Кіріспе

1560 жылы Лейттің қоршауын аяқтаған англо-француз келісімі.

Эдинбург келісімі (Лейттің келісімі деп те аталады) 1560 жылдың 5 шілдесінде Англия королевасы Елизавета I-нің комиссарлары, Шотландияның Конгрегация лордтарының келісімімен, және Франция королі Франциск II-нің (Шотландия королевасы Мэридің күйеуі) өкілдері арасында Лейттің қоршауын ресми түрде аяқтау және Франциямен жасалған Ескі Одақты жаңа ағылшын-шотланд келісімімен алмастыру мақсатында жасалған. Бұл келісім, Англия мен Франция арасындағы бейбітшілікті, Като-Камбре келісімінде келгендей сақтап қалуды көздеді.

Шотландиядағы француз және ағылшын әскерлері

Шотландиядағы Мария Гиз билігін француз әскерлері қолдады. Шотландия протестанттары Реформация дағдарысы кезінде оның билігіне қарсы шықты. Одан кейін болған Лейттің қоршауында француз әскерлері Лейт портын және қаласын ағылшын және шотланд протестанттарының әскеріне қарсы нығайтты. Англия армиясы Бервик шарты арқылы Шотландияға шақырылды. Шарт 1560 жылғы 6 шілдеде, Мария Гиз қайтыс болғаннан кейін бір айға жетпей жасалды. Лейттегі, Инккейттегі және Данбар қамалындағы бекіністер алынып тасталды, ал француз гарнизондары Шотландиядан шығып кетті. Басқа талқыланған шарттардың бірі – Мэри, Шотландия королевасының ағылшын және француз геральдикасын бірлесіп пайдалануы. 2006 жылы Эдинбургтің Пилриг паркінде қоршауға қатысқан артиллериялық бекіністің қалдықтары табылды, ал Лейт Линксте екі зеңбірек орналасқан жерін көруге болады.

Шарттың шарттары

Өкілдер Франциядан Жан де Монлюк, Валенсия епискобы, және Шарль де ла Рошфуко, Рандан сиыры, ал Англиядан Уильям Сесил және Николас Воттон, Кентербери және Йорк деканы болды. Француздық өкілдер Сент-Эндрюс архиепискобы Джон Белленден Оучноульдікпен және Конгрегация өкілі Уильям Мэтландпен әскерлерін елден шығару мәселесін талқылауға уәкілдік алды. Француз делегациясына Мария де Гиздің сарайындағы қайғыға батқан қызметшілермен кездесіп, оларды құдалауға рұқсат берілді. Келіссөздер кезінде жаушылықты тоқтату 17 маусым күні кешкі сағат 7-де Эдинбург қамалынан екі зеңбірек оғы ату арқылы белгіленді. Франция мен Англия Шотландиядан барлық құрлық және теңіз күштерін шығаруға келісті. Мэри мен Францияның Франциск II-сі Англия мен Ирландияның гербтері мен таңбаларын өздерінің гербтерінде пайдаланбауы керек. Мэри мен Франциск 1560 жылғы 6 шілдеде Шотландия ақсүйектері мен халқы жасаған ұсыныстарды орындауға міндеттелді.

Ратификациялау

Бұл келісімнің шарттары кейде 1560 жылғы Реформация Парламентінің актілерімен шатастырылады, ол тамыз айында өткен және Шотландияда протестанттық шіркеуді орнатуға тырысты. Алайда, сол кездегі Шотландия монархы Мэри Стюарт 1567 жылға дейін оған қатты қысым көрсетілгеніне қарамастан, бұл келісімді ратификацияламады. Дегенмен, оның нәтижесінде француз әскерлері Шотландиядан шығарылып, Шотландиядағы католик шіркеуінің құлауына жол берді. Мэри келісімнің ратификациялануын қаламаған болуы мүмкін, себебі ол Францияға берілгендігі соншалық, Франция патшайымы болған және қауымның лордтарын анасы Мари Гизге қарсы көтерілісшілер деп қараған. Ол сондай-ақ келісімді ратификацияламады, өйткені ол Елизаветаны Англия монархы деп ресми түрде жариялады, ал Мэри өзі үшін осы лауазымды қалаған. 1583 жылғы сәуірде Гоури режимі келісімді ратификациялауға тырысты.