зиянды әсері, яғни темекі тартпайтын адамдардың темекі түтінін жұтуы. Мұндай зиянды әсерлерге жүрек аурулары, қатерлі ісік және созылмалы тыныс алу аурулары жатады. Әлемде темекі тартуға тыйым салулардың саны 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында осы денсаулық тәуекелдері туралы білімнің артуына байланысты едәуір өсті. Көптеген алғашқы шектеулер ғимараттарда темекі тартпайтын аймақтарды белгілеумен ғана шектелді, бірақ ЭКТ-ге байланысты денсаулық сақтау мәселелерін толық жоймайтындығы дәлелденгеннен кейін мұндай саясат азайып кетті. Темекі тартуға тыйым салу туралы пікірлер әртүрлі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) сияқты көптеген адамдар мен ұйымдар ЭКТ-ге ұшырауды азайту және темекі тартатындардың санын төмендету арқылы денсаулықты жақсарту ниетімен темекі тартуға тыйым салуды қолдайды. Ал, кейбіреулер темекі тартуға тыйым салу жеке және меншік құқықтарын бұзады, экономикалық қиындықтар тудырады және басқа да мәселелерге себеп болады деп санайды.

Негізгі себептері

Темекі шегуге тыйым салу әдетте темекі тартпағандарды екінші қолдан түйіскен түтіннің зиянды әсерлерінен қорғау үшін қабылданады, оның ішінде жүрек аурулары, қатерлі ісік, созылмалы тыныс алу аурулары және басқа да ауруларға шалдығу қаупінің артуы бар. Көптеген елдер мен басқа да құзыретті органдар халықтың осы денсаулық сақтау қауіптері туралы білімі артқан сайын, үй ішінде темекі шегуге тыйым салатын заңдарды енгізді. Темекі шегуге шектеулер қоюдың қосымша себептері: жарылыс қаупі бар жерлерде өрт шығу қаупінің төмендеуі; тағам, фармацевтика, жартылай өткізгіштер, дәлдік аспаптары мен машиналарын өндіретін орындардың тазалығын сақтау; құқықтық жауапкершілікті азайту; желдету қажеттілігінің азаюы арқылы энергияны үнемдеу мүмкіндігі; қоқыс мөлшерін азайту; денсаулыққа пайдалы орта құру; және темекі шегушілерді осы әдеттен бас тартуға ынталандыру.

Дәлелдік негіз

Зерттеулер көрсеткендей, екінші қолдан түскен темекі тілеуі тікелей темекі шегу сияқты бірдей проблемаларды тудырады, соның ішінде өкпе қатерлі ісігі, жүрек-қан тамырлары аурулары және эмфизема, бронхит және астма сияқты өкпе аурулары. Нақтырақ айтқанда, мета-талдаулар көрсеткендей, үйде темекі шегетін жұбайы бар өмір бойы темекі тартпаған адамдарда темекі тартпайтын және темекі тартпайтын адамдармен бірге тұратындарға қарағанда өкпе қатерлі ісігіне шағу қаупі 20–30% жоғары. Жұмыс орнында темекі түтініне ұшыраған темекі тартпайтын адамдарда өкпе қатерлі ісігіне шағу қаупі 16–19% артады. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) шақырган Медицина институтының (IOM) эпидемиологиялық есебі, екінші қолдан түскен темекіге ұшырағанда жүрек ишемиялық ауруының қаупі шамамен 25–30% артатынын көрсетеді. Деректер көрсеткендей, тіпті төмен деңгейде ұшыраған жағдайда да қауіп бар және ұшырау мөлшері артқан сайын қауіп те артады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Қатерлі ісіктерді зерттеу жөніндегі халықаралық агенттігі 2002 жылы жүргізген зерттеуде темекі тартпаған адамдар да темекі шегушілер сияқты темекі түтінінің құрамындағы канцерогендерге ұшырайтыны анықталды. Темекі өнімдерінің жанатын ұштарынан шығатын жанама түтінде 69 белгілі канцероген, әсіресе бензопирен және басқа да полициклді ароматты көмірсутектер, сондай-ақ полоний-210 сияқты радиоактивті ыдырау өнімдері бар. Темекі компанияларының өз зерттеулері көрсеткендей, екінші қолдан түскен темекіде негізгі түтінге қарағанда бірнеше белгілі канцерогендердің концентрациясы жоғары. Екінші қолдан түскен темекінің зиянды әсерін растайтын ғылыми ұйымдар: АҚШ Ұлттық қатерлі ісік институты, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары, АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институты, АҚШ-тың бас дәрігері және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы.

Барлар мен мейрамханалардағы ауа сапасы

Барлар мен мейрамханаларда темекі шегуді шектеу мұндай орындардағы ауа сапасын айтарлықтай жақсарта алады. Мысалы, CDC веб-сайтында жарияланған бір зерттеуде Нью-Йорк штатының жабық жұмыс орындарында және қоғамдық жерлерде темекі татуға тыйым салатын заңы, Нью-Йорк штатының батыс бөлігіндегі қонақ үйлердегі RSP (тыныс алуға болатын майда бөлшектер) деңгейін едәуір төмендеткені айтылады. Заң күшіне енгенге дейін темекі шегуге рұқсат етілген барлық орындарда, тіпті бастапқыда тек көрші бөлмеден түтін байқалған жерлерде де RSP деңгейі төмендеді. CDC өз нәтижелерінің басқа зерттеулермен үйлесетінін, олар да темекі шегуге тыйым салғаннан кейін ішкі ауа сапасының айтарлықтай жақсарғанын көрсеткенін мәлімдеді. 2004 жылғы зерттеу көрсеткендей, Нью-Джерсидегі барлар мен мейрамханалардағы ішкі ауаның ластану деңгейі, темекі шегуге тыйым салынған көршілес Нью-Йорк қаласынан тоғыз есе жоғары болған. Зерттеулер сонымен қатар ауа сапасының жақсаруы қызметкерлердің зиянды заттарға ұшырауын азайтатынын көрсетті. Мысалы, Норвегиядағы темекі шегуге шектеулер енгізген мекемелердің қызметкерлері арасында жасалған тестілер, темекі шегетін және шемемейтін қызметкерлердің зәріндегі никотин деңгейінің төмендегенін көрсетті (темекі татуға тыйым салынғанға дейін өлшенген көрсеткіштермен салыстырғанда).

Қоғамдық денсаулық сақтау заңдары бойынша зерттеулер

2009 жылы АҚШ-тағы Роберт Вуд Джонсон қорының ұлттық бағдарламалық кеңсесі – Қоғамдық денсаулық сақтау заңдарын зерттеу бағдарламасы, нақты бір заңның немесе саясаттың халық денсаулығына тигізетін әсерін бағалайтын зерттеулерді қамтитын дәлелдер жинағын жариялады. Олар: «Темірқаққа тыйым салу және оны шектеу шараларының екінші деңгейдегі түтінге ұшырауды азайтуға бағытталған тиімді қоғамдық денсаулық саясаты екенін дәлелдейтін мықты мәліметтер бар» деп мәлімдеді.

Мемлекеттік қолдау

2007 жылғы Gallup сауалнамасы көрсеткендей, американдықтардың 54% темекіге тоталды түрде тыйым салынған мейрамханаларды, 34% темекіге тоталды түрде тыйым салынған қонақ үй бөлмелерін, ал 29% темекіге тоталды түрде тыйым салынған барларды қолдаған. 2008 жылдың желтоқсан айында 26 500 еуропалықтың арасында жүргізілген тағы бір Gallup сауалнамасы «Еуроодақ азаматтарының көпшілігі кеңселер, мейрамханалар және барлар сияқты қоғамдық орындарда темекі татуға тыйым салуды қолдайды» деген қорытындыға келді. Сауалнама сондай-ақ «жұмыс орындарында темекі шегуге шектеу қоюға қолдау, мейрамханалардағы осындай шектеулерге қолдаудан сәл жоғары (84% 79% қарағанда). Екі үшін бір бөлігі темекіге тоталды түрде тыйым салынған барлар, пабтар мен клубтарды қолдайды». Темекі татуға қатаң тыйым салынған елдерде қолдау ең жоғары: «Италия азаматтары барларда, пабтарда және клубтарда темекі татуға шектеулерді қабылдауға ең бейім (93% – 87% «толықтай мақұлдайды»). Швеция және Ирландия Италиямен бірге 80% шамасында респонденттер темекіге тоталды түрде тыйым салынған барлар, пабтар мен клубтарды қолдайды (екі елде де 70% толықтай қолдайды)».

Денсаулыққа әсері

Бірнеше зерттеулер темекі тартуға тыйым салудың денсаулық және экономикалық пайдасын көрсетті. Медицина институтының 2009 жылғы баяндамасында темекі тартуға тыйым салу жүректің ишемиялық аурулары мен инфаркттар қаупін азайтады деген қорытынды жасалды, бірақ баяндама авторлары осы азайтудың шамасын анықтай алмады. 2009 жылы жүргізілген жүйелі шолу мен мета-талдауда қоғамдық орындарда темекі тартуға тыйым салу жүрек соғысының жиілігін айтарлықтай төмендеткені анықталды. Бұл мета-талдаудың жетекші авторы Дэвид Мейерс, бұл шолу бойынша бүкіл ел бойынша қоғамдық орындарда темекі тартуға тыйым салу АҚШ-та жыл сайын 100 000 мен 225 000-ға дейін жүрек соғысының алдын алуға мүмкіндік береді деп мәлімдеді. 2012 жылғы мета-талдау темекі тартудан бас тарту туралы заңдардың жүрек, ми, қан тамырлары және тыныс алу жолдары ауруларына байланысты ауруханаға жатқызудың азаюымен байланысты екенін, сондай-ақ "көптеген заңдар тәуекелдің үлкен өзгерістерімен байланысты" екенін көрсетті. Бұл мета-талдаудың жетекші авторы Стэнтон Гланц USA Today газетіне темекі тартуға тыйым салуға қатысты кейбір мекемелерге жасалған ерекшеліктер туралы: "Осы ерекшеліктерді енгізген саясаткерлер адамдарды шұғыл жәрдемге түсуге итермелеп отыр" деді. 2013 жылғы шолу темекі тартуға тыйым салудың "миокард инфарктісі қаупін едәуір төмендеткенін" көрсетті, бірақ "АҚШ-тағы шағын топтардағы зерттеулер көбінесе үлкен азайтуды көрсеткен, ал ірі зерттеулер салыстырмалы түрде шағын азайтуды көрсеткенін" атап өтті. 2014 жылғы жүйелі шолу мен мета-талдау темекі тартудан бас тарту туралы заңның ерте туған балалардың шамамен 10%-ға дейін азаюымен және астмаға байланысты ауруханаға түсумен байланысты екенін, бірақ төмен салмақты балалардың азаюымен байланысты еместігін анықтады. 2016 жылғы Кокрейн шолуы бұрынғы 2010 жылғы нұсқасынан бастап темекі тартуға тыйым салудың денсаулыққа жағымды әсеріне қатысты дәлелдер күшейгенін, әсіресе жедел коронарлық синдромға қатысты жағдайларда күшейгенін көрсетті. Дегенмен, басқа зерттеулер темекі тартуға тыйым салудың миокард инфарктісінің және басқа аурулардың таралуына қысқа мерзімде елеулі әсер етпейтінін көрсетті. 2010 жылғы АҚШ-тағы зерттеуде темекі тартуға тыйым салынған аумақтарды бақылау тобымен салыстыру үшін ұлттық деңгейдегі үлкен дерекқорлар қолданылды және темекі тартуға тыйым салу мен жүрек соғысының жиілігінің қысқа мерзімді төмендеуі арасында ешқандай байланыс табылған жоқ. Авторлар кішігірім зерттеулерді талдау арқылы темекі тартуға тыйым салғаннан кейін миокард инфарктісінің жиілігінің күрт өсуі де, күрт азаюы да бірдей жиі кездесетінін анықтады.

Several studies have documented health and economic benefits related to smoking bans. A 2009 report by the Institute of Medicine concluded that smoking bans reduced the risk of coronary heart disease and heart attacks, but the report's authors were unable to identify the magnitude of this reduction. Also in 2009, a systematic review and meta analysis found that bans on smoking in public places were associated with a significant reduction of incidence of heart attacks. The lead author of this meta analysis, David Meyers, said that this review suggested that a nationwide ban on smoking in public places could prevent between 100,000 and 225,000 heart attacks in the United States each year. A 2012 meta analysis found that smoke free legislation was associated with a lower rate of hospitalizations for cardiac, cerebrovascular, and respiratory diseases, and that "More comprehensive laws were associated with larger changes in risk." The senior author of this meta analysis, Stanton Glantz, told USA Today that, with respect to exemptions for certain facilities from smoking bans, "The politicians who put those exemptions in are condemning people to be put into the emergency room." A 2013 review found that smoking bans were associated with "significant reduction in acute MI [myocardial infarction] risk", but noted that "studies with smaller population in the United States usually reported larger reductions, while larger studies reported relatively modest reductions". A 2014 systematic review and meta analysis found that smoke free legislation was associated with approximately 10% reductions in preterm births and hospital attendance for asthma, but not with a decrease in low birth weight. A 2016 Cochrane review found that since the previous version of that review was published in 2010, the evidence that smoking bans improved health outcomes had become more robust, especially with respect to acute coronary syndrome admissions. However, other studies came to the conclusion that smoking bans have little or no short term effect on myocardial infarction rates and other diseases. A 2010 study from the US used huge nationally representative databases to compare smoking restricted areas with control areas and found no associations between smoking bans and short term declines in heart attack rates. The authors have also analyzed smaller studies using subsamples and revealed that large short term increases in myocardial infarction incidence following a smoking ban are as common as the large decreases.

Темекі тұтынуға әсері

Темекі тартуға тыйым салу, әдетте, темекі тарту деңгейін төмендетуі анықталған; темекі тартпайтын жұмыс орындары қызметкерлер арасында темекі шегуді азайтады, ал қоғамдық орындарда темекі шегуге қойылған шектеулер, нашарлау және темекі шегудің әлеуметтік себептерін азайту арқылы жалпы темекі шегу деңгейін төмендетуге көмектеседі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы темекі тартуға тыйым салудың темекіге деген сұранысты азайтуға әсер ететінін, себебі бұл ортада темекі тартуды қиындатады және күнделікті өмірде темекі тартуды қабылдаудан ауытқуға көмектеседі деп санайды. Денсаулық сақтау мамандары темекі тартуды тоқтату шараларын, оны тастауды және білім беруді, салық шараларымен бірге, темекі тарту деңгейін төмендету және денсаулыққа оң әсер етудің маңызды бөлігі деп қарастырады. Тиімді жүзеге асырылған жағдайда, олар салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған мінез-құлқы өзгерту саясатының маңызды құралы болып табылады. Дегенмен, темекі тартуға тыйым салынғаннан кейін бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған хабарламалар көбінесе тиімділікке қатысты қайшы пікірлерді ұсынады. Бір хабарламаға сәйкес, Ирландия мен Шотландияда темекі тартуға тыйым салынғаннан кейін темекі сату көбейген. Ал тағы бір хабарламада Ирландияда тыйым енгізілгеннен кейінгі алты айда темекі сату 16%-ға төмендегені айтылады. Ұлыбританияда 2007 жылдың шілде айында, жалпыұлттық тыйымның алғашқы айында, 2006 жылдың шілдесімен салыстырғанда темекі сату 11%-ға төмендеді. 1992 жылғы Филип Моррис компаниясының құжаты темекі өнеркәсібінің темекі тартуға тыйым салудың салдарына қатысты алаңдаушылығын былай түйіндейді: «Жұмыс орнында темекі тартуға толық тыйым салу темекі өнеркәсібінің көлеміне күшті әсер етеді. Мұндай шектеулерге тап болған темекі шегушілер орташа көрсеткіштен 11%-15% аз темекі тартады және оны тастау көрсеткіші орташа көрсеткіштен 84% жоғары». АҚШ-та CDC соңғы жылдары темекі тартуға тыйым салу мен салықтың жоғарылауына қарамастан, темекі тарту деңгейінің тұрақталғанын хабарлады. Сондай-ақ, «көктемдік» темекі шегушілердің шегіне жеткені де айтылады: олар ынтасыз және одан әрі заңнамаға қарсы тұруға бейім. Нью-Йорк қаласындағы темекі тартуға тыйым салу ересектердегі темекі тарту деңгейінің төмендеуіне себеп болды, бұл көрсеткіш елдің қалған бөлігіне қарағанда екі есеге жуық, «және өмір сүру ұзақтығы он жыл ішінде үш жылға артты». Швецияда темекі тартуға тыйым салынғаннан бері темекіге балама ретінде снус пайдаланудың саны бірте-бірте өсті. Темекі шегуге шектеу қою темекі шегушілерге оны тастауды жеңілдетуі мүмкін. Бір зерттеуге сәйкес, Ұлыбританиядағы темекі шегушілердің 22%-ы елдегі темекі тартуға тыйым салғандықтан оны тастауды ойластырған болуы мүмкін. Ресторандарда темекі шегуге шектеу қою жастардың темекі шегуді әдетке айналдыруына кедергі келтіруі мүмкін. Массачусетс штатындағы жастар арасында жүргізілген зерттеуде темекі тартуға тыйым салынған қалаларда тұратын жастардың әдеттегі темекі шегуші болу ықтималдығы 35 пайызға төмен екені анықталды.

Smoking bans are generally acknowledged to reduce rates of smoking; smoke free workplaces reduce smoking rates among workers, and restrictions upon smoking in public places reduce general smoking rates through a combination of stigmatisation and reduction in the social cues for smoking. The World Health Organization considers smoking bans to have an influence on reducing demand for tobacco by producing an environment where smoking becomes increasingly more difficult and to help shift social norms away from the acceptance of smoking in everyday life. Along with tax measures, cessation measures, and education, smoking bans are viewed by public health experts as an important element in reducing smoking rates and promoting positive health outcomes. When effectively implemented, they are seen as an important element of policy to support behaviour change in favour of a healthy lifestyle. However, reports in the popular press after smoking bans have been enacted often present conflicting accounts as regards perceptions of effectiveness. One report stated that cigarette sales in Ireland and Scotland increased after their smoking bans were implemented. In contrast, another report states that in Ireland, cigarette sales fell by 16% in the six months after implementation of the ban. In the UK, cigarette sales fell by 11% during July 2007, the first month of the nationwide smoking ban, compared with July 2006. A 1992 document from Phillip Morris summarised the tobacco industry's concern about the effects of smoking bans: "Total prohibition of smoking in the workplace strongly effects tobacco industry volume. Smokers facing these restrictions consume 11%–15% less than average and quit at a rate that is 84% higher than average." In the United States, the CDC reported a levelling off of smoking rates in recent years despite a large number of ever more comprehensive smoking bans and large tax increases. It has also been suggested that a "backstop" of hardcore smokers has been reached: those unmotivated and increasingly defiant in the face of further legislation. The smoking ban in New York City was credited with the reduction in adult smoking rates at nearly twice the rate as in the rest of the country, "and life expectancy has climbed three years in a decade". In Sweden, use of snus, as an alternative to smoking, has risen steadily since that nation's smoking ban. Smoking restrictions may make it easier for smokers to quit. A survey suggests 22% of UK smokers may have considered quitting in response to that nation's smoking ban. Restaurant smoking restrictions may help to stop young people from becoming habitual smokers. A study of Massachusetts youths, found that those in towns with smoking bans were 35 percent less likely to be habitual smokers.

Экономикалық әсері

Денсаулық сақтау саласындағы әдебиеттерде темекі тартуға тыйым салудың экономикалық әсері туралы көптеген зерттеулер жарияланды. Осы үкіметтік және академиялық зерттеулердің көпшілігі темекі шегуге шектеу қоюдың экономикалық жағынан ешқандай теріс әсері жоқ екенін көрсетті, ал көбісі жергілікті кәсіпорындарға оң әсер ететінін анықтады. 2003 жылы қонақжайлылық саласында темекі тартуға тыйым салудың экономикалық әсерін зерттеген 97 зерттеуді қарастырғанда, «жақсы жобаланған» зерттеулер темекі тартуға тыйым салу бизнеске зиян келтірмейді деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, 2014 жылғы мета-талдау темекі тартуға тыйым салынған мейрамханалар мен барларда түсімнің маңызды өсімі немесе төмендеуі байқалмағанын көрсетті. Бұған қоса, мұндай заңдар денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражатты азайтуға, еңбек өнімділігін арттыруға және осылайша қорғалған аймақта еңбектің жалпы құнын төмендетуге мүмкіндік береді, бұл жұмыс күшін жұмыс берушілер үшін тартымдырақ етеді. Барлар мен мейрамханалар қауымдастықтары қаржыландырған зерттеулер кейде темекі тартуға тыйым салу мейрамханалар мен барлардың табысына теріс әсер етеді деп мәлімдейді. Мұндай қауымдастықтар сондай-ақ мұндай заңнаманың ешқандай әсері жоқ деп тапқан зерттеулерді де сынға алды. Көптеген барлар мен мейрамханалар бірлестіктері темекі өнеркәсібімен байланыста және олардың демеушілігін алады.

Австралия

Сиднейде жүргізілген үкіметтік сауалнама көрсеткендей, ішкі кеңістікте темекі шегуге тыйым салынғаннан кейін пабтар мен клубтарға барушы халықтың үлесі артқан. Дегенмен, 2008 жылдың тамызында ClubsNSW ұйымының баяндамасында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы клубтардың кірісі 385 миллион долларға төмендеп, ең үлкен құлдырауды бастан өткергендігі айтылды, бұл құлдырауға темекі шегуге тыйым салу себеп деп жазылған. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі клубтардың кірісі 11%-ға азайды. Сидней қалалық орталығындағы клубтардың кірісі 21,7%-ға, ал Батыс Сиднейдегі клубтардың кірісі 15,5%-ға төмендеді.

Германия

Германиядағы қонақ үйлер, мейрамханалар мен барларда темекі шегуге шектеулер 2008 жылы және 2009 жылдың басында енгізілді. Ресторан индустриясы 2007 жылдың соңында темекі шегуді шектеген штаттардағы (Төменгі Саксония, Баден-Вюртемберг және Гессен) кейбір кәсіпорындардың кірісінің азайғанын мәлімдеді. Неміс қонақ үйлер мен мейрамханалар қауымдастығы (DEHOGA) темекі шегуге тыйым салудың адамдарды ішімдік ішуге немесе тамақтандыруға барудан тоқтатқанын айтты, сондай-ақ 2007 жылы тыйым салған мекемелердің 15%-ының табысы шамамен 50%-ға төмендегенін хабарлады. Алайда, Гамбург университетінің зерттеуі (Ahlfeldt and Maennig 2010) кіріске тигізетін кері әсерлердің, егер болса, тек өте қысқа мерзімде байқалатынын көрсетті. Орта және ұзақ мерзімде кіріс қайта қалпына келді. Бұл нәтижелер мынаны көрсетеді: ұзақ мерзімде барлар мен мейрамханалардағы тұтынуға темекі шегуге тыйым салу әсер етпейді, немесе темекі шегушілерден түсетін теріс әсерлер темекі тартпайтын адамдардың артуымен толықтырылады.

Ирландия

Ирландия Республикасы темекіге тоталды шектеу енгізген алғашқы ел болды (2004 жылдың 29 наурызында, 2004 жылдың 1 қаңтарынан кейінге шегерілгеніне қарамастан). Ирландиядағы жұмыс орындарында темекі шегуге тыйым салу заңы жұмыскерлерді екіншілік темекі түтінінен қорғау және темекі шегушілердің үлесі жоғары елде темекі шегуді азайту мақсатында қабылданды. Ирландияда осы тыйымға ең қарсы болғандар – мейрамхана иелері болды. Көптеген пабтар "ашық" аймақтарды ұйымдастырды (әдетте жылытылатын және қоршалған жерлер). Оппозиция өкілдері темекіге тоталды шектеу заңының нәтижесінде үйде ішімдік ішу мен темекі шегу көбейеді деп болжады, бірақ соңғы зерттеулер мұның рас еместігін көрсетті. Ирландияның Темекіні Бақылау Офисінің сайтында былай делінген: "осы шараны енгізудің (барлар мен мейрамханаларда темекі шегуге тыйым салған 2004 жылғы наурыздағы заң) экономикаға ешқандай кері әсер етпегені анықталды, темекіге қарсы заң жүздеген шағын ауылдық пабтардың жабылуына себеп болды деген мәлімдемелерге қарамастан, 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 440 лицензияға аз жаңартылды".

Ұлыбритания

Шотландияда 2006 жылдың 26 наурызында, Уэльсте 2007 жылдың 2 сәуірінде, Солтүстік Ирландияда 2007 жылдың 30 сәуірінде, ал Англияда 2007 жылдың 1 шілдесінде темекі шегуге тыйым салынды. Бизнес, инновациялар және дағдылар министрлігі заңнаманы Ұлыбритания экономикасына жағымды әсер еткен тиімді реттеудің үлгісі ретінде көрсетті, ал Денсаулық сақтау министрлігі тапсырысымен жүргізілген темекі тартпау заңнамасының әсерін зерттеу, бастапқы сынға қарамастан, қонақжайлылық саласына ешқандай айқын кері әсер етпегенін көрсетті. Уэльсте іске асырылғаннан кейін алты ай өткен соң, Уэльстегі барларды басқаратын Лицензияланған Victuallers Association (LVA) барлар саудасының 20%-ға дейін төмендегенін мәлімдеді. LVA кейбір кәсіпорындар жабылу қаупінде тұрса, ал басқалары жабылып қалғанын, сондай-ақ сауданың бұрынғы деңгейге оралуына үміт аз екенін айтты. Ұлыбританиядағы бірқатар сыра мен барларды білдіретін Британдық сыра және барлар қауымдастығы (BBPA) сыра сатудың 1930 жылдан бері ең төменгі деңгейге жеткенін мәлімдеді, 2007 жылы сатудың 7%-дық төмендеуін темекі тартпау ережелерімен байланыстырды. The Publican журналы жүргізген сауалнамаға сәйкес, темекі тартпайтын ортаны енгізуден кейін күтілген азық-түлік сатудың өсімі дереу орын алмады. Сауда журналының Ұлыбританиядағы 303 барды қамтыған зерттеуі бойынша, 2007 жылы орташа клиент кешкі аспаздыққа 14,86 фунт стерлинг жұмсады, бұл 2006 жылғы көрсеткішпен шамалас. BII (бұрынғы Британдық мейманхана институты) және Лицензияланған Victuallers Association федерациясы (FLVA) жүргізген зерттеуде, 2007 жылдың 1 шілдесінде темекі тартпайтын орта енгізілгеннен кейін 5 ай ішінде сату 7,3%-ға төмендегені анықталды. Сауалнамаға қатысқан 2708 лицензия иесінің 58%-ы темекі шегушілердің бұрынғыдан сирек келетінін, ал 73%-ы темекі шегушілердің барда аз уақыт өткізетінін байқаған.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та темекі шегушілер мен қонақжайлылық бизнесі бастапқыда бизнестің темекі шегуге тыйым салған заңдардан зардап шегетінін мәлімдеді. Алайда, 2006 жылы АҚШ Бас дәрігерінің жасаған шолуында темекі шегуге қойылған шектеулердің іс жүзінде бизнеске зиян келтірмейтіні, ал көптеген мейрамханалар мен барлардың табысының артуы мүмкін екені анықталды. 2003 жылы Нью-Йорк қаласы темекі шегуге тыйым салатын заңын өзгертіп, жеке клубтардағы мейрамханалар мен барларды қоса, дерлік барлық орында темекі шегуге тыйым салды. Бұл заң, Калифорния штатының темекі шегуге тыйым салатын заңымен бірге, АҚШ-тағы ең қатаң заңдардың бірі болды. Қалалық денсаулық сақтау департаменті 2004 жылғы зерттеуде шектеулер күшіне енгеннен кейін барлар мен мейрамханалардағы ауаның ластану деңгейі алты есе төмендегенін, ал Нью-Йорк тұрғындары жұмыс орындарында темекі түтінін аз сезгенін анықтады. Зерттеу сондай-ақ, темекі шегуге тыйым салынған заңға қарамастан, қаланың мейрамханалары мен барларының жұмыс орындарының көбеюімен, алкогольге лицензия алудың және бизнес салығы төлеудің артуымен дамығанын көрсетті. Нью-Йорк түнгі өмір қауымдастығының президенті зерттеудің толыққанды еместігін айтты, себебі мейрамханалар мен түнгі клубтарды ажыратпау арқасында реформа түнгі клубтар мен барлар сияқты бизнеске зиян келтіруі мүмкін. 2006 жылы Нью-Йорк штатының денсаулық сақтау департаментінің зерттеуі "CIAA мейрамханалар мен барларға қысқа немесе ұзақ мерзімді перспективада ешқандай маңызды қаржылық әсер етпегенін" көрсетті. Висконсин штатының Вауватоса қаласында үш мейрамхана, осы тыйымнан зардап шеккенін көрсеткеннен кейін, жергілікті темекі шегуге тыйым салатын ережеден уақытша босатылды.

Музыкалық аспаптарға әсер ету

Беллоумен жұмыс істейтін аспаптар – аккордеон, концертина, мелодеон және (ирландтық) Уиллеан сыбызғысы сияқты аспаптар, Ирландияның темекі тартпау заңының нәтижесінде, көбінесе сирек тазалау мен күтімді қажет етеді деп хабарланады. "Үшінші қол түтіні" – екінші қол түтінінен пайда болатын қатты бөлшектер, олар беттерге сіңіріліп, кейін газ түрінде қайта шығарылады немесе жанасу арқылы беріледі, музыканттар үшін ерекше мәселе болып табылады. Түтінді барларда ойнағаннан кейін аспаптар никотин, 3 этилпиридин (3 EP), фенол, крезол, нафталин, формальдегид және темекіге тән нитрозаминдерді (жаңадан шығарылған темекі түтінінде кездеспейтін түрлері де бар) бөліп шығарады, олар музыканттардың денесіне тері арқылы сіңіп кетуі мүмкін немесе түтінді ортадан шыққаннан кейін газ түрінде қайта шығарылады. Аспаптардағы үшінші қол түтініне қатысты алаңдаушылық, Нью-Орлеан музыканттар клиникасымен өкілдік етілген көптеген музыканттардың, ондағы темекі тартуға тыйым салуды қолдау себептерінің бірі болды.

Түрмедегі темекі шегуге шектеулердің әсері

Түрмелер темекі тартуды барынша шектеуде. АҚШ-та 24 штаттың ішінде темекі шегуге тыйым салынған, ал Калифорния, Небраска, Арканзас және Кентукки штаттарында түрме аумағының барлығында темекі шегуге тыйым салынған. 2004 жылдың шілдесінде Федералдық түрмелер бюросы өз мекемелері үшін темекіден толықтай бас тарту саясатын қабылдады. 1993 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі тұтқынды темекі түтініне ұшыратуды қатыгез және ерекше жаза ретінде қарастыруға болатынын мойындады (бұл Сегізінші түзетуді бұзу болар еді). 1997 жылы Массачусетс штатындағы шешім түрмеде темекі тартуға тыйым салу қатыгез және ерекше жаза емес екенін көрсетті. Көптеген шенеуніктер түрмеде темекі тартуға тыйым салуды денсаулық сақтауға кететін шығындарды азайту құралы деп санайды. Квебекті қоспағанда, Канаданың барлық провинциялары түрме мекемелерінде ішкі және сыртқы кеңістікте темекі шегуге тыйым салды. Түрме қызметкерлері мен күзетшілері бұрынғы оқиғаларға байланысты, басқа түрмелерде болған тәртіпсіздіктерге, түрме ішінде темекінің қара нарығының қалыптасуына және жалпы темекі шегуге қойылған тыйымдардан туындайтын басқа да проблемаларға алаңдаушылық білдіреді. Түрмеде темекі тартуға тыйым салу кезінде тәртіпсіздіктер орын алып, тұтқындар өрт сөндіріп, түрме мүлкін жойды, ал адамдар шабуылға ұшырады, жарақат алды және пышақталды. Канададағы бір түрмеде күзетшілер тұтқындардың никотинді жамалардан жасалған жасанды темекі тартқандарын хабарлады, олар электр розеткасына металл заттарды тығып, ұшқын шығарғаннан кейін тыныс алуда қиындықтарды сезінді. Мысалы, 2008 жылы Квебек қаласының жанындағы Орсаинвилл ұстау орталығы тәртіпсіздік болғаннан кейін темекіден толықтай бас тарту ережесін кері қайтарды. Бірақ темекі шегуге шектеулер салдарынан күтілген шиеленіс пен зорлық-зомбылықтың күшеюі іс жүзінде байқалмады. Кейбір тұтқындар түрмеде темекі тартуға тыйым салынғандықтан "тебако" деп аталатын қоспаны жасап, темекі шегуде. Бұл қоспа никотинді пастильдер немесе тамысулар мен шай жапырақтарынан тұрады және Библия қағазына оралған. Никотинді пастильдерден жасалған тебаконың сот-медициналық талдауында кейбір зиянды қосылыстар анықталды, бірақ никотинді пастильдерден жасалған тебако дәстүрлі темекіден кем зиянды болуы мүмкін деген қорытындыға келді.

Prisons are increasingly restricting tobacco smoking. In the United States, 24 states prohibit indoor smoking whereas California, Nebraska, Arkansas, and Kentucky prohibit smoking on the entire prison grounds. In July 2004 the Federal Bureau of Prisons adopted a smoke free policy for its facilities. A 1993 U. S. Supreme Court ruling acknowledged that a prisoner's exposure to secondhand smoke could be regarded as cruel and unusual punishment (which would be in violation of the Eighth Amendment). A 1997 ruling in Massachusetts established that prison smoking bans do not constitute cruel and unusual punishment. Many officials view prison smoking bans as a means of reducing health care costs. With the exception of Quebec, all Canadian provinces have banned smoking indoors and outdoors in all their prison facilities. Prison officials and guards are sometimes worried due to previous events in other prisons concerning riots, fostering a cigarette black market within the prison, and other problems resulting from total prison smoking restrictions. Prisons have experienced riots when placing smoking restrictions into effect resulting in prisoners setting fires and destroying prison property, and persons being assaulted, injured, and stabbed. One prison in Canada had some guards reporting breathing difficulties from the fumes of prisoners smoking artificial cigarettes made from nicotine patches lit by creating sparks from inserting metal objects into electrical outlets. For example in 2008, the Orsainville Detention Centre near Quebec City, withdrew its smoke free provision following a riot. But the feared increase in tension and violence expected in association with smoking restrictions has generally not been experienced in practice. Some prisoners are getting around the prison smoking bans by producing and smoking "teabacco", which is nicotine patches or lozenges mixed with tea leaves, and rolled up in Bible paper. A forensic analysis of teabacco made from nicotine lozenges identified some potentially toxic compounds, but concluded that teabacco made from nicotine lozenges may be less harmful than traditional tobacco cigarettes.

Қалыптылық

Темекі шегуге шектеулер енгізу көбінесе наразылықтарға және олардың кеңінен бұзылуына қатысты болжамдарға, сондай-ақ жасырын темекі шегу орындарының пайда болуына әкеп соғады, оның ішінде Нью-Йорк қаласында, Германияда, Иллинойс штатында, Ұлыбританияда, Юта штатында және Вашингтон қаласында.

Темекі шекпеу заңдарына жоғары деңгейде бағыну көптеген елдерде, соның ішінде Нью-Йорк, Ирландия, Италия және Шотландияда тіркелді. Калькуттада нашар бағыну туралы хабарланды.

Сын

Тамбалы тұтынуды шектеу ережелері мен қаулылары бірнеше негізде сынға ұшырады.

Жеке өмір салтына мемлекеттік араласу

Темекі шегуға тыйым салатын шараларды сынға алған музыкант Джо Джексон және саяси эссеші Кристофер Хиченс реттеу шараларының қателікке ұшырағанын айтты. Әдетте, мұндай пікірлер Джон Стюарт Миллдің зиян келтірмеу принципіне сүйенеді, ол темекіден азат заңдарды басқа адамдарға зиян келтіруді тоқтатудың орнына, темекі тұтынуға кедергі ретінде қарастырады. Жеке бостандыққа қатысты әдетте айтылатын мұндай пікірлерді Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Амартия Сен бірнеше негіздермен сынап, темекі шегуге тыйым салатын ережелерді қорғады. Жаңа Зеландияда екі психиатр науқасы мен медбике жергілікті аудандық денсаулық сақтау басқармасын сотқа беріп, қарқынды күтім бөлімдерінде темекі шегуге тыйым салу "адамның қадір-қасиетін" бұзады деп мәлімдеді, себебі олар психикалық денсаулық мәселелерімен айналысып жатқан, темекіге қатысы жоқ еді. Олар науқастарға темекі тарту мүмкіндігін жоққа шығаруды "қатігездік" деп есептеді.

Меншік құқығы

Темекі шегуге тыйым салатын заңдарды сынаған кейбір сыншылар бизнес иелерінің меншік құқықтарын баса көрсетеді, соның салдарынан номиналды түрде қоғамдық орындар (мысалы, мемлекеттік ғимараттар) мен жеке меншіктегі мекемелер (мысалы, барлар мен мейрамханалар) арасында шешімді ажыратады. Экономикалық тиімділікке сілтеме жасай отырып, кейбір экономистер жеке меншік құқығы мен шарттық еркіндіктің негізгі институттары темекі шегушілердің қалаулары мен темекіден таза ортаны іздейтіндердің қалаулары арасындағы қақтығыстарды үкіметтің араласуына қатыспастан шеше алады деп санайды.

Темекі шегуден бас тарту туралы ережелердің заңдылығы

Тұтынушыларға темекі шегуге тыйым салатын ережелерге тап болған кәсіпкерлер бұл ережелердің конституцияға қайшы немесе басқаша заңсыз екенін мәлімдеп, сотқа шағымданып келді. АҚШ-тағылардың кейбіреуі заң алдында тең қорғау құқығының бұзылғанын, ал енді біреулері өтемақысыз бизнестің жойылуын, сондай-ақ басқа да мәселелерді алға тартып отыр. Қонақжайлық қызметтерімен айналысатын кәсіпкерлер штаттық немесе жергілікті билікке қарсы сотқа жүгінген штаттардың арасында Невада, Монтана, Айова, Колорадо, Кентукки, Нью-Йорк, Оңтүстік Каролина және Гавайи бар, бірақ ешқайсысы да сәтті болған жоқ.

Темекі тартуды болдырмау туралы заңдар темекі шегуді басқа жаққа көшіруі мүмкін

Кеңселерде және басқа да жабық қоғамдық орындарда темекі шегуге қойылған шектеулер темекі шегушілердің сыртқа шығып, көбінесе есік алдында жиналуына себеп болады. Бұл, темекі тартпайтын адамдар осы есіктерден өтетін кезде, олардың темекі түтініне аз емес, керісінше, көбірек ұшырауына әкелуі мүмкін. Көптеген елдерде жабық қоғамдық орындарда темекі шегуге шектеулер енгізілген, сондай-ақ бұл ережелер ғимараттардың кіреберісінен белгілі бір қашықтықтағы аумақтарға да қолданылады. Ұлыбританияның бұрынғы денсаулық сақтау министрі Джон Рид қоғамдық орындарда темекі шегуге шектеулер салса, адамдар үйде көбірек темекі шегуі мүмкін деп мәлімдеді. Алайда, Парламенттің денсаулық сақтау комитеті мен Корольдік дәрігерлер колледжі онымен келіспеді, ал комитет Ирландияны зерттегеннен кейін Ридтің мәлімдемесін қолдайтын ешқандай дәлел таппады.

Ішімдік ішіп көлік жүргізушілердің өліміне байланысты

2008 жылдың мамыр айында Адамс пен Коттидің "Мемлекеттік экономика" журналында жарияланған зерттеулері темекі тартпау заңдары барларда мас күйінде көлік жүргізуден болатын қаза және апаттардың статистикасын қарастырды. Зерттеу нәтижесінде, мас күйінде көлік жүргізуден болатын қазалық апаттар шамамен 13%-ға, яғни әдеттегі 680 000 халқы бар округте жылына шамамен 2,5 апатқа артқан. Олар бұл себепті темекі шегушілердің темекі тартпау заңдары жоқ немесе олардың күші әлсіз аймақтарға қашықтау жүруімен байланысты болуы мүмкін деп болжайды.

Ғылыми әдебиетке қаржыландырудың әсері

Басқа зерттеу салаларындағыдай, темекі тартуға тыйым салатын заңдарға қатысты зерттеу әдебиеттеріне қаржыландырудың әсері де талқыланды. Көбінесе, темекі тартуға тыйым салатын заңдардың оң және/немесе теріс әсерін анықтамаған және темекі компанияларынан қаржы алған зерттеулер, мүдделердің қақтығысы болғандықтан, сенімсіз деп есептелді. Сан-Луис-Обисподағы Калифорния мемлекеттік политехникалық университетінің экономика профессоры Майкл Л. Марлоу "темекінің қаржылық қолдауымен" жасалған зерттеулерді қорғап, олардың қаржыландыру көзіне қарамастан, барлық зерттеулер "күдікпен қарауға және мұқият тексеруге" лайық екенін айтты. Ол зерттеу нәтижелерін бағалау кезінде әрбір автордың "әділ және сенімді екендігіне, олардың пікірін тыңдауға лайық екендігіне" және зерттеуді қаржыландыруға аз назар аударуға ниет білдірді. Марлоу пікірінше, темекі компаниялары қаржыландырған зерттеулер "алдаспалық" деп қарастырылып, олардың (жақсы біліп жасалған) жаман ниетпен жүргізілгені айтылады.

Темекі шегуден ерікті түрде бас тартуға ынталандыру

Вашингтон, округтік округте темекі шегуге тыйым салу туралы заңды талқылау кезінде қалалық кеңес мүшесі Кэрол Шварц, темекі шегуді өз еркімен шектеуді таңдаған кәсіпорындарға айтарлықтай салық жеңілдігін беру немесе темекі шегуге рұқсат етуді қалаған барлар, мейрамханалар мен клубтар үшін жылдық бизнес лицензия ақысын төрт есеге арттыру туралы заң жобасын ұсынды. Бұған қоса, темекі шегуге рұқсат берілген орындарда белгілі бір, жоғары өнімді желдету жүйелерін орнату талап етілер еді.

Желдету

Темекі тартпау заңдарын сынағандар желдетудің темекі түтінінің зиянды әсерін азайтудың бір жолы екенін ұсынады. Уэльстегі Гламморган университетінің Технология мектебінде темекі өнеркәсібі қаржылаған зерттеу, "Жарату қызметі журналында" жарияланып, "желдету ластану деңгейін бақылауда тиімді" екенін көрсетті, бірақ "желдету ластағыштарды тек сұйылта немесе ішінара ығыстыра алады және кәсіби әсер ету шектері 'қанша мүмкін болса, сонша төмен' принципіне негізделген". Кейбір қонақжайлылық ұйымдары желдету жүйелерінің орындарды темекі тартпайтын мейрамханалар ережелеріне сәйкес келтіре алатынын мәлімдеді. Американдық жылыту, салқындату және ауа баптау инженерлері қоғамы жариялаған және Роберт Вуд Джонсон қоры қаржылаған зерттеуде, дұрыс орнатылмаған желдету жүйелері салдарынан темекі тартпайтын бөлімде ауа сапасы нашар бір мекеме табылды. Сондай-ақ, олар тіпті дұрыс жұмыс істейтін жүйелердің де "қоршаған ортадағы түтінге әсер етуді бақылауда темекі тартуға тыйым салудың орнына қолданылуы мүмкін емес" екенін анықтады. Темекі өнеркәсібі желдетуді темекі тартпау заңдарына балама ретінде ұсынды, бірақ бұл тәсіл АҚШ-та кеңінен қолданылмады, себебі "соңында, темекі тартуды тоқтату оңай, арзан және денсаулыққа пайдалы". Италиядағы темекі тартпау заңы автоматты есіктермен және түтін шығару құрылғыларымен жабдықталған арнайы темекі шегу бөлмелеріне рұқсат береді. Дегенмен, итальяндық мекемелердің көпшілігі қосымша шығындарға байланысты темекі шегу бөлмелерін құруға құштар емес. АҚШ Бас дәрігерінің маңызды есебі тіпті күрделі желдету жүйелері мен темекі шегу бөлмелерінің де темекі түтінінен туындайтын денсаулыққа зиянды әсерлерден қорғамайтынын көрсетті, себебі "темекі түтінінің қауіпсіз деңгейі жоқ".