Кіріспе

Теріс Тьюринг тесті – компьютерлер мен адамдар арасындағы мақсат немесе рөлдері ауысқан Тьюринг тесті. Дәстүрлі Тьюринг тестінде адам судья мен компьютерлік нысан адам сияқты көрінуге тырысады. Бұл сынақтың мақсаты – судьяның осы екі жағдайдың қайсысы екенін анықтауы. Адам әрқашан адам деп танылады, ал компьютер де адам деп танылса, «Тьюринг тестісінен өтеді» делінеді. Концепцияның маңызды бөлігі – адам судья мен адам нысанының параллель жағдайы, ол да адам сияқты көрінуге тырысады. Осы рөлдердің кез келгенін өзгерту арқылы «кері Тьюринг тесті» жасауға болады.

Мақсатты қайтару

Кері Тьюринг тестісінің ең көп таралған түрі – қатысушылардың адам емес, компьютер секілді көрінуге тырысуы. Формалды кері Тьюринг тестісі Тьюринг тестісімен бірдей форматта жүзеге асырылады. Адамдар әңгімелесу бағдарламасының сөйлеу стилін имитациялауға ұмтылады. Бұл жұмысты жақсы атқару үшін, адамға бірден түсінікті әңгіме мағынасын белгілі бір дәрежеде нақтыламай, және әңгімелесу бағдарламаларының әдетте жасайтын қателіктерін модельдеу қажет. Дәстүрлі Тьюринг тестісінен айырмашылығы, бұл тест төрешілер әңгімелесу бағдарламаларының өнерін жақсы білгенде қызықтырақ болады, яғни, стандартты Тьюринг тестісінде компьютерлік бағдарлама мен қалыпты түрде әрекет ететін адамды олар тез арада ажырата алады. Кері Тьюринг тестісінде ең жақсы нәтижелерді компьютерлерді жақсы білетін адамдар көрсетеді, себебі олар компьютерлердің әңгімелесу кезінде қандай қателер жасауын біледі. Кері Тьюринг тестісінің дағдысы мен компьютер бағдарламалау кезінде бағдарламаның жұмысын ойша модельдеу дағдысы арасында үлкен ортақ нәрсе бар, әсіресе қателерді жою кезінде. Осының нәтижесінде, бағдарламашылар (әсіресе хакерлер) көңіл көтеру үшін бейресми кері Тьюринг тестісін кейде өткізеді. Бейресми кері Тьюринг тестісі – Тьюринг тестісінің формалды құрылымынсыз компьютерді имитациялауға жасалған әрекет. Тест төрешілері әдетте кері Тьюринг тестісі жүріп жатқанын алдын ала білмейді, ал тестке қатысушы «төрешілерден» (адаммен сөйлесіп жатыр деп санайтын) «бұл шынымен адам ба?» деген сұраққа жауап алуға тырысады. Мұндай жағдайды «кері Тьюринг тестісі» деп атау көбінесе кейіннен жасалады. Сондай-ақ, бағдарламашы адамдық емес көңіл-күйде болған кезде, оның әңгімесі компьютерге ұқсап кететін кездейсоқ кері Тьюринг тестілері де болады. Мұндай жағдайларда сипаттама әрқашан ретроспективті және әзілдеу ниетімен жасалады. Тестке қатысушы кері Тьюринг тестісінен өткен немесе өтпеген, немесе Тьюринг тестісінен өтпеген деп сипатталуы мүмкін. Соңғы сипаттама осы жағдайларда дәлірек болуы мүмкін; келесі бөлімді де қараңыз.

Бақылау субъектілерінің қателігі

Тьюрингтік сынақ төрешілеріне кейде бақылау үшін нағыз адамдар ұсынылатындықтан, осындай бақылау нысандарының шағын бөлігі компьютер деп қателеуі мүмкін. Бұл күлкілі жағдай болып есептелінеді және кейде нысанды ұялтады. Бұл жағдайды тура мағынасында "Тьюринг тестінен өтпеген" адам деп айтуға болады, себебі тестке арналған компьютер (тест нысаны) да осындай нәтижеге жетсе, сәтсіздікке ұшыраған деп сипатталады. Сондай-ақ, бұл жағдайды "кері Тьюринг тестінен өтпеген" адам деп те атауға болады, өйткені адамды тест нысаны деп қарастыру – нақты және бақылау нысандарының рөлін ауыстыруды білдіреді.

Компьютерлік үкім

"Кері Тьюринг тесті" термині компьютер жүргізетін Тьюринг тестіне (адам екенін анықтау тесті) де қолданылады. Яғни, компьютер субъектінің адам екенін немесе емесін анықтау үшін тест өткізеді. Мұндай процедуралар, CAPTCHA деп аталады, кейбір спамға қарсы жүйелерде коммуникация жүйелерін автоматтандырылған түрде көптеп пайдалануды болдырмау үшін қолданылады. CAPTCHA-ны қолдану мәселелі. Олардың тиімділігін азайтатын әдістер бар. Сонымен қатар, CAPTCHA-ның көптеген іске асырылымдары (әсіресе, оларды айналып өтуге қарсы жасалғандары) мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолжетімсіз және/немесе адамдарға өту қиын болуы мүмкін. "CAPTCHA" дегені – "Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart" деген сөздердің аббревиатурасы, сондықтан тестіні жасағандар оны белгілі бір дәрежеде Тьюринг тестісі деп санайды.

Ерекшелік туралы бағалау

Кері Тьюринг сынағының баламалы түсінігі – сынақ жүргізуші мен сынаққа тартылған адам арасында жеткілікті ақпарат алмасылып жатыр ма, жоқ па, оны анықтау үшін сынақты қолдану. Мысалы, егер сынақ жүргізуші жіберген ақпарат дәрігерге дұрыс диагноз қоюға жеткіліксіз болса, онда медициналық диагностикалық бағдарлама да дұрыс диагноз қоймағаны үшін кінәланбасқа болады. Бұл тұжырымдама, әсіресе, жасанды интеллект бағдарламаларын жасау кезінде пайдалы, себебі ол адам қызметін имитациялауға талпынатын жүйеге қандай деректер қажет екенін көрсетеді.