Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Абхазия президенті 2005-2011 жылдары
President of Abkhazia from 2005 to 2011
Сергей Уасыл-Ипа Багапш (4 наурыз 1949 – 29 мамыр 2011) – абхаз саясаткері, 2005 жылдың 12 ақпанынан 2011 жылдың 29 мамырындағы қазасына дейін Абхазияның екінші президенті қызметін атқарған. Бұрын 1997-1999 жылдары Абхазияның премьер-министрі болған. 2009 жылғы президент сайлауында қайта сайланды. Багапш премьер-министр ретінде 1998 жылғы Грузиямен соғысқа қатысты, ал президенттігі кезінде Ресейдің Абхазияны мойындауы мен Грузия-Ресей соғысын бақылады. 1949 жылы Сухумиде туған Багапш Кеңес Одағының тарағаннан кейін кәсіпкер атанды және Ресейде абхаздық мүдделерді қорғайтын өкіл болды. Багапш 1997 жылы Абхазияның премьер-министрі болып тағайындалды, бұл кезеңде Грузиямен қысқа, бірақ сәтті соғыс болды, соның салдарынан 30 000 грузин азаматы босқындарға айналды. 2004 жылы Багапш сол кездегі президент Владислав Ардзинбаға қарсы «Біріккен Абхазия» партиясын құрды. Сол жылы Багапш президенттікке Ардзинбаның үміткері Рауль Хажимбаға қарсы қатысты, алдымен Хажимбаға жеңілетіні болжанды. Саяси дағдарыс туды, нәтижесінде Абхазия Жоғарғы соты Багапшты жеңімпаз деп жариялады, сондай-ақ Багапш пен Хажимбаның жақтастары сайлау нәтижелеріне қарсы наразылық білдірді. Ақырында екеуі ұлттық бітім туралы келісімге келді, нәтижесінде 2005 жылы Багапш президент, ал Хажимба вице-президент болды. Президент ретінде Багапш Абхазияның халықаралық деңгейде мойындалуы үшін күш салды, 2008 жылы Ресей мен Абхазия күштерінің Грузия-Ресей соғысында Кодори шатқалын сәтті басып алғаннан кейін Ресейден мойындау алды. Ресейдің елді мойындауынан кейін ресейлік бизнес тарапынан үлкен инвестициялар мен активтерді жекешелендіруге жасалған қысым қолдау мен сынға ұшырады. Багапш 2011 жылдың 29 мамырында өкпедегі қатерлі ісіктерді жоюға жасалған операциядан кейін туындаған асқынулар салдарынан жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды, бұрын Хажимбаға қарсы екінші мерзімге сайланған еді.
Sergei Uasyl ipa Bagapsh (4 March 1949 – 29 May 2011) was an Abkhaz politician who served as the second President of Abkhazia from 12 February 2005 until his death on 29 May 2011. He previously served as Prime Minister of Abkhazia from 1997 to 1999. He was re elected in the 2009 presidential election. Bagapsh's term as prime minister included the 1998 war with Georgia, while he oversaw both the recognition of Abkhazia by Russia and the Russo Georgian War during his presidency. Born in 1949 in Sukhumi, Bagapsh became a businessman following the dissolution of the Soviet Union, as well as a representative of Abkhazian interests in Russia. Bagapsh became Prime Minister of Abkhazia in 1997, overseeing a brief, but successful, war with Georgia during a high point of tensions and the displacement of 30,000 Georgian civilians. In 2004, Bagapsh founded the United Abkhazia party in opposition to then President Vladislav Ardzinba. The same year, Bagapsh ran for President against Raul Khajimba, Ardzinba's choice, and originally was forecast as losing to Khajimba. A political crisis followed, with the Supreme Court of Abkhazia declaring Bagapsh the winner and protests against the election both by supporters of Bagapsh and Khajimba. The two eventually ran on a national unity ticket, with Bagapsh becoming President and Khajimba becoming Vice President in 2005. As President, Bagapsh lobbied for the international recognition of Abkhazia, eventually receiving recognition from Russia in 2008 following the successful capture of the Kodori Valley in the Russo Georgian War by Russian and Abkhazian forces. Following the country's recognition by Russia, widespread investment by Russian businesses and pressure to privatise assets drew both support and criticism. Bagapsh successfully won a second term against Khajimba before dying of heart failure on 29 May 2011, due to complications from a surgery to remove cancerous growths on his lung.
Ерте өмір және мансап
Сергей Багапш 1949 жылы 4 наурызда Грузия КСР-інің Сухуми қаласында дүниеге келген. Өмірінің көп бөлігін Абхазияда өткізді. Багапш Сухумидегі Грузия мемлекеттік субтропикалық шаруашылық университетін бітірген. Оқу кезінде алдымен шарап кооперативінде, кейін мемлекеттік банкте күзетші болып жұмыс істеді. 1972 жылы әскери қызметін өтеді, содан соң совхоз директоры болып жұмыс істеді, одан кейін Абхазия облыстық комсомол комитетінде нұсқаушы болып жұмыс істеді. 1978 жылы Багапш комсомолдың Грузия филиалының орталық комитетінде ақпарат жөніндегі жауапкер болып тағайындалды, ал 1980 жылы Абхазия облыстық комитетінің бірінші хатшысы болды. 1982 жылы Сергей Багапш Очамчира ауданының Коммунистік партиясының хатшысы болды. Коммунизм құлағаннан кейін Багапш кәсіпкерлікпен айналысып, Абхазия үкіметінің Мәскеудегі өкілі болды. 1995 жылдан 1997 жылға дейін Багапш Абхазияның бірінші вице-премьер-министрі қызметін атқарды. 1995 жылы 9 қарашада Багапш шабуылда ауыр жарақат алды.
Sergei Bagapsh was born on 4 March 1949 at Sukhumi in the Georgian SSR. Throughout most of his life, he had lived in Abkhazia. Bagapsh graduated from the Georgian State University of Subtropical Agriculture in Sukhumi. During his studies he worked first, in a wine cooperative and later as a security guard for the state bank. In 1972, he fulfilled his military service, worked as the head of a sovkhoz following which he became instructor with the Abkhazian regional committee of the Komsomol. In 1978, Bagapsh became responsible for information in the central committee of the Komsomol's Georgian branch and in 1980, first secretary of the Abkhazian Regional Committee. In 1982, Sergei Bagapsh became secretary general of the Communist Party in the Ochamchira District. After the fall of communism, Bagapsh became a businessman and the representative of the Abkhazian government in Moscow. From 1995 until 1997, Bagapsh was First Deputy Prime MInister of Abkhazia. On 9 November 1995, Bagapsh was seriously wounded in an attack.
Премьер-министр
Сергей Багапш 1997 жылдың 29 сәуірінде Абхазия Премьер-министрі лауазымына тағайындалды. Багапштың қызмет еткен кезеңінде грузин-абхаз қарым-қатынастағы шиеленіс 1998 жылдың мамырында, грузин көтерілісшілерінің Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының бейбітшілік сақтау күштеріне жасаған шабуылынан кейін қатты күшейді. Одан кейін ТМД және грузин көтерілісшілері арасында әскери қақтығыс басталды. Осы соғыста, кейде "Алты күндік соғыс" деп те аталатын, абхаз күштері көтерілісшілерді талқан етті, ал 30 000 грузин азаматы Абхазиядан қашып кетті.
Sergei Bagapsh was appointed to the office of Prime Minister of Abkhazia on 29 April 1997. Georgian Abkhazian tensions during Bagapsh's term in office reached a height in May 1998, following attacks by Georgian insurgents on peacekeeping forces from the Commonwealth of Independent States. Subsequently, a military conflict erupted between CIS and Georgian insurgent forces. In the subsequent war, sometimes referred to as the "Six Day War", Abkhazian forces eliminated the insurgents, and 30,000 Georgian civilians fled Abkhazia.
2004 жылғы президенттік сайлау
2000 жылдан 2004 жылға дейін Сергей Багапш Абхазия мемлекеттік электр компаниясы "Черноморэнерго" компаниясының басқарушы директоры болды. Сол кезеңде ол 2004 жылғы президенттік сайлауға қатысуға ниетті оппозициялық кандидат ретінде көзге түре бастады. 2004 жылдың басында ол жаңадан құрылған "Біріккен Абхазия" оппозициялық партиясының үш жетекшісінің бірі болды. 2004 жылдың 20 шілдесінде "Біріккен Абхазия" тағы бір маңызды оппозициялық партия – "Амцахара" партиясымен бірігіп, екеуі де оны алдағы қазан айындағы президенттік сайлауға ортақ кандидат етіп ұсынды. Бұл ретте, бұрынғы сыртқы істер министрі Сергей Шамба сияқты басқа үміткерлерден озып кетті. Сайлауда Багапш пен оның басты қарсыласы Рауль Хажимба сайлау қорытындысын дауласты. Абхазия сайлау комиссиясы бастапқыда Хажимбаны жеңімпаз деп жариялады, ал Багапш екінші орынды иеленді. Бірақ Жоғарғы сот кейіннен Багапш 50,3% дауыспен шын мәнінде жеңіске жеткенін анықтады. Алайда, Хажимбаның жақтастары сот ғимаратына шабуыл жасағаннан кейін сот шешімі өзгертілді. Бір кезде Багапш және оның жақтастары 2004 жылдың 6 желтоқсанында өздерінің инаугурациясын өткізуге әрекет етуі мүмкін екенін мәлімдеді. Дегенмен, желтоқсан айының басында Багапш пен Хажимба ұлттық бірлік платформасымен бірлесіп сайлауға түсу туралы келісімге келді. 2005 жылдың 12 қаңтарында өткен қайта сайлауда олар жеңіске жетті. Келісімге сәйкес, Багапш президенттік лауазымға, ал Хажимба вице-президенттік лауазымға үміткер болды. Багапш сайланғаннан кейін Ресей Абхазияға импортты тоқтатып, Ресей нарығына жотатын бірнеше мандариннің шекарада шіріп кетуіне себеп болды.
From 2000 until 2004, Sergei Bagapsh was the managing director of the Abkhazian state owned power company Chernomorenergo. During the same period, he began to emerge as a likely opposition candidate in the lead up to the 2004 presidential election. In early 2004, he became one of three leaders of the newly founded opposition party, United Abkhazia. On 20 July 2004, United Abkhazia joined forces with Amtsakhara, another important opposition party, and the two named him as their joint candidate for the coming October presidential elections, beating out other hopefuls, such as former foreign minister Sergey Shamba. In the elections, Bagapsh and his main opponent, Raul Khajimba, disputed the results. The Abkhaz Electoral Commission originally declared Khajimba to be the winner, with Bagapsh a distant second, but the Supreme Court later found that Bagapsh had actually won with 50.3% of the vote. The court then reversed its decision when Khajimba's supporters stormed the court building. At one point, Bagapsh and his supporters threatened to hold their own inauguration on 6 December 2004. However, in early December, Bagapsh and Khajimba reached an agreement to run together on a national unity ticket. New elections were held on 12 January 2005, with this ticket easily winning. Under the agreement, Bagapsh ran for president and Khajimba ran for vice president. Following Bagapsh's election, Russia placed an imports ban on Abkhazia, leading to several tangerines destined for Russian markets rotting at the border.
Ресейдің Абхазияны тануы
2008 жылдың тамызында 2008 жылғы Ресей-Грузия дипломатиялық дағдарысынан кейін Ресей-Грузия соғысы басталды. Соғыстан кейін Абхазия Кодори шатқалының бақылауын алды, сондай-ақ Ресей, Венесуэла және Никарагуа тарапынан мойындалды. Ресей Абхазияның тәуелсіздігін мойындағаннан кейін, ресейлік бизнес ел ішінде, әсіресе жылжымайтын мүлік, инфрақұрылым және энергетика салаларына кең көлемде инвестиция салуды бастады. 2014 жылғы Қысқы Олимпиадаға дайындық үшін экономикалық жекешелендіруді жеделдетуге Багапшқа Ресей тарапынан қысым күшейді, ал Абхазияның саяси оппозициясы оны Абхазия активтерін сатуда айыптады. Багапш 27 қазанда "Біріккен Абхазия" партиясынан ұсынылды, ал оның вице-президенттікке үміткері – Айтайраның премьер-министрі Александр Анкваб болды. 18 қарашада Багапш Абхазия Коммунистік партиясының қосымша қолдауын алды.
In August 2008, the Russo Georgian War began following the 2008 Russo Georgian diplomatic crisis. Following the war, Abkhazia gained control over the Kodori Valley, as well as recognition by Russia, Venezuela, and Nicaragua. Following Russia's recognition of Abkhaz independence, Russian businesses began to invest extensively within the country, particularly in real estate, infrastructure, and energy. Pressure began mounting on Bagapsh from Russian sources to hasten economic privatisation in preparation for the 2014 Winter Olympics, while Abkhazian political opponents accused him of selling off Abkhazian assets. Bagapsh was nominated on 27 October by United Abkhazia, with Prime Minister Alexander Ankvab of Aitaira as his vice presidential candidate. On 18 November, Bagapsh received the additional support of the Communist Party of Abkhazia.
Өлім
2011 жылдың мамыр айында Бағапштің өкпесінде қатерлі ісіктер анықталды. 21 мамырда Бағапш Мәскеу клиникасында операция жасады. Ісіктер сәтті алып тасталғанымен, Бағапш 29 мамырда операциядан туындаған "асау жағдайлар" деп сипатталған жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Операциядан кейін дәрігерлер оның ісігі бар екенін анықтады. Александр Анкваб 26 тамызда сайлау өткізілуге жоспарланған президент міндетін атқарушы ретінде қызметке кірісті.
In May 2011, cancerous growths were discovered on Bagapsh's lung. On 21 May, Bagapsh underwent surgery in a Moscow clinic. Though the growths were successfully removed, Bagapsh died on 29 May due to heart failure that resulted from what was described as "complications" from the surgery. After the surgery, doctors discovered he had cancer. Alexander Ankvab took over as acting president with an election scheduled to be held on 26 August.
Реакциялар
Абхаз парламентінің спикері Нұғзар Ашуба Ресей мемлекеттік телеарнасына берген сұхбатында, оның қазасы толығымен күтпеген оқиға болғанымен, жағдай тұрақты екенін айтты. Ресей президенті Дмитрий Медведев көңіл айтып былай деді: "Багапш Ресеймен достық және одақтың адал жақтасы болды, және ол екі ел арасындағы жақын қарым-қатынастарды нығайту үшін талмай жұмыс істеді".
Abkhaz parliament speaker Nugzar Ashuba told Russian state television that, although the death was completely unexpected, the situation remains calm. Russian President Dmitry Medvedev offered his condolences saying: "Bagapsh was a loyal supporter of friendship and alliance with Russia, and he tirelessly worked to deepen close bilateral ties between our countries."